Suriye Mekke Savunma İttifakı'na Katılmaya Hazırlanıyor: Türkiye İçin Ne Anlama Geliyor?

Suriye, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasında kurulan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'na katılma seçeneğini değerlendiriyor. Suriye Dışişleri Bakanı Esad Şeybani, görüşmelerin sürdüğünü açıklarken uzmanlar Şam yönetiminin hem İsrail karşısında elini güçlendirmeyi hem de Körfez ülkeleriyle güvenlik ve ekonomik ilişkilerini geliştirmeyi hedeflediğini belirtiyor. Suriye'nin katılımı, ittifakın bölgesel ağırlığını artırabilir. Ancak anlaşmanın geleceği açısından asıl önemli ülke, henüz mesafeli duran Mısır.

Şam yönetiminden Mekke İttifakı'na katılım sinyali

Suriye Dışişleri Bakanı Esad Şeybani, ülkesinin Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasında oluşturulan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'na katılmayı değerlendirdiğini açıkladı.

Bahreyn'de düzenlenen Manama Diyaloğu Konferansı'nın bölgesel güvenlik oturumunda konuşan Şeybani, Suriye'nin ittifaka katılımının değerlendirildiği görüşmelerin devam ettiğini söyledi.

Şeybani, Suriye'nin bölgesel güvenliğin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayarak istikrarı korumayı amaçlayan ortak güvenlik mekanizmalarını desteklediklerini belirtti.

Suriye Dışişleri Bakanı'na göre Orta Doğu'nun ortak caydırıcılık ve savunma sistemlerine duyduğu ihtiyaç her zamankinden daha fazla.

Açıklama, Şam yönetiminin Suudi Arabistan ve Türkiye ile geliştirdiği ilişkileri çok taraflı bir güvenlik çerçevesine taşıma ihtimalini gündeme getirdi.

Bununla birlikte Suriye'nin üyeliği konusunda henüz kesin bir karar alınmış değil.

Mekke Savunma Anlaşması nedir?

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, 7 Ağustos'ta Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan tarafından imzalandı.

Anlaşmanın temel amacı, üç ülke arasındaki savunma iş birliğini geliştirmek ve ortak güvenlik mekanizmaları oluşturmak.

Anlaşmaya göre üye ülkelerden birine yönelik saldırı, diğer üyelere de yapılmış kabul ediliyor.

Bu düzenleme, prensip olarak NATO'nun kolektif savunma anlayışına benziyor.

Ancak anlaşmanın uygulama esasları, askeri yükümlülüklerin kapsamı ve ortak müdahale mekanizmalarının nasıl işletileceği konusundaki ayrıntılar önemini koruyor.

Suriye'nin katılması halinde ittifakın üye sayısı dörde çıkacak.

Böyle bir gelişme, anlaşmanın yalnızca mevcut üç ülke arasındaki savunma iş birliğiyle sınırlı kalmayabileceğini de gösterecek.

Suriye neden şimdi ittifaka katılmak istiyor?

Şam yönetiminin girişimi, Orta Doğu'da güvenlik risklerinin arttığı bir döneme denk geliyor.

Özellikle Yemen'deki İran destekli Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik saldırıları, bölgesel savunma iş birliğini yeniden gündeme taşıdı.

Suudi Arabistan'da havaalanları, askeri tesisler ve enerji altyapısı saldırıların hedefleri arasında bulunuyor.

Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon, cuma günü Mekke ve Medine bölgeleri üzerinde Husi insansız hava araçlarının engellendiğini açıkladı.

Husiler ise söz konusu saldırıları gerçekleştirdiklerini reddetti.

Artan gerilim, Mekke Anlaşması'nın karşılıklı savunma hükümlerinin hangi koşullarda uygulanabileceği sorusunu gündeme getirdi.

Türkiye ve Pakistan, Suudi Arabistan'a askeri destek sağlayacaklarını açıkladı. Ancak iki ülke de Husilere karşı doğrudan askeri operasyon başlattığını duyurmadı.

El Cezire'nin aktardığına göre Türk yetkililer Yemen'e savaşmak üzere asker gönderilmesini gündem dışı bıraktı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Dışişleri Komisyonu ise anlaşmanın onaylanmasına ilişkin yasa teklifini kabul etti.

Uzmanlar: Suriye'nin üyeliği yakın zamanda gerçekleşmeyebilir

Syria Report kıdemli danışmanı ve siyasi analist Samy Akil, Middle East Eye'a yaptığı değerlendirmede Şam'ın ittifaka katılım görüşmelerinin henüz başlangıç aşamasında olduğunu söyledi.

