Sırbistan'da Siyasi Deprem: Vučić Yenilgiyi Kabul Etti, Öğrenci Hareketi İktidara Yürüyor

Sırbistan'da 14 yıldır siyasete hâkim olan Aleksandar Vučić, pazar günü düzenlenen parlamento seçimlerinde yenilgiyi kabul etti. İki yıldır yolsuzluk ve demokrasi talepleriyle protestolar düzenleyen öğrencilerin desteklediği muhalefet hareketi, 250 sandalyeli parlamentoda çoğunluğu elde etmeye hazırlanıyor. Vučić'in kendi partisinin tahminlerine göre Öğrenci Listesi 135-140 milletvekilliği kazanırken, iktidardaki Sırp İlerleme Partisi yaklaşık 105 sandalyede kalacak. Seçim sonuçları, Balkanlar'daki siyasi dengeler açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Vučić: Öğrenci Listesi Kazandı

Sırbistan'da pazar günü gerçekleştirilen parlamento seçimleri, ülkenin yakın siyasi tarihindeki en önemli iktidar değişimlerinden birinin önünü açtı.

Uzun yıllardır ülke siyasetinin merkezinde bulunan Aleksandar Vučić, seçim gecesi yaptığı açıklamada partisinin yenilgisini kabul etti.

Vučić, destekçilerine hitaben yaptığı konuşmada, "Öğrenci Listesi kazandı" dedi.

Sırp İlerleme Partisi'nin (SNS) kendi hesaplamalarına göre öğrencilerin desteklediği muhalefet listesi, 250 üyeli parlamentoda 135 ila 140 sandalye kazanacak.

SNS'nin ise yaklaşık 105 milletvekilliği elde etmesi bekleniyor.

Vučić, partisinin yaklaşık 1,7 milyon oy aldığını, Öğrenci Listesi'nin oy sayısının ise 2,2 milyona ulaştığını açıkladı.

Bununla birlikte yenilgisinden bağımsız medya kuruluşlarını, bazı Avrupa ülkelerinin müdahalelerini ve "Amerikan derin devletini" sorumlu tuttu.

Bu suçlamalara ilişkin somut kanıt sunulmadı.

Belgrad Sokaklarında Kutlamalar

Vučić'in yenilgiyi kabul etmesinin ardından başkent Belgrad başta olmak üzere çok sayıda kentte muhalefet destekçileri sokaklara çıktı.

Araç konvoyları oluşturulurken göstericiler korna çalarak ve sloganlar atarak seçim sonucunu kutladı.

Kalabalıkların en sık kullandığı sloganlardan biri "Aleksandar gitti" oldu.

Ancak seçim günü boyunca ülkede ciddi güvenlik önlemleri alındı.

Çevik kuvvet ekipleri Belgrad'daki seçim komisyonu binasının çevresini güvenlik çemberine aldı.

Vučić destekçilerinin bir yılı aşkın süredir kamp kurduğu parkın yakınlarında özel polis araçları konuşlandırıldı.

Kentin çeşitli noktalarında siyah kıyafetli erkek gruplarının toplandığı bildirildi.

Seçim sonucunun açıklanmasına kadar geçen süreçte siyasi gerilimin yüksek olduğu gözlendi.

16 Kişinin Öldüğü Tren Garı Faciası Protestoları Başlatmıştı

Vučić'in iktidarını sarsan protesto hareketinin başlangıcında, Kasım 2024'te Novi Sad kentinde yaşanan tren garı faciası bulunuyor.

Tren istasyonundaki beton sundurmanın çökmesi sonucu 16 kişi hayatını kaybetmişti.

Facianın ardından üniversite öğrencileri, olayın üst düzey yolsuzluk, kayırmacılık ve yenileme çalışmalarındaki usulsüzlüklerle bağlantılı olduğunu savunarak protestolar başlattı.

Başlangıçta hesap verebilirlik ve sorumluların cezalandırılması talepleriyle düzenlenen gösteriler, zamanla daha geniş bir demokrasi hareketine dönüştü.

Öğrenciler, hükümeti yolsuzlukla mücadelede başarısız olmak ve demokratik kurumları zayıflatmakla suçladı.

