Türkiye neden YZ'yi benimseyemiyor? Cevap bilinçsizlik değil

OECD raporuna göre sorun bilgisizlik değil, maliyet ve eşitsizlik

OECD'nin Dijital Ekonomi ve Toplum Görünümü 2026 raporu, Türkiye'nin dijital dönüşümde gelişmiş ülkelerin oldukça gerisinde kaldığını ortaya koydu. Türkiye'de şirketlerin yalnızca yüzde 7,4'ü yapay zekâ (YZ) kullanırken, OECD ortalaması yüzde 20,3'e ulaşıyor. Üretken YZ kullanımında da Türkiye 32 ülke arasında sondan ikinci sırada. Rapora göre dijital teknolojilerin yaygınlaşmasını engelleyen temel sorunlar maliyet, beceri eksikliği ve erişimdeki eşitsizlikler.

İnternet yaygın, ancak dijital dönüşüm sınırlı

Türkiye'de internet kullanımı giderek yaygınlaşıyor. Nüfusun büyük bölümü çevrim içi hizmetlere erişebiliyor. Nisan 2026'da 5G teknolojisinin kullanıma sunulması da dijital altyapıda yeni bir aşamaya işaret ediyor.

Ancak OECD'nin son raporu, internet bağlantısının yaygınlaşmasının dijital teknolojilerin ekonomide ve günlük yaşamda etkin biçimde kullanıldığı anlamına gelmediğini gösteriyor.

OECD'nin Digital Economy and Society Outlook 2026 başlıklı çalışması, üye ülkelerde bulut bilişim, büyük veri analitiği ve YZ kullanımını karşılaştırıyor.

Türkiye, incelenen göstergelerin büyük bölümünde OECD sıralamasının sonlarında yer alıyor.

Raporda ortaya çıkan tablo, özellikle küçük işletmeler, düşük gelirli haneler, eğitim düzeyi düşük bireyler ve ileri yaş grupları açısından dikkat çekici.

OECD'nin bulguları, dijital dönüşümün önündeki engellerin yalnızca teknolojiden haberdar olmamakla açıklanamayacağını ortaya koyuyor.

Türkiye'de her 100 şirketten yalnızca 7'si YZ kullanıyor

OECD verilerine göre Türkiye'de 2025 yılında en az 10 çalışanı bulunan işletmelerin yalnızca yüzde 7,4'ü YZ teknolojilerinden yararlandı.

Aynı dönemde OECD ortalaması yüzde 20,3 olarak gerçekleşti.

Böylece Türkiye'deki kullanım oranı OECD ortalamasının yaklaşık üçte biri düzeyinde kaldı.

Karşılaştırılabilir verilerin bulunduğu 34 ülke arasında Türkiye'den daha düşük kullanım oranına sahip yalnızca iki ülke bulunuyor.

Bu sonuç, Türkiye'nin işletmelerde YZ kullanımında OECD'nin en alt sıralarında yer aldığını gösteriyor.

Üstelik sorun yalnızca YZ ile sınırlı değil.

Bulut bilişim ve büyük veri analitiği gibi dijital dönüşümün diğer temel bileşenlerinde de benzer bir tablo ortaya çıkıyor.

Bulut bilişimde Türkiye sondan ikinci sırada

OECD raporunda işletmelerin kullandığı başlıca dijital teknolojiler için şu oranlar veriliyor:

• YZ kullanımı: Türkiye yüzde 7,4; OECD ortalaması yüzde 20,3.

• Bulut bilişim: Türkiye yüzde 20,3; OECD ortalaması yüzde 54,6.

• Büyük veri analitiği: Türkiye yüzde 16,3; OECD ortalaması yüzde 37,7.

Türkiye'de her beş işletmeden yalnızca biri bulut bilişim hizmetlerinden yararlanıyor.

OECD ülkelerinde ise işletmelerin yarısından fazlası bu teknolojiyi kullanıyor.

Bulut bilişim kullanımında Türkiye'den daha düşük orana sahip tek ülke Bulgaristan.

Büyük veri analitiğinde de Türkiye'nin kullanım oranı OECD ortalamasının yarısına ulaşamıyor.

Bu göstergeler, işletmelerin verilerini işleme, dijital altyapıdan yararlanma ve gelişmiş teknolojileri üretim süreçlerine entegre etme konusunda önemli bir mesafe katetmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Büyük şirketlerle küçük işletmeler arasındaki uçurum

OECD, Türkiye'yi dijital teknolojilerin genel kullanımının düşük olduğu ve büyük işletmelerin küçük şirketlere göre belirgin biçimde önde bulunduğu ülkeler arasında gösteriyor.

Şirket büyüklüğüne göre YZ kullanım oranları arasındaki fark dikkat çekiyor.

• Küçük işletmelerde YZ kullanımı: Yüzde 6,6.

• Büyük işletmelerde YZ kullanımı: Yüzde 23,5.

• OECD genelinde büyük işletmelerin YZ kullanım ortalaması: Yüzde 52,1.

Türkiye'de büyük şirketlerin YZ kullanım oranı küçük işletmelerin yaklaşık 3,6 katına ulaşıyor.

Bununla birlikte Türkiye'nin büyük işletmeleri de OECD'deki benzer şirketlerin oldukça gerisinde bulunuyor.

OECD ortalamasında büyük işletmelerin yarısından fazlası YZ kullanırken, Türkiye'de bu oran dörtte bire bile ulaşmıyor.

Dolayısıyla dijital dönüşümdeki gerilik yalnızca küçük işletmelerin kaynak sorunlarıyla açıklanamıyor.

