FON KRİZİ: BIST 30 hisseleri satıldı, zarar ne kadar?

İlk hesaplama 2,4 milyar TL'ye işaret ediyor

Tasfiye kapsamındaki yatırım fonlarının portföylerinde bulunan yaklaşık 1,22 milyar adet BIST 30 hissesi, 3 Kasım'da borsa dışında gerçekleştirilen blok işlemlerle satıldı. Ancak alıcıların kimlikleri, toplam satış bedeli ve fonların bu hisseleri hangi maliyetlerle edindikleri açıklanmadı. Piyasa verilerine dayanan gösterge hesaplamamız, satılan hisse sepetinin 17 Eylül'den bu yana yaklaşık 2,4 milyar TL değer kaybetmiş olabileceğine işaret ediyor. Bu rakam kesinleşmiş zarar değil, endeks performansına dayalı bir tahmin.

Önce bilinmeyenler: Kim aldı, kaç para ödedi, fonların gerçek zararı ne?

Türkiye sermaye piyasalarını sarsan yatırım fonu krizinde önemli bir tasfiye işlemi tamamlandı. Ancak operasyonun mali sonuçları konusunda kamuoyunun yanıt beklediği sorular bulunuyor.

Tasfiye kapsamındaki fonların BIST 30 şirketlerinde sahip oldukları hisseler, 3 Kasım kapanış fiyatları üzerinden 20 paket hâlinde kurumsal yatırımcılara devredildi.

İşlemin tamamlanmasına rağmen şu bilgiler açıklanmış değil:

• Hisseleri satın alan kurumsal yatırımcıların kimlikleri.

• Satıştan elde edilen toplam nakit tutar.

• Hisselerin fonlar tarafından hangi tarihlerde ve hangi maliyetlerle alındığı.

• Satış gelirinin tasfiye kapsamındaki fonlar arasında nasıl dağıtılacağı.

• Yatırımcılara yapılacak yeni ara ödemelerin tutarı ve takvimi.

• Fonların diğer varlıklarının tasfiyesinde ortaya çıkabilecek kazanç ve zararlar.

Bu eksiklikler nedeniyle, 3 Kasım işlemlerinin fon yatırımcıları açısından yarattığı kesin ve muhasebeleştirilmiş zararı hesaplamak mümkün değil.

Ancak satılan hisselerin piyasa değerindeki değişimi tahmin etmek mümkün.

Yaklaşık 1,22 milyar hisse, 20 paket hâlinde satıldı

Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre işlem, BIST 30 kapsamındaki 30 şirketin hisselerini içeriyor.

Toplam 1.222.948.800 adet pay, 20 ayrı paket hâlinde kurumsal fonlara devredildi.

Satışların 3 Kasım kapanış fiyatları üzerinden gerçekleştirilmesi, işlemlerde piyasa fiyatlarına göre ayrıca bir blok satış indirimi uygulanmadığını gösteriyor.

Bununla birlikte, satışın normal borsa seansı dışında yapılması önemli bir ayrıntı.

Büyük miktarda hissenin doğrudan emir tahtalarına gelmesi durumunda ortaya çıkabilecek ilave satış baskısı, blok işlem yöntemiyle sınırlandırılmış oldu.

Ayrıca hisseleri devralan fonlara üç aylık satış kısıtlaması getirildi.

Bu düzenleme, aynı hisselerin kısa süre içerisinde yeniden piyasaya sürülerek ikinci bir satış dalgası yaratmasını önlemeyi amaçlıyor.

Satılan hisselerin tahmini değeri 12,72 milyar TL

Açıklanan hisse adetlerinin 3 Kasım kapanış fiyatlarıyla çarpılması üzerinden yapılan önceki hesaplamamız, satılan portföyün yaklaşık 12,72 milyar TL piyasa değerine sahip olduğunu gösteriyor.

Bu rakam, işlemin resmen açıklanmış toplam tahsilat tutarı değil; hisse adetleri ve kapanış fiyatlarına dayanan hesaplanmış bir büyüklük.

Dolayısıyla 12,72 milyar TL'nin tasfiye havuzuna giren kesin net nakit olarak kabul edilmemesi gerekiyor.

İşlem giderleri, fonlar arasındaki dağılım ve diğer muhasebe kalemleri ayrıca açıklanmış değil.

