Küresel ekonomiye okyanus alarmı: Gıda fiyatları, enflasyon ve emeklilik fonları tehdit altında

Uluslararası aktüerya kuruluşu Institute and Faculty of Actuaries (IFoA), Exeter Üniversitesi ve The Ocean Race tarafından hazırlanan yeni bir rapor, okyanus ekosistemlerindeki bozulmanın küresel ekonomi açısından yeterince dikkate alınmayan sistemik bir risk oluşturduğu uyarısında bulundu. Rapora göre denizlerdeki çevresel tahribat, balıkçılık ve küresel ticaretten sigorta sektörüne, enflasyondan emeklilik fonlarına kadar uzanan zincirleme ekonomik şoklara neden olabilir. Araştırmacılar, gerekli önlemler alınmadığı takdirde sonuçların felaket boyutuna ulaşabileceğini belirtiyor.

Okyanusların bozulması küresel finans sisteminin kör noktası

İklim değişikliğinin ekonomik etkileri giderek daha fazla tartışılırken, yeni bir araştırma küresel finans sisteminin önemli bir risk alanını yeterince hesaba katmadığını ortaya koydu.

Institute and Faculty of Actuaries (IFoA), Exeter Üniversitesi ve The Ocean Race iş birliğiyle hazırlanan Ocean Maelstrom – Navigating the Climate Storm başlıklı rapor, okyanus ekosistemlerindeki bozulmanın yalnızca çevresel bir sorun olmadığını vurguluyor.

Araştırmaya göre okyanusların sağlığındaki kötüleşme, gıda üretimini, uluslararası ticareti, sigortacılığı, kamu maliyesini ve finansal piyasaları aynı anda etkileyebilecek bir risk oluşturuyor.

Raporda mevcut risklerin şimdiden ciddi boyutlara ulaştığı ve kötüleşmeye devam ettiği belirtiliyor.

Araştırmacılar, gerekli politika değişikliklerinin yapılmaması halinde ekonomik sonuçların çok daha ağırlaşabileceği uyarısında bulunuyor.

Çalışmanın temel mesajı ise okyanusların küresel ekonominin kritik altyapılarından biri olmasına rağmen ekonomik ve finansal risk değerlendirmelerinde yeterince temsil edilmemesi.

İklim riskleri tek tek inceleniyor, zincirleme etkiler gözden kaçıyor

Rapora göre geleneksel ekonomik risk modellerinin önemli bir eksikliği, tehlikeleri birbirinden bağımsız olaylar olarak değerlendirmesi.

Örneğin deniz suyu sıcaklığındaki artış, balık stoklarının azalması, deniz taşımacılığındaki aksaklıklar veya kıyı altyapısındaki hasarlar ayrı risk kategorileri olarak ele alınabiliyor.

Ancak bu gelişmelerin aynı anda ortaya çıkması veya birbirini tetiklemesi durumunda ekonomik etkiler çok daha geniş bir alana yayılabiliyor.

Araştırmacılar, mevcut değerlendirmelerde özellikle üç unsurun yeterince dikkate alınmadığını belirtiyor:

• Okyanus ekosistemlerindeki uzun vadeli bozulma

• Ekolojik sistemlerde ani ve geri döndürülmesi zor değişimlere yol açabilecek kritik eşikler

• İklim, çevre, ekonomi ve jeopolitik risklerin birbirini güçlendirmesi

Rapora göre bu eksiklikler, hükümetlerin ve finans kuruluşlarının gelecekte karşılaşabilecekleri ekonomik kayıpları olduğundan düşük değerlendirmelerine neden olabilir.

Denizlerdeki kriz market raflarına ve hane bütçelerine ulaşabilir

Araştırmacılar, okyanuslardaki bozulmanın etkilerinin kıyı bölgeleriyle sınırlı kalmayacağını vurguluyor.

Balıkçılık faaliyetlerindeki kayıplar, yağış düzenlerindeki değişimler, deniz taşımacılığının aksaması ve kıyı altyapısındaki hasarlar, küresel ekonominin farklı alanlarında maliyet artışlarına neden olabilir.

Raporda öne çıkan ekonomik riskler şöyle sıralanıyor:

• Gıda fiyatları: Balıkçılık ve tarımsal üretimdeki aksaklıklar gıda arzını etkileyebilir.

• Enflasyon: Gıda, taşımacılık ve sigorta maliyetlerindeki artışlar genel fiyat düzeyine yansıyabilir.

• Küresel ticaret: Deniz taşımacılığı ve liman altyapısındaki sorunlar tedarik zincirlerini bozabilir.

• Sigorta: Kıyı bölgelerindeki hasarların artması sigorta maliyetlerini yükseltebilir.

• Hanehalkı gelirleri: Yükselen yaşam maliyetleri aile bütçeleri üzerinde baskı yaratabilir.

