Yapay Zekâ Balonu Finansal Sistemi Tehdit Ediyor mu? Fed İçin Yeni Risk Alarmı

Teknoloji devlerinin trilyonlarca dolarlık AI yatırımları büyümeyi desteklerken, uzmanlar asıl riskin hisse senedi piyasasında değil kredi piyasalarında biriktiği uyarısını yapıyor. Project Syndicate'de yayımlanan analiz, Fed'in enflasyon ve istihdam kadar finansal istikrarı da AI gündeminin merkezine alması gerektiğini savunuyor.

ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Kevin Warsh'ın yapay zekânın ekonomi üzerindeki etkilerini incelemek üzere yeni bir görev gücü kuracağını açıklaması, AI yatırımlarının makroekonomik sonuçlarına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Ancak uzmanlara göre Fed'in odaklandığı alan eksik kalıyor. Asıl tehdit, yapay zekânın finansal sistem üzerinde yaratabileceği kırılganlıklar.

Project Syndicate'de yayımlanan analizde, ABD finansal sisteminin ve sermaye piyasalarının giderek "tek yönlü AI bahsi" haline geldiği belirtilirken, veri merkezi yatırımlarının sürdürülebilirliği konusunda ciddi soru işaretleri bulunduğu ifade ediliyor.

Sorun teknoloji değil, finansman modeli Analize göre yapay zekânın dönüştürücü bir teknoloji olması, bu yatırımların yatırımcılar açısından mutlaka kazanç sağlayacağı anlamına gelmiyor.

Tarih, benzer örneklerle dolu. 19. yüzyıldaki demiryolu yatırımları ve 1990'lardaki internet ve telekomünikasyon patlaması ekonomiyi kökten değiştirdi. Ancak bu süreçler aynı zamanda büyük finansal krizlerle sonuçlandı; çünkü yatırımlar, kısa vadede yaratılabilecek nakit akışının çok üzerine çıktı.

Yapay zekâda da benzer bir risk oluşuyor. Teknoloji yaygın biçimde kullanılabilir, veri merkezleri tam kapasite çalışabilir, ancak yaratılan gelirler yatırımcıların borçlarını geri ödemeye yetmeyebilir.

Trilyon dolarlık geri ödeme sorunu Risk sermayesi şirketi Sequoia'nın ortağı David Cahn'ın hesaplamalarına göre, yalnızca 2026 yılında AI altyapısına yapılacak yaklaşık 750 milyar dolarlık yatırımın, kendini finanse edebilmesi için zaman içinde yaklaşık 1,5 trilyon dolar nihai kullanıcı geliri üretmesi gerekiyor.

ChatGPT'nin piyasaya çıktığı 2022'den bu yana gerçekleştirilen toplam AI yatırımlarının geri dönüşü için gereken gelir ise yaklaşık 3 trilyon dolar seviyesinde hesaplanıyor.

Bain & Company ise 2030 yılına kadar beklenen yapay zekâ talebini karşılayacak işlem gücünün finanse edilebilmesi için her yıl yaklaşık 2 trilyon dolarlık yeni AI geliri gerektiğini öngörüyor.

Bu rakamlar, mevcut değerlemelerin önemli ölçüde gelecekte gerçekleşmesi belirsiz gelir beklentilerine dayandığını gösteriyor.

Finansman giderek daha kırılgan hale geliyor Analize göre AI yatırımlarının finansmanı artık teknoloji şirketlerinin kendi nakit akışından ziyade sermaye piyasalarına dayanıyor.

Sektörde giderek daha karmaşık finansman yapıları oluşuyor: Çip üreticileri AI laboratuvarlarına yatırım yapıyor.AI şirketleri bu sermayeyle yeniden çip satın alıyor.Bulut hizmeti sağlayıcıları kendi müşterilerini finanse ediyor.Özel kredi fonları, sponsorlarıyla bağlantılı projelere kredi açıyor.

Bu yapı, yükselen şirket değerlemeleri ile yeni yatırımlar arasında kendi kendini besleyen bir döngü oluşturuyor.

Veri merkezlerinin teminat değeri hızla eriyebilir Önceki teknoloji balonlarından farklı olarak, AI yatırımlarının önemli bölümü uzun ömürlü fiziksel varlıklara dönüşmüyor.

Veri merkezi maliyetlerinin yaklaşık yarısını oluşturan gelişmiş işlemcilerin ekonomik ömrü yalnızca 3-5 yıl olarak görülüyor.

Bu durum, kredilere teminat oluşturan varlıkların değerinin borçlar geri ödenmeden önce hızla erimesi riskini artırıyor.

Beklenen verimlilik artışı henüz görülmedi Piyasalar AI sayesinde şirket kârlarının hızla artacağını fiyatlıyor. Ancak bugüne kadar verimlilikte aynı ölçüde güçlü bir iyileşme görülmedi.

Fed ekonomistleri bunun nedenini yapay zekânın halen "altyapı kurulum aşamasında" olmasıyla açıklıyor.

Ancak analiz, gerçek verimlilik artışının gerçekleşebilmesi için şirketlerin yalnızca AI satın almalarının yeterli olmayacağını; iş süreçlerini baştan sona yeniden tasarlamaları gerektiğini vurguluyor.

Bu nedenle piyasalarda oluşan yüksek kâr beklentilerinin gerçekleşmeme riski bulunuyor.

Asıl tehlike hisse senedi değil kredi piyasası Yazarlara göre kamuoyundaki tartışmalar ağırlıklı olarak teknoloji hisselerine odaklansa da asıl kırılganlık kredi piyasasında birikiyor.

ABD finans sistemi artık büyük ölçüde tahvil piyasaları, menkul kıymetleştirme araçları ve banka dışı kredi kuruluşları üzerinden çalışıyor.

Bu nedenle olası bir AI finansman krizi, 1930'lardaki banka hücumundan çok, 2007 küresel finans krizinde görülen "gölge bankacılık" krizine benzeyebilir.

Kredi kalitesine ilişkin güven kaybı kısa vadeli fonlama piyasalarını durdurabilir; yatırımcılar varlık satmaya zorlanırken fiyatlar daha da sert düşebilir.

Fed zor bir tercihle karşı karşıya kalabilir Analize göre böyle bir senaryoda Fed üzerinde banka dışı finans kuruluşlarını ve veri merkezi kredilerini kurtarma yönünde büyük baskı oluşabilir.

Ancak Wall Street'e yönelik 2008 sonrası toplumsal tepkinin benzeri bugün yapay zekâ sektörüne yönelik de bulunuyor. Böyle bir kurtarma operasyonunun Fed'in bağımsızlığını ciddi biçimde tartışmalı hale getirebileceği belirtiliyor.

Öte yandan iyimser senaryoda AI yatırımları gerçekten beklenen gelirleri üretirse, bu kez de tarihte benzeri görülmemiş ölçekte bir iş gücü dönüşümü yaşanabilir.

Sonuç Project Syndicate analizine göre Fed'in yapay zekâyı yalnızca enflasyon ve büyüme perspektifinden değerlendirmesi yeterli değil.

Yapay zekâ finansal açıdan yeni bir balon oluşturabilir; aksi durumda ise ekonomide büyük bir verimlilik patlaması milyonlarca çalışanın yerini alabilecek tarihi bir istihdam şoku yaratabilir.

Her iki senaryoda da finansal istikrarın, Fed'in AI gündeminin merkezine yerleştirilmesi gerektiği vurgulanıyor.