Krizin başlangıcından bu yana BIST 30 yaklaşık yüzde 16 geriledi

Fon krizinin başlangıcı için 17 Eylül 2026 tarihini esas aldığımızda BIST 30 endeksinin kapanış değeri 16.369,79 puandı.

Blok satışın gerçekleştirildiği 3 Kasım'da ise endeks 13.754,46 puandan kapandı.

Böylece iki tarih arasında BIST 30 endeksindeki nominal gerileme yaklaşık yüzde 15,98 oldu.

Bu oran, tasfiye kapsamındaki fonların ellerindeki bütün varlıkların aynı ölçüde değer kaybettiği anlamına gelmiyor.

Ancak BIST 30 hisselerinden oluşan blok satış sepetinin performansını değerlendirmek için ilk karşılaştırma ölçütünü sağlıyor.

BIST 30 ölçütüyle hesaplanan kayıp 2,42 milyar TL

3 Kasım'daki yaklaşık 12,72 milyar TL'lik portföy değerinin, BIST 30 endeksinin 17 Eylül'den itibaren kaydettiği yüzde 15,98'lik düşüşü aynen yansıttığını varsayalım.

Bu durumda aynı portföyün 17 Eylül'deki tahmini piyasa değeri yaklaşık 15,14 milyar TL oluyor.

İki tarih arasındaki fark ise yaklaşık 2,42 milyar TL.

Hesaplamanın dayandığı varsayımlar açık:

• Satılan hisse miktarlarının 17 Eylül'den 3 Kasım'a kadar değişmediği kabul ediliyor.

• Hisse sepetinin BIST 30 endeksiyle aynı oranda değer kaybettiği varsayılıyor.

• Temettüler, sermaye işlemleri ve diğer nakit akımları ayrıca hesaba katılmıyor.

• Sonuç, fonların tarihsel alış maliyetlerini değil, iki tarih arasındaki tahmini piyasa değeri değişimini gösteriyor.

Dolayısıyla 2,42 milyar TL, kesinleşmiş muhasebe zararı olarak değil, endeks performansına dayalı gösterge tahmin olarak okunmalı.

Hisse sepetinin gerçek kaybı endeksten farklı olabilir

Bu hesaplamanın en önemli sınırlaması, blok satışa konu hisselerin BIST 30 endeksiyle aynı ağırlıklara sahip olmaması.

Örneğin satılan portföyde yaklaşık 933,26 milyon adet SASA hissesi bulunuyor.

SASA'nın 17 Eylül'deki 2,42 TL'lik kapanış fiyatıyla 3 Kasım'daki 1,50 TL'lik kapanış fiyatı karşılaştırıldığında, yalnızca bu hisselerdeki değer kaybı yaklaşık 858,6 milyon TL'ye ulaşıyor.

Bu, SASA hisselerinde yaklaşık yüzde 38'lik bir düşüş anlamına geliyor.

Dolayısıyla SASA'nın performansı BIST 30 endeksinden belirgin biçimde daha kötü.

Ancak SASA hisselerinin toplam adet içerisindeki yüksek payı, toplam portföy değerinde aynı ağırlığa sahip olduğu anlamına gelmiyor. Diğer şirketlerin hisse fiyatları ve portföydeki değer ağırlıkları da belirleyici.

Bu nedenle 30 şirketin tamamının 17 Eylül ve 3 Kasım kapanış fiyatları kullanılarak yapılacak ağırlıklı hesaplama, endeks bazlı tahminden farklı sonuç verebilir.

652 milyar TL'lik fon varlığıyla blok satış birbirine karıştırılmamalı

Tasfiye kapsamındaki fonların eylül sonu itibarıyla toplam varlıklarının 652,3 milyar TL düzeyinde olduğu yönünde veriler kamuoyuna yansıdı.

Ancak bu tutar ile 3 Kasım'da satılan BIST 30 hisselerinin değeri farklı büyüklükler.

Fon portföylerinde para piyasası araçları, ters repo işlemleri, borçlanma araçları ve BIST 30 dışında kalan şirket hisseleri de bulunuyor.

Bu varlıkların tamamı 3 Kasım'daki blok satışa konu olmadı.

Dolayısıyla BIST 30 hisselerinin tahmini değer kaybından hareketle 652,3 milyar TL'lik toplam fon varlığına ilişkin zarar oranı hesaplamak doğru olmaz.