• Finansal piyasalar: Şirketlerin maliyetleri ve kârlılıkları üzerindeki baskı yatırım getirilerini etkileyebilir.

Rapora göre bu etkilerin bir araya gelmesi, okyanuslardaki çevresel bozulmayı küresel ekonomik istikrar açısından önemli bir risk haline getiriyor.

Yeni kavram: Okyanusların ekonomik ödeme gücü

Araştırmanın en önemli katkılarından biri, Ocean Solvency kavramını gündeme getirmesi.

Türkçeye "okyanusların ekonomik sürdürülebilirlik kapasitesi" olarak aktarılabilecek bu kavram, deniz ekosistemlerinin insan refahı ve ekonomik istikrar için gerekli temel hizmetleri sağlamayı sürdürebilme yeteneğini ifade ediyor.

Okyanuslar, iklimin düzenlenmesinde, gıda sistemlerinin desteklenmesinde ve uluslararası ticaretin sürdürülmesinde kritik rol oynuyor.

Rapora göre bu işlevlerin zayıflaması, ekonomik faaliyetlerin dayandığı doğal altyapının da zarar görmesi anlamına geliyor.

Araştırmacılar, okyanus sağlığının yalnızca çevre politikalarının değil, maliye, ekonomi, finansal düzenleme ve uzun vadeli yatırım kararlarının da temel unsurlarından biri olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Bu yaklaşım, doğal ekosistemlerin ekonomik istikrarı destekleyen bir altyapı olarak ele alınmasını öngörüyor.

Ocean Maelstrom: Krizler birbirini nasıl tetikleyebilir?

Raporda Ocean Maelstrom adı verilen bir sistemik risk senaryosu da yer alıyor.

Araştırmacılar, bunun geleceğe ilişkin kesin bir tahmin olmadığını, ancak gerçekleşmesi mümkün olan bir risk senaryosu olarak hazırlandığını özellikle belirtiyor.

Senaryo, okyanus ekosistemlerindeki bozulmanın iklim değişikliği ve jeopolitik gerilimlerle birleşmesi halinde ortaya çıkabilecek ekonomik sonuçları inceliyor.

Bu çerçevede denizlerdeki çevresel sorunların gıda üretimini ve ticareti etkilemesi, ardından sigorta piyasaları ve kamu maliyesi üzerinde baskı oluşturması değerlendiriliyor.

Bu baskıların finansal piyasalara yansımasıyla daha geniş bir ekonomik istikrarsızlık ortaya çıkabileceği belirtiliyor.

Raporda dikkat çekilen önemli noktalardan biri, bazı sonuçların onlarca yıl sonra değil, birkaç yıl içinde ortaya çıkabilecek olması.

Bu nedenle araştırmacılar, okyanuslarla bağlantılı risklerin bugünden alınan yatırım ve ekonomi politikası kararlarında dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.

Emeklilik fonları için üçlü risk: Varlıklar, yükümlülükler ve katkılar

Raporda okyanus ekosistemlerindeki bozulmanın emeklilik sistemleri üzerindeki etkilerini inceleyen özel bir örnek çalışmaya da yer veriliyor.

Araştırmaya göre okyanus kaynaklı ekonomik şoklar, emeklilik fonlarının mali yapısını birden fazla kanaldan etkileyebilir.

İlk olarak finansal piyasalardaki olumsuz gelişmeler, emeklilik fonlarının yatırım getirilerini zayıflatabilir.

İkinci olarak yüksek enflasyon, gelecekte yapılacak emeklilik ödemelerinin reel değerini ve fonların yükümlülüklerini etkileyebilir.

Üçüncü olarak şirketlerin ve çalışanların mali durumlarının bozulması, emeklilik sistemlerine yapılan katkılar üzerinde baskı oluşturabilir.

Böylece emeklilik fonları aynı dönemde daha düşük yatırım getirileri, daha yüksek mali baskılar ve katkı ödemelerinde zayıflamayla karşılaşabilir.

Araştırmacılar, bu gelişmelerin birleşmesi halinde gelecekteki emeklilik gelirlerinin yeterliliğinin tehdit altına girebileceğini belirtiyor.

Raporun başyazarı: Tehlikeli bir kör noktayla karşı karşıyayız

Raporun başyazarı Sandy Trust, okyanusların küresel ekonominin kritik altyapılarından biri olduğunu, ancak ekonomik ve finansal risk değerlendirmelerinde büyük ölçüde görünmez kaldığını söyledi.

Trust, bu durumu "tehlikeli bir kör nokta" olarak nitelendirdi.

Okyanuslardaki bozulmanın yalnızca denizlerde yaşanan bir çevre sorunu olmadığını vurgulayan Trust, etkilerin gıda üretimi, ticaret, sigorta ve finansal piyasalar üzerinden ekonomiye yayıldığını belirtti.

