Avrupa dizel krizinin eşiğinde

Avrupa’da dizel alarmı: ABD stratejik rezervlerin açılması için baskı yapıyor

Avrupa ülkeleri hızla büyüyen dizel krizine karşı stratejik rezervlerin piyasaya sürülmesini görüşüyor. ABD yönetiminin, Avrupa’dan dizel stoklarını açmasını istediği, aksi halde Amerikan dizel ihracatının kısıtlanabileceği uyarısında bulunduğu bildirildi. Avrupa’nın dizel ithalatına yapısal bağımlılığı nedeniyle olası bir ABD ihracat yasağı kıtada fiyat şokunu daha da ağırlaştırabilir.

Küresel enerji krizinin yeni cephesi dizel piyasası oldu.

Avrupa ülkeleri, ABD yönetiminin stratejik dizel rezervlerinin piyasaya sürülmesi yönündeki baskısının ardından acil görüşmelere başladı.

Financial Times’ın konu hakkında bilgi sahibi üç kişiye dayandırdığı haberine göre Washington, Avrupa ülkelerinden stratejik dizel stoklarını kullanmalarını istiyor. ABD yönetimi, yeterli adım atılmaması halinde Amerikan dizel ihracatının sınırlandırılabileceği mesajını verdi.

AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen perşembe günü Fransa, Almanya, İngiltere, İtalya ve İrlanda’dan yetkililerle bir araya gelerek ortak bir yanıt geliştirmeye çalıştı.

Henüz rezervlerin serbest bırakılması konusunda karar alınmadı.

Trump yönetiminden Avrupa’ya baskı

Avrupa Komisyonu Sözcüsü Anna-Kaisa Itkonen, AB’nin üye ülkelerle yakın koordinasyon içinde olduğunu ve aynı zamanda ABD yönetimiyle üst düzey temasların sürdüğünü açıkladı.

ABD yönetiminden bir yetkili ise Avrupa’nın rafine petrol ürünlerinin arzını artırmak ve tüketici maliyetlerini düşürmek için Washington ile birlikte hareket etmesinin kendi çıkarına olduğunu savundu.

Trump yönetimi özellikle kasım ayındaki ara seçimler öncesinde yüksek akaryakıt fiyatlarını aşağı çekmek için yoğun baskı altında.

ABD petrol sektörü de Washington’da yoğun bir lobi faaliyeti yürütüyor.

Sektör temsilcileri, ABD’nin dizel ihracatını yasaklaması yerine Avrupa ülkelerinin stratejik stoklarını piyasaya sürmesinin küresel fiyatları düşürmek açısından daha etkili olacağını savunuyor.

Petrol sektöründen bir kaynağa göre Avrupa’nın ticari ve stratejik stoklarında 400 milyon varile kadar dizel bulunabilir.

Bu stokların önemli bölümünün piyasaya sürülmesinin küresel dizel fiyatlarını aşağı çekebileceği hesaplanıyor.

ABD ihracat yasağı ters tepebilir

Amerikan petrol sektörü Trump yönetimini dizel ihracatının yasaklanmasının ters sonuçlar doğurabileceği konusunda da uyarıyor.

Sektöre göre böyle bir karar ABD’nin güvenilir bir enerji ihracatçısı olduğu yönündeki mesajını zedelerken, küresel ürün piyasalarında yaşanacak arz bozulması Amerikan tüketicisinin ödediği benzin ve diğer yakıt fiyatlarını da yükseltebilir.

Washington bu nedenle öncelikle Avrupa ülkelerinin stoklarını devreye sokmasını istiyor.

Uluslararası Enerji Ajansı üyeleri mart ayında petrol piyasalarındaki şoku hafifletmek amacıyla küresel çapta 400 milyon varillik acil durum rezervinin piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmıştı.

Avrupa bu kapsamda 32,7 milyon varil kamu rezervi ve 74,8 milyon varil sektör stoku kullanmayı taahhüt etmişti. Bu rezervlerin yaklaşık yüzde 70’i petrol ürünlerinden oluşuyordu.

Ancak ABD yönetimi bazı Avrupa ülkelerinin taahhütlerini tam olarak yerine getirmediğini savunuyor.

Washington: Avrupa verdiği sözü tam tutmadı

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, ABD ve Japonya’nın yükümlülüklerini yerine getirdiğini ancak bazı Avrupa ülkelerinin taahhüt ettikleri ham petrol ve petrol ürünlerinin yalnızca küçük bölümünü piyasaya sürdüğünü söyledi.

Wright, Uluslararası Enerji Ajansı üyesi ülkeleri taahhütlerini tamamen yerine getirmeye çağırdı.

IEA Başkanı Fatih Birol da bazı Avrupa ülkelerinin mart ayında taahhüt ettikleri stokların tamamını henüz piyasaya sürmediğini doğruladı.

Birol’a göre Avrupa ülkeleri önemli miktarda rezerv kullandı ancak hem ham petrol hem de petrol ürünlerinde henüz devreye sokulmayan stoklar bulunuyor.

ABD yönetiminin Avrupa Birliği’nden önümüzdeki altı ay içerisinde yaklaşık 120 milyon varillik ilave rezerv piyasaya sürmesini istediği bildiriliyor.

Avrupa neden dizel krizine karşı bu kadar savunmasız?

Avrupa açısından sorun yalnızca mevcut enerji krizinden kaynaklanmıyor.

Kıtanın ulaşım sistemi yapısal olarak dizele son derece bağımlı.

