Rusya’daki saldırılar ve Hürmüz krizi vurdu: Dünya ham petrol değil, rafineri krizi yaşıyor

Küresel petrol piyasalarında ham petrol arzı genel olarak dengede kalıp fiyatlar gerilese de, benzin, dizel ve jet yakıtı gibi işlenmiş ürünlerde (türev piyasasında) küresel bir kriz yaşanıyor. Uzmanlar, enerji krizinin temel kaynağının ham petrol kıtlığı değil, küresel rafineri sektöründeki daralma ve arz sıkışıklığı olduğuna dikkat çekiyor.

Tüketicilerin en çok merak ettiği konuların başında, ham petrol fiyatlarının varil başına yaklaşık 30 dolar ucuzlamasına rağmen akaryakıt istasyonlarındaki fiyatların neden düşmediği geliyor.

Global Energy ve Argus gibi önde gelen enerji danışmanlık kuruluşlarının hazırladığı raporlar, sorunun kökenine ışık tutuyor. Buna göre, fiyatların yüksek kalmasındaki asıl etken vergilerden ziyade rafineri sektörünün son aylarda karşı karşıya kaldığı ağır baskılar.

Keri Tetikleyen Üç Kritik Faktör

"Kpler" tarafından yayımlanan kapsamlı bir raporda, küresel türev ürünler krizinin arkasında yatan üç temel dinamik sıralandı: Rus Rafinerilerine Yönelik Saldırılar: Ukrayna’nın Rusya’daki rafineri ve yükleme terminallerine düzenlediği operasyonlar, ülkenin türev ürün ihracatını sekteye uğrattı. Moskova yönetimi iç talebi korumak amacıyla ihracat yasaklarına yöneldi.Hürmüz Boğazı'ndaki Jeopolitik Riskler: Orta Doğu’daki çatışmalar ve deniz taşımacılığındaki aksamalar, Körfez ülkelerinden yapılan işlenmiş ürün sevkiyatını olumsuz etkiledi.Katı Hükümet Politikaları: Rusya’nın ihracat kısıtlamalarına ek olarak, Çin’in de işlenmiş petrol ürünlerinde uyguladığı sert ihracat tavanları küresel pazara giden ürün akışını daralttı.

Amundi'nin verilerine göre, benzin, dizel ve jet yakıtı küresel stokları son yılların en dip seviyelerine gerilerken; artan kâr marjlarına rağmen rafineri kapasitesindeki kısıtlar yeni arz açığının kapatılmasını engelliyor.

Rafineriler Azami Kapasitede Çalışıyor

Geleneksel üç büyük üretici konumundaki Rusya, Körfez ve Çin dışındaki ülkeler (özellikle Hindistan öncülüğündeki Asya pazarı) yüksek fiyatlardan yararlanmak için üretimi artırmaya çalışsa da, hükümet kısıtlamaları ve kapasite sınırlarına takılıyor.

Sprey Commodities analisti John Goh, Asya’daki (Çin hariç) rafinerilerin yüzde 80'in, ABD’deki tesislerin ise yüzde 95 oranında kapasiteyle çalıştığını belirtti. Bu sıkışıklık piyasaya şöyle yansıdı: Rusya’nın yasak kararları sonrasında Avrupa'da dizel fiyatları varil başına 60 doların üzerine çıktı.Benzin fiyatları, Brent petrolün üzerine varil başına eklenen 41 dolarlık farkla 2022 yazından bu yana görülmeyen zirvelere ulaştı.ABD NYMEX borsasında türev kontratları temmuz ortasında 64 dolara dayandı; vadeli dizel kontratları ise yüzde 26 oranında artış kaydetti.

Körfez Ülkeleri "Güvenli Liman" Olabilir mi?

Piyasa analistleri, ham petrol fiyatlarındaki dalgalanmalardan bağımsız olarak türev ürünlerdeki bu dar boğazın bir süre daha süreceğini öngörüyor.

Bu noktada Körfez ülkelerindeki rafinerilerin sahip olduğu yedek kapasite kritik bir önem taşıyor. Rusya ve Çin’in aksine ihracat kısıtlaması uygulamayan Körfez bölgesi, bölgedeki jeopolitik gerginliklerin sakinleşmesi durumunda başta Avrupa olmak üzere küresel pazarda dizel ve jet yakıtı açığını kapatabilecek en büyük potansiyel güç olarak gösteriliyor.