Protestolar iki yıl boyunca devam ederek ülke genelinde geniş bir toplumsal destek kazandı.

Öğrenciler Geleneksel Muhalefetin Başaramadığını Başardı

Vučić'in siyasi gücünün önemli kaynaklarından biri, uzun yıllar boyunca parçalı muhalefet karşısında üstünlük sağlamasıydı.

Ancak öğrenci hareketi, geleneksel muhalefet partilerinden farklı bir örgütlenme modeli benimsedi.

Merkezi bir lidere dayanmayan hareket, siyasi partilerin ötesinde geniş bir toplumsal dayanışma oluşturmayı hedefledi.

Öğrenciler tarafından şekillendirilen Öğrenci Listesi'nde doğrudan üniversite öğrencilerinin aday olmaması da dikkat çekti.

Liste bunun yerine uzmanlar, sporcular, çiftçiler, sanatçılar ve farklı meslek gruplarından isimlerden oluşturuldu.

Bu tercih, Vučić'in kişiselleşmiş yönetim anlayışına karşı daha kolektif bir siyasi alternatif sunma amacı taşıyordu.

Seçim kampanyasında ekonomik yeniden yapılanma, demokratik kurumların güçlendirilmesi ve toplumsal dayanışma mesajları öne çıktı.

Bisikletlerle ve Yürüyerek Kırsal Bölgelere Ulaştılar

Öğrenci hareketinin başarısında, geleneksel siyasi kampanya yöntemlerinden farklı bir yaklaşım benimsemesi etkili oldu.

Hükümet yanlısı medya kuruluşlarında yoğun eleştirilere hedef olan öğrenciler, ülkenin farklı bölgelerine bisikletle ve yürüyerek ulaşmaya çalıştı.

Özellikle Vučić'in geleneksel olarak güçlü olduğu kırsal bölgelerde seçmenlerle doğrudan temas kuruldu.

Bu kampanya yöntemi, mevcut siyasi partilerden memnun olmayan seçmenlerin harekete geçirilmesine yardımcı oldu.

Öğrencilerin siyasi partiler üstü bir hareket oluşturma çabası, farklı görüşlerden seçmenlerin aynı liste etrafında birleşmesini sağladı.

Vučić ise protestolara rağmen seçmenlerin önemli bir bölümünün desteğini korumayı başarmıştı.

Destekçileri onu uluslararası belirsizlikler karşısında ülkeyi yönetebilecek deneyimli bir lider olarak görüyordu.

Ancak öğrenci hareketinin yarattığı toplumsal mobilizasyon, bu desteğin seçim zaferi için yeterli olmasını engelledi.

Vučić Başbakanlık İçin Cumhurbaşkanlığından Ayrılmıştı

Seçimin dikkat çekici yönlerinden biri de Vučić'in siyasi kariyerine ilişkin planlarıydı.

İki dönem boyunca cumhurbaşkanlığı görevini yürüten Vučić, geçen ay görevinden istifa ederek başbakanlığa aday olmuştu.

Böylece siyasi gücünü hükümetin başında sürdürmeyi hedefliyordu.

Ancak parlamento seçimlerinde yaşanan yenilgi, bu planı sekteye uğrattı.

Vučić ve partisi, yaklaşık 14 yıldır Sırbistan siyasetinde belirleyici konumdaydı.

Bu dönemde hükümetin medya üzerindeki etkisi, muhalefete yönelik baskılar ve demokratik kurumların işleyişi uluslararası kuruluşların eleştirilerine konu olmuştu.

Seçime Katılım Yüzde 70'e Yaklaştı

Seçimlerin bir diğer önemli özelliği, yüksek katılım oranı oldu.

Bağımsız gözlemciler, katılımın yüzde 70 civarına ulaşabileceğini öngördü.

Bu oran, Sırbistan'da 2000 yılından bu yana görülmeyen düzeyde bir seçmen mobilizasyonuna işaret ediyor.

Ülke genelindeki sandık merkezlerinde uzun kuyruklar oluştu.

Yurt dışında yaşayan Sırp vatandaşlarının oy kullandığı merkezlerde de yoğunluk yaşandı.