Brüksel merkezli Bruegel düşünce kuruluşundan Georg Zachmann’a göre geçmişte uygulanan vergi avantajları ve diğer teşvikler Avrupa’nın araç filosunu ABD gibi ekonomilere kıyasla çok daha dizel ağırlıklı hale getirdi.

Bunun sonucunda Avrupa yapısal olarak benzinde arz fazlasına, dizelde ise arz açığına sahip.

AB ürettiği fazla benzini ihraç ederken ihtiyaç duyduğu dizelin önemli bölümünü ithal etmek zorunda.

AB’de binek otomobillerin yüzde 38’den fazlası dizel kullanıyor.

Karayolu taşımacılığı ve yük taşımacılığı ise toplam dizel ve gaz yağı tüketiminin yaklaşık yüzde 77’sini oluşturuyor.

Bu nedenle dizel fiyatındaki yükseliş yalnızca sürücüleri değil, Avrupa’nın lojistik ve üretim maliyetlerini de doğrudan etkiliyor.

İran savaşı Avrupa’ya 40 milyar euroluk ek dizel faturası çıkardı

Transport & Environment tarafından yapılan hesaplamalara göre İran savaşının başlamasından bu yana Avrupa’daki sürücüler 50 litrelik bir dizel deposunu doldurmak için ortalama 30 euro daha fazla ödüyor.

Almanya’da uzun mesafe taşımacılığı yapan ortalama bir kamyon sürücüsünün haftalık ek yakıt maliyeti yaklaşık 236 euroya ulaştı.

AB genelinde karayolu taşımacılığındaki ilave yakıt maliyetinin günlük 270 milyon euroyu bulduğu hesaplanıyor.

Bunun yaklaşık 203 milyon eurosu doğrudan dizelden kaynaklanıyor.

Savaşın başlamasından bu yana yalnızca dizeldeki fiyat artışının Avrupa ekonomisine getirdiği toplam ek maliyetin ise yaklaşık 40 milyar euroya ulaştığı tahmin ediliyor.

Dizel neden petrolden daha hızlı yükseliyor?

Enerji piyasasındaki en dikkat çekici gelişmelerden biri dizel fiyatlarının ham petrolden çok daha hızlı yükselmesi.

Bunun temel nedeni artık ham petrol kıtlığından çok rafineri kapasitesindeki daralma.

Rice Üniversitesi Enerji Araştırmaları Merkezi'nden Skip York’a göre mart ve nisan aylarında temel sorun yeterli ham petrol bulunamamasıydı.

Ağustos ayından itibaren ise darboğaz rafineri kapasitesine kaydı.

Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları üretim kapasitesini düşürürken, İran savaşı ve Hürmüz çevresindeki saldırılar da Ortadoğu’daki rafineri sistemini etkiliyor.

York’a göre Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik her yeni saldırı dalgasının etkisi birkaç gün içinde dizel fiyatlarında görülüyor.

Bu nedenle ham petrol fiyatlarındaki yükseliş görece sınırlı kalırken dizel çok daha sert pahalanabiliyor.

ABD yasağı Avrupa için büyük şok olabilir

ABD son dönemde Avrupa açısından giderek daha önemli bir dizel tedarikçisi haline geldi.

ABD’nin Avrupa’ya dizel ihracatı geçen yıla göre yaklaşık yüzde 37 arttı ve artık Avrupa talebinin yaklaşık yüzde 8’ini karşılıyor.

Bu durum ABD’yi Rusya ve Basra Körfezi kaynaklı dizelin önemli alternatiflerinden biri haline getiriyor.

Dolayısıyla Trump yönetiminin gerçekten ihracat yasağı uygulaması Avrupa için yeni ve ciddi bir arz şoku anlamına gelebilir.

Daha da önemlisi, Avrupa’nın misilleme olarak ABD’ye benzin ihracatını azaltması ihtimali bulunuyor.

Böyle bir ticaret savaşında her iki taraf da kaybedebilir: ABD’de benzin, Avrupa’da ise dizel fiyatları daha da yükselebilir.

Avrupa rezervlerini tüketmek istemiyor

Avrupa hükümetlerinin önündeki temel ikilem de burada ortaya çıkıyor.

Stratejik rezervlerin piyasaya sürülmesi kısa vadede dizel fiyatlarını düşürebilir.

Ancak Ortadoğu’daki savaşın ne kadar süreceği belirsiz. Rusya-Ukrayna savaşı ve Rus rafinerilerine yönelik saldırılar da devam ediyor.

Energy Aspects analistleri bu nedenle Avrupa hükümetlerinin ellerindeki tüm stratejik stokları hızla piyasaya sürmek istemeyeceğini düşünüyor.

Çünkü rezervlerin büyük bölümünün bugün tüketilmesi, enerji krizinin daha da ağırlaştığı bir dönemde Avrupa’yı savunmasız bırakabilir.

Avrupa açısından stratejik rezervler giderek “namludaki son kurşun” niteliğine dönüşüyor.

Trump yönetimi rezervlerin şimdi kullanılmasını istiyor. Avrupa ise İran savaşı, Rus rafinerilerine yönelik saldırılar ve olası yeni enerji şokları karşısında elindeki son güvenlik tamponunu tüketmek istemiyor.

Bu nedenle dizel krizi artık yalnızca bir enerji fiyatı sorunu değil, ABD ile Avrupa arasında yeni bir ekonomik ve stratejik pazarlığa dönüşüyor.

FT, DW