Akil'e göre Suriye'nin yakın zamanda anlaşmanın dördüncü üyesi olması beklenmemeli.

Uzman, Şam yönetiminin açıklamalarını bölgesel aktörlere yönelik bir siyasi ve diplomatik mesaj olarak değerlendirdi.

Akil, üyelik niyetinin bulunduğunu ancak bunun henüz kesinleşmiş bir karar anlamına gelmediğini belirtti.

Sürecin sonucunun, anlaşmanın ayrıntılı hükümlerine ve Suriye'nin üstlenmesi istenebilecek askeri yükümlülüklere bağlı olacağını vurguladı.

Akil'e göre Şam'ın zamanlaması, bölgede yeni bir askeri tırmanma ihtimaline karşı pozisyon alma arayışıyla da bağlantılı olabilir.

Suudi Arabistan-Suriye yakınlaşması hızlanıyor

Beşar Esad yönetiminin Aralık 2024'te devrilmesinden sonra Suudi Arabistan, Suriye'nin yeni yönetiminin önemli bölgesel ortaklarından biri haline geldi.

Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara, 6 Ekim'de Riyad'ı ziyaret ederek Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile görüştü.

Görüşmelerde ikili ilişkilerin geliştirilmesi, Suriye'nin yeniden inşası, yatırımlar ve bölgesel gelişmeler ele alındı.

Şam yönetimi, Suudi Arabistan'a yönelik Husi saldırılarını da çeşitli açıklamalarla kınadı.

Suriye, özellikle havaalanları ve sivil altyapıya yönelik saldırılara karşı Riyad'ın güvenliğini koruma çabalarını desteklediğini bildirdi.

Bu yakınlaşma, iki ülke arasındaki ilişkilerin ekonomik ve diplomatik alanlardan güvenlik iş birliğine doğru genişleyebileceğine işaret ediyor.

Suriye Yemen'e asker gönderecek mi?

Suriye'nin ittifaka olası katılımıyla ilgili en önemli sorulardan biri, ülkenin Yemen'deki çatışmalara doğrudan dahil olup olmayacağı.

Şam yönetimi, Suudi Arabistan'ın Suriye'den Husilere karşı savaşmak üzere kara birlikleri göndermesini istediğine ilişkin haberleri reddetti.

Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara'nın medya danışmanı Ahmed Zeydan, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada bu iddiaların gerçeği yansıtmadığını belirtti.

Suriye Dışişleri Bakanlığı da ülkenin bölgesel politikasının yeni cepheler açmaya değil, istikrar, barış ve iş birliğine odaklandığını bildirdi.

Siyasi analist Samy Akil, Suriye askerlerinin Yemen'deki çatışmalara doğrudan katılmasının doğru bir tercih olmayacağını düşünüyor.

Akil, Yemen'deki savaş koşullarının Suriye ordusunun alışkın olduğu çatışma türlerinden farklı olduğunu vurguladı.

Bunun yerine Suriye'nin sınırlı bir askeri birlik veya lojistik destek sağlayabileceğini değerlendirdi.

Uzman, böyle bir katkının Suriye'nin 1991 Körfez Savaşı sırasındaki rolüne benzeyebileceğini belirtti.

Ancak Şam yönetiminin bu yönde alınmış bir kararı bulunmuyor.

İsrail faktörü: Şam yönetimi pazarlık gücünü artırmak istiyor

Suriye'nin Mekke İttifakı'na ilgisinin bir diğer önemli nedeni İsrail ile yaşanan güvenlik sorunları.

Dışişleri Bakanı Şeybani, Bahreyn'deki konuşmasında İsrail'in Suriye topraklarına yönelik askeri operasyonlarını eleştirdi.

Şeybani, ülkesinin iki yıldan kısa sürede binden fazla İsrail saldırısına maruz kaldığını ve bu saldırılarda onlarca kişinin hayatını kaybettiğini ileri sürdü.

Suriye Dışişleri Bakanı, ülkesinin egemenliği ihlal edilirken sınır güvenliği ve silahların yalnızca devlet kontrolünde bulunması yönündeki taleplerin nasıl uygulanabileceğini sorguladı.

Şam yönetimi, İsrail güçlerinin 8 Aralık 2024 öncesindeki mevzilerine çekilmesini ve 1974 tarihli Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması'nın uygulanmasını istiyor.

Samy Akil'e göre Suriye'nin ittifaka katılma arayışı, İsrail ile gelecekte yapılabilecek müzakerelerde daha güçlü bir konum elde etme amacı da taşıyor.

İsrail güçlerinin Suriye'nin güneyindeki bazı bölgelerde varlığını sürdürmesi, Şam yönetiminin güvenlik kaygılarını artırıyor.