Bazı seçmenler, oy verme saatlerinin Sırbistan yerel saatine göre düzenlenmesi nedeniyle gece yarısı sandığa gitmek zorunda kaldı.

Yüksek katılım, özellikle genç seçmenlerin ve mevcut siyasi düzenden memnun olmayan kesimlerin seçim sürecine güçlü biçimde katıldığını gösterdi.

Seçimlerde Usulsüzlük İddiaları

Seçim günü boyunca bağımsız gözlemciler çeşitli usulsüzlükler bildirdi.

Bunlar arasında oy pusulalarının fotoğraflanması, seçmenlere baskı yapıldığı şüphesi ve oy satın alma girişimleri yer aldı.

Yerel ve uluslararası gözlemciler, seçim kampanyası sırasında da güvenlik ve adil rekabet koşulları hakkında endişelerini dile getirmişti.

Aktivistlerin gözaltına alınması, hükümetin medya üzerindeki geniş etkisi, muhaliflere yönelik gözetim faaliyetleri ve siber saldırı iddiaları seçim sürecindeki tartışmalar arasında bulunuyordu.

Yılın başlarında 10 belediyede düzenlenen yerel seçimlerde gazetecilere ve aktivistlere yönelik şiddet olayları yaşanmıştı.

2023 parlamento seçimlerinin ardından da muhalefet, seçimlerde usulsüzlük yapıldığını ileri sürerek protestolar düzenlemişti.

Avrupa Birliği, üyelik adayı Sırbistan'daki seçimleri bu nedenle yakından takip etti.

Macaristan'ın Ardından Sırbistan'da da İktidar Değişimi

Sırbistan'daki seçim sonucu, Avrupa'da genç seçmenlerin siyasi değişimde oynadığı rol açısından da dikkat çekiyor.

Komşu Macaristan'da Viktor Orbán'ın 16 yıllık iktidarının sona ermesinde genç seçmenlerin katılımı önemli rol oynamıştı.

Sırbistan'daki öğrenci hareketi de benzer biçimde uzun süredir iktidarda bulunan bir siyasi liderin karşısına geniş tabanlı bir alternatif çıkardı.

Ancak iki ülkenin siyasi koşulları ve Avrupa Birliği ile ilişkileri farklılık gösteriyor.

Macaristan AB üyesiyken Sırbistan üyelik adayı konumunda bulunuyor.

Bu nedenle Belgrad'daki yönetim değişiminin ülkenin Avrupa ile ilişkileri ve dış politika tercihleri üzerindeki etkileri ayrıca önem taşıyor.

Vučić, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in desteğini almış ve öğrenci protestolarını yabancı güçlerin desteklediği bir iktidar değiştirme girişimi olarak nitelendirmişti.

Yeni siyasi dönemde Sırbistan'ın Rusya ve Avrupa Birliği arasındaki ilişkilerini nasıl şekillendireceği yakından izlenecek.

Sırbistan'da Yeni Dönemin Önündeki Sınavlar

Öğrenci hareketinin seçim zaferi, Sırbistan'da uzun yıllardır devam eden siyasi düzenin değişmesi açısından önemli bir gelişme.

Bununla birlikte seçim kazanmak ile istikrarlı bir hükümet kurmak farklı süreçler.

Öğrenci Listesi'nin farklı meslek gruplarından ve siyasi eğilimlerden gelen adayları ortak bir program etrafında bir arada tutması gerekecek.

Yolsuzlukla mücadele, demokratik kurumların güçlendirilmesi, ekonomik reformlar ve medya özgürlüğü yeni yönetimin karşı karşıya kalacağı temel başlıklar arasında bulunuyor.

Seçimlerin kesin sonuçlarının açıklanması ve yeni hükümetin kurulması, siyasi dönüşümün sonraki aşamasını belirleyecek.

Sırbistan seçimlerinin ortaya koyduğu en önemli sonuç, iki yıl boyunca sokaklarda örgütlenen öğrenci hareketinin, 14 yıldır ülke siyasetinde belirleyici olan Vučić yönetimine karşı parlamentoda çoğunluk sağlayabilecek bir siyasi alternatif oluşturması oldu.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.