Bu gelişmelerin daha yüksek fiyatlara, hanehalkı maliyesi üzerinde artan baskıya ve daha zayıf emeklilik sonuçlarına katkıda bulunabileceğini ifade etti.

Trust'a göre okyanus ekosistemlerinin iyileştirilmesi mümkün.

Ancak bunun için uluslararası taahhütlerin somut uygulamalara dönüştürülmesi gerekiyor.

Hükümetlerin ve finans kuruluşlarının riskleri tanıması, ekonomik dayanıklılığı artırması ve okyanusların korunması ile restorasyonuna daha fazla sermaye yönlendirmesi gerektiğini söyledi.

Balıkçılıkta koruma önlemleri ekonomik kazanç da sağlayabiliyor

Okyanusların korunmasına yönelik çalışmalar, çevresel iyileşmenin ekonomik faydalar yaratabileceğine ilişkin örnekler de sunuyor.

Batı Hint Okyanusu'ndaki ahtapot balıkçılığı buna örnek gösteriliyor.

Bölgede ahtapot avcılığı, kıyı toplulukları açısından önemli bir gelir kaynağı oluşturuyor.

Avlanan ürünlerin önemli bölümü başta Avrupa olmak üzere uluslararası pazarlara ihraç ediliyor.

Belirli türlerin yaşam döngülerindeki hızlı büyüme dönemlerine denk getirilen kısa süreli ve dönemsel av yasakları, balıkçılık verimliliğini artırabiliyor.

Bu uygulamalar sayesinde daha büyük av miktarları ve balıkçılar için daha yüksek gelirler elde edilmesi mümkün olabiliyor.

Madagaskar'da geçici ahtapot avcılığı yasaklarının olumlu sonuçları, yerel toplulukların deniz kaynaklarının yönetimine katılımını teşvik etti.

Aktarılan bilgilere göre ülkenin kıyıya yakın sularının yüzde 18,7'si halen yerel olarak yönetilen deniz alanları kapsamında bulunuyor.

Bu örnek, deniz ekosistemlerinin korunmasına yönelik uygulamaların yerel ekonomik faaliyetlerle birlikte yürütülebileceğini gösteriyor.

Sigorta ve finans kuruluşlarına yeni risk değerlendirmesi çağrısı

Raporda hükümetlerin yanı sıra merkez bankaları, düzenleyici kurumlar, yatırımcılar, sigorta şirketleri ve emeklilik fonlarına da çağrıda bulunuluyor.

Araştırmacılar, okyanus sağlığının ekonomik altyapının önemli bir parçası olarak kabul edilmesi gerektiğini savunuyor.

Buna göre finansal kuruluşların uzun vadeli risk değerlendirmelerinde okyanus ekosistemlerinin durumuna daha fazla yer vermesi öneriliyor.

Özellikle iklim değişikliğiyle bağlantılı çevresel eşikler ve birbirini tetikleyebilecek ekonomik şokların stres testlerine dahil edilmesi isteniyor.

Sigorta şirketleri açısından kıyı altyapısındaki riskler, deniz taşımacılığı ve doğal afetlerle bağlantılı zararlar önem taşıyor.

Emeklilik fonları ve uzun vadeli yatırımcılar açısından ise bu risklerin varlık fiyatları, yatırım getirileri ve gelecekteki yükümlülükler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.

IFoA Başkanı: Okyanusların sağlığı yalnızca çevrecilerin meselesi değil

Institute and Faculty of Actuaries Başkanı Paul Sweeting, okyanusların durumunun yalnızca çevre politikalarından sorumlu kurumların gündeminde olmaması gerektiğini söyledi.

Sweeting'e göre hükümetler, düzenleyiciler, yatırımcılar ve emeklilik fonları da okyanusların sağlığını ekonomik risk yönetiminin bir parçası olarak değerlendirmeli.

IFoA'nın akademisyenler ve iklim bilimcilerle birlikte daha önce geliştirdiği Planetary Solvency Recovery Framework adlı çerçevenin, gezegenin doğal sistemlerinin istikrarını yeniden sağlamaya yönelik risk değerlendirmelerine dayandığını hatırlattı.

Sweeting, bu yaklaşımın okyanuslara uygulanması için koordineli çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu belirtti.

Amaç, okyanus ekosistemlerinin toplum ve ekonomi açısından hayati işlevlerini yerine getirmeye devam edebilmesini sağlamak.

Rapordan hükümetlere ve finans sektörüne beş öneri

Araştırmacılar, okyanuslarla bağlantılı ekonomik risklerin azaltılması için beş temel politika alanına dikkat çekiyor.

• Gerçekçi risk modelleri: Okyanuslardaki bozulma, kritik ekolojik eşikler ve birbirini etkileyen sistemik riskler ekonomik değerlendirmelere dahil edilmeli.