Akil, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan ile kurulacak daha yakın güvenlik ilişkilerinin Suriye'ye diplomatik pazarlık gücü kazandırabileceğini düşünüyor.

Üyeliğin gerçekleşmesi halinde Suriye, kendisine yönelik bir saldırıda anlaşmanın karşılıklı savunma hükümlerinin işletilmesini talep edebilecek.

Ancak bunun otomatik olarak ortak askeri müdahaleye dönüşüp dönüşmeyeceği, anlaşmanın uygulanma biçimine bağlı olacak.

Türkiye açısından Suriye'nin üyeliği neden önemli?

Suriye'nin Mekke İttifakı'na katılması, Türkiye'nin bölgesel güvenlik politikası açısından da önemli sonuçlar doğurabilir.

Ankara, Suriye'nin toprak bütünlüğünün korunmasını, merkezi devlet otoritesinin güçlendirilmesini ve komşu ülkede istikrarın sağlanmasını öncelikleri arasında tutuyor.

Türkiye'nin bir diğer önemli hedefi, İsrail'in Suriye'deki askeri varlığını ve nüfuzunu sınırlandırmak.

Suriye'nin Suudi Arabistan ve Pakistan ile birlikte Türkiye'nin de yer aldığı ortak bir savunma çerçevesine dahil olması, Ankara ile Şam arasındaki güvenlik iş birliğini kurumsallaştırabilir.

Ayrıca Körfez ülkelerinin Suriye'nin yeniden inşasına yönelik finansman ve yatırım katkılarının artırılması açısından da yeni fırsatlar doğabilir.

Ancak güvenlik anlaşmasının doğrudan yeni finansman sağlayacağı henüz kesin değil.

Bu olasılık, bölgesel ortakların ekonomik taahhütlerine ve Suriye'nin yeniden inşa sürecindeki gelişmelere bağlı olacak.

ABD sonrası bölgesel güvenlik düzeninde yeni arayış

Mekke İttifakı'nın genişlemesi, Orta Doğu'da uzun vadeli güvenlik mimarisine ilişkin tartışmalar açısından da önem taşıyor.

ABD'nin bölgedeki askeri ve siyasi rolünün geleceği tartışılırken Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan'ın ortak savunma mekanizması oluşturması dikkat çekiyor.

Suriye'nin de bu yapıya dahil olması, ittifakın coğrafi kapsamını genişletebilir.

Bununla birlikte ABD'nin bölgedeki rolünün nasıl değişeceği ve yeni ittifakın mevcut güvenlik düzenlemeleriyle nasıl ilişkileneceği henüz belirsiz.

Suriye'nin üyeliği, özellikle Doğu Akdeniz, Levant ve Körfez güvenliği arasında daha yakın bir bağlantı kurulması ihtimalini gündeme getiriyor.

Asıl kritik ülke Mısır olabilir

İttifakın geleceğine ilişkin değerlendirmelerde Mısır'ın tutumu da öne çıkıyor.

Büyük bir orduya, stratejik coğrafi konuma ve Arap dünyasında önemli diplomatik ağırlığa sahip olan Mısır, bölgesel güvenlik düzenlemelerinde etkili bir aktör.

Ancak Kahire, Mekke Savunma Anlaşması'na katılım konusunda şu ana kadar mesafeli bir yaklaşım sergiliyor.

Mısır'ın olası üyeliği, ittifakın Kızıldeniz, Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'daki güvenlik iş birliği kapasitesini genişletebilir.

Bununla birlikte Kahire'nin anlaşmaya katılacağına ilişkin kesinleşmiş bir karar veya takvim bulunmuyor.

Mekke İttifakı beklenenden hızlı mı genişliyor?

İlk kurulduğunda bazı gözlemciler tarafından daha çok siyasi bir dayanışma girişimi olarak değerlendirilen Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Suriye'nin ilgisiyle birlikte yeni bir aşamaya geçme ihtimaliyle karşı karşıya.

Üç kurucu ülkenin savunma iş birliğini geliştirme taahhüdünün ardından Şam yönetiminin katılım seçeneğini değerlendirmesi, anlaşmanın bölgesel kapsamının genişleyebileceğini gösteriyor.

Ancak Suriye'nin üyeliği, olası askeri yükümlülükler ve anlaşmanın kriz durumlarında nasıl uygulanacağı henüz açıklığa kavuşmuş değil.

Önümüzdeki dönemde ittifakın geleceğini belirleyecek temel konular arasında Suriye'nin üyelik görüşmeleri, Suudi Arabistan'a yönelik Husi saldırıları, İsrail-Suriye gerilimi ve Mısır'ın tutumu bulunuyor.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.