Benzer şekilde, fon krizinin ardından Borsa İstanbul'da yaşanan trilyonlarca liralık piyasa değeri kaybı da tasfiye kapsamındaki fonların doğrudan zararıyla eşitlenemez.

Borsanın toplam piyasa değerindeki gerileme, yatırımcıların ellerindeki bütün hisselerin piyasa değerindeki değişimi gösterir. Bu tutarın tamamı realize edilmiş zarar değildir.

Blok satış fon yatırımcıları için ne anlama geliyor?

BIST 30 hisselerinin satılması, tasfiye kapsamındaki fonların likit varlıklarının nakde dönüştürülmesi anlamına geliyor.

Bu işlem tasfiye havuzunun ödeme kapasitesini artırabilir.

Ancak yatırımcıların nihai olarak ne kadar ödeme alacağı, yalnızca BIST 30 hisselerinden elde edilen gelirle belirlenmeyecek.

Diğer varlıkların satış fiyatları, fonların yükümlülükleri, varsa tahsil edilecek alacaklar ve tasfiye işlemlerinin giderleri de sonuç üzerinde etkili olacak.

Fonların nihai net aktif değerleri ve yatırımcıların tahsil edebilecekleri tutarlar, tasfiye sürecinin tamamlanmasıyla daha net ortaya çıkacak.

Bu nedenle blok satışın tamamlanması, fon krizindeki toplam zararın kesinleştiği anlamına gelmiyor.

Son hesap: Başlangıçtaki net aktif değerin ne kadarı kaybedildi?

Burada iki ayrı kavramı birbirinden ayırmak gerekiyor.

Birincisi, satılan BIST 30 hisse sepetinin 17 Eylül'deki tahmini piyasa değeri.

İkincisi ise tasfiye kapsamındaki fonların tamamının aynı tarihteki net aktif değeri (NAV).

Mevcut verilerle ilk büyüklük için yaklaşık bir hesap yapılabiliyor. İkinci büyüklük açısından ise kesin ve karşılaştırılabilir bir zarar oranı ortaya koymak mümkün değil.

BIST 30 endeksini ölçüt alan hesaplamamıza göre:

• 17 Eylül tahmini portföy değeri: 15,14 milyar TL.

• 3 Kasım tahmini satış değeri: 12,72 milyar TL.

• Tahmini nominal değer kaybı: 2,42 milyar TL.

• Başlangıçtaki tahmini portföy değerine oranla kayıp: Yüzde 15,98.

Sonuç olarak, 3 Kasım'da satılan BIST 30 hisse sepetinin kriz başlangıcındaki tahmini net varlık değerinin yaklaşık yüzde 16'sını kaybetmiş olabileceğini hesaplıyoruz.

Bu oran, bütün tasfiye fonlarının toplam NAV kaybı değildir. Satılan hisse sepetinin piyasa değeri üzerinden yapılan bir tahmindir.

Ayrıca 3 Kasım'da hisselerin kapanış fiyatlarından devredilmesi nedeniyle, bu işlemde kapanış fiyatına kıyasla ayrıca bir satış iskontosu tespit edilmiyor.

Dolayısıyla hesaplanan yaklaşık yüzde 16'lık kayıp, blok satışta uygulanan bir indirimden değil, kriz başlangıcından satış tarihine kadar hisse fiyatlarında yaşanan düşüşten kaynaklanıyor.

Nihai tahminimiz: Yaklaşık 2,4 milyar TL nominal kayıp ve satılan portföyün başlangıçtaki tahmini değerine göre yaklaşık yüzde 16 erime.

Bu sonucun kesinleştirilmesi için 30 hissenin tamamının iki tarih arasındaki ağırlıklı performansının ve fon bazındaki maliyet bilgilerinin açıklanması gerekiyor.

Mağdurlar açısından anlamı: BİST-30 dışında kalan hisselerin satışında ve ter repoların çözülmesinde oransal zarar daha büyük olabilir. Yine de kabaca, fonlara TL1 milyon ve altında para yatıranların ana paralarının sadece %84'nün geri alabileceği ortaya çıkıyor. Üstelik, Yasa'yla vadeline TÜFE enflasyon farkı için de henüz kaynak yok. Ödemeler mağdurların kızgınlığını gidermeyecek. Daha Fon Krizi bitmedi, aksine çok aceleci şekilde alınan bu tasfiye kararı bataktan çıkmayı zorlaştırdı.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.