• Ekonomik kararlara entegrasyon: Ocean Solvency yaklaşımı kamu politikalarında, finansal düzenlemelerde ve yatırım kararlarında kullanılmalı.

• Koruma ve restorasyon: Deniz ekosistemlerinin korunması için daha güçlü politikalar, etkili denetim ve daha fazla yatırım sağlanmalı.

• Yeni finansman modelleri: Sermayenin okyanusların dayanıklılığını artıran ve sistemik riskleri azaltan projelere yönlendirilmesini sağlayacak finansal yapılar geliştirilmeli.

• Taahhütlerin uygulanması: Uluslararası anlaşmalar ve koruma hedefleri ölçülebilir sonuçlara dönüştürülmeli.

Rapora göre temel sorunlardan biri, ülkelerin ve kurumların açıkladıkları hedeflerle fiilen gerçekleştirdikleri uygulamalar arasındaki fark.

Araştırmacılar bu durumu say-do gap, yani "söylem ile uygulama arasındaki boşluk" olarak tanımlıyor.

Uluslararası düzeyde çeşitli koruma taahhütleri verilmesine rağmen politika uygulamaları, denetim ve finansman henüz sorunun büyüklüğüne uygun hızda ilerlemiyor.

Mavi ekonomide yatırım fırsatları da bulunuyor

Raporda yalnızca olumsuz senaryolara yer verilmiyor.

Araştırmacılar, zarar verici baskıların azaltılması halinde okyanus ekosistemlerinin toparlanma kapasitesine sahip olduğunu belirtiyor.

Denizlerin korunması ve restorasyonuna yönelik yatırımların yeni ekonomik faaliyet alanları yaratabileceği ifade ediliyor.

Bu çerçevede sürdürülebilir deniz kaynakları yönetimi ve okyanus ekosistemlerinin korunmasına dayanan mavi ekonomi alanında yatırım fırsatlarının gelişmekte olduğu belirtiliyor.

Ancak rapor, bu fırsatların değerlendirilebilmesi için mevcut uluslararası taahhütlerin uygulamaya geçirilmesinin zorunlu olduğunu vurguluyor.

Koruma politikalarının güçlendirilmesi, denetimlerin etkinleştirilmesi ve finansman kaynaklarının artırılması öncelikli ihtiyaçlar arasında gösteriliyor.

The Ocean Race: Rotayı değiştirmek için geç değil

The Ocean Race Okyanus Etkisi Direktörü Lucy Hunt, denizciler olarak okyanuslar üzerindeki baskıları ve bunların ekosistemlere verdiği zararı doğrudan gözlemlediklerini söyledi.

Hunt, raporun okyanuslardaki bozulmanın yalnızca çevresel bir mesele olmadığını, ekonomiler ve toplumların geleceği açısından da önemli bir risk oluşturduğunu ortaya koyduğunu belirtti.

Çalışmanın siyasetçiler ve finans sektörü için bir uyarı niteliği taşımasını umduklarını ifade eden Hunt, okyanusların herkesin ekonomik ve toplumsal yaşamıyla bağlantılı olduğunu vurguladı.

Hunt'a göre gerekli önlemlerin alınması için henüz geç değil.

Okyanus ekosistemleri, üzerlerindeki baskılar azaltıldığında toparlanma kapasitesine sahip.

Okyanus krizi neden bugünün ekonomik kararlarını ilgilendiriyor?

Ocean Maelstrom – Navigating the Climate Storm raporunun temel uyarısı, okyanuslardaki bozulmanın ekonomik etkilerinin sanılandan daha erken ortaya çıkabilecek olması.

Araştırmacılara göre bazı sonuçlar onlarca yıl yerine birkaç yıl içinde görülebilir.

Bu nedenle okyanus sağlığının bozulması yalnızca gelecek kuşakların karşılaşacağı bir çevre sorunu olarak ele alınmamalı.

Gıda üretimi, küresel ticaret, sigortacılık, enflasyon ve emeklilik sistemleri arasındaki bağlantılar, deniz ekosistemlerindeki değişimlerin ekonomik etkilerini büyütebilir.

Raporda sunulan sistemik kriz senaryosu bir tahmin değil; risklerin nasıl birbirini tetikleyebileceğini göstermek amacıyla hazırlanmış olası bir gelişmeler dizisi.

Araştırmacıların çağrısı ise hükümetlerin ve finans kuruluşlarının bu riskleri bugünden değerlendirmesi, okyanusların korunmasına yönelik yatırımları artırması ve mevcut taahhütleri somut sonuçlara dönüştürmesi.

Raporun vardığı temel sonuç şu: Okyanusların sağlığı, küresel ekonomik istikrarın korunmasında göz ardı edilemeyecek bir unsur.

Oceonagraphy Magazne

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.