Sanayi ve inşaatta YZ kullanımı çok düşük

Raporda sektörler arasındaki farklılıklar da inceleniyor.

Türkiye'de bilgi ve iletişim sektöründeki işletmeler, YZ kullanımında OECD'deki rakiplerine en fazla yaklaşan grup olarak öne çıkıyor.

Bu sektörde YZ kullanım oranı yüzde 47,1.

OECD ortalaması ise yüzde 57,5.

Ancak diğer sektörlerde kullanım oranları çok daha düşük:

• Bilgi ve iletişim: Yüzde 47,1.

• Perakende ticaret: Yüzde 7,6.

• İmalat sanayisi: Yüzde 7.

• İnşaat: Yüzde 3,9.

Özellikle imalat sanayisinde YZ kullanımının yüzde 7 düzeyinde kalması, dijital teknolojilerin üretim süreçlerine yaygın biçimde entegre edilemediğini gösteriyor.

Buna karşılık Türkiye'nin OECD ortalamasını yakaladığı bir teknoloji kategorisi bulunuyor.

Otonom robotlar, insansız hava araçları ve sürücüsüz taşıtların kullanım oranı Türkiye'de yüzde 1,5.

Bu oran OECD ortalamasıyla aynı seviyede.

Üretken YZ kullanımında Türkiye 32 ülke arasında 31'inci

İşletmelerdeki düşük kullanım oranları bireysel YZ kullanımında da görülüyor.

OECD verilerine göre 2025 yılında Türkiye'de 16-74 yaş grubundaki yetişkinlerin yüzde 17,2'si içerik üretmek amacıyla üretken YZ araçlarından yararlandı.

OECD ortalaması ise yüzde 37,2.

Türkiye, karşılaştırmaya dahil edilen 32 ülke arasında 31'inci sırada yer aldı.

Başka bir ifadeyle, OECD genelinde yetişkinlerin üçte birinden fazlası üretken YZ kullanırken Türkiye'de bu oran yaklaşık altıda bir düzeyinde kaldı.

Ancak asıl çarpıcı sonuç, yaş grupları arasındaki büyük farkta ortaya çıkıyor.

55 yaş üzerindekilerin yalnızca yüzde 1,8'i üretken YZ kullanıyor

OECD raporunda Türkiye'nin en zayıf performansı ileri yaş gruplarında görülüyor.

55-74 yaş grubunda üretken YZ kullananların oranı yalnızca yüzde 1,8.

Bu oran, verisi bulunan bütün ülkeler arasında en düşük seviye.

OECD ortalaması ise yüzde 14,2.

Gençlerde kullanım çok daha yaygın olsa da Türkiye yine OECD'nin gerisinde bulunuyor.

16-24 yaş grubundaki gençlerin yüzde 38,5'i üretken YZ kullanıyor.

Aynı yaş grubunda OECD ortalaması yüzde 68,3.

Dolayısıyla Türkiye'de gençler ile ileri yaştaki bireyler arasında ciddi bir kullanım farkı bulunurken, genç nüfusun performansı da uluslararası ortalamaların altında kalıyor.

Eğitim düzeyi ve gelir YZ kullanımını belirliyor

OECD'nin bulguları, YZ kullanımında eğitim ve gelir düzeyinin önemli bir rol oynadığını gösteriyor.

Türkiye'de düşük eğitim düzeyine sahip yetişkinlerin yalnızca yüzde 6,4'ü üretken YZ kullanıyor.

Üniversite mezunlarında ise bu oran yüzde 35,8'e yükseliyor.

Gelir grupları arasındaki farklılık da oldukça belirgin.

• En düşük gelir grubunda YZ kullanımı: Yüzde 6,9.

• En yüksek gelir grubunda YZ kullanımı: Yüzde 29,3.

• OECD genelinde en düşük gelir grubunun ortalaması: Yüzde 28,4.

Türkiye'nin en yüksek gelir grubundaki üretken YZ kullanım oranı, OECD ülkelerindeki en düşük gelir grubunun ortalamasını ancak biraz aşıyor.

Bu karşılaştırma, Türkiye'nin dijital teknolojileri benimseme konusunda yalnızca kendi içinde değil, uluslararası ölçekte de ciddi bir farkla karşı karşıya bulunduğunu gösteriyor.

Kadınlarla erkekler arasındaki fark sınırlı

Raporda dikkat çeken bir başka bulgu ise Türkiye'de üretken YZ kullanımında cinsiyet farkının görece küçük olması.

Kadınlarda kullanım oranı yüzde 16,4.

Erkeklerde ise yüzde 18.

Aradaki fark yalnızca 1,6 puan.

Buna karşılık yaş, gelir ve eğitim düzeyine göre ortaya çıkan farklılıklar çok daha yüksek.

Bu veriler, Türkiye'de üretken YZ kullanımındaki eşitsizliklerin özellikle ekonomik ve eğitimle bağlantılı koşullarda yoğunlaştığına işaret ediyor.

İş hayatında YZ kullanımı OECD ortalamasının üçte biri

OECD raporu, üretken YZ araçlarının çalışma hayatında kullanımının da oldukça sınırlı kaldığını gösteriyor.

Türkiye'de yetişkinlerin yalnızca yüzde 5,8'i iş amacıyla üretken YZ kullanıyor.

OECD ortalaması ise yüzde 19.

Bu sonuç, üretken YZ'nin Türkiye'de iş süreçlerine entegrasyonunun henüz yaygınlaşmadığını ortaya koyuyor.

İşletmelerdeki düşük YZ kullanım oranlarıyla birlikte değerlendirildiğinde, hem çalışanların hem de şirketlerin bu teknolojilerden yararlanma düzeyinin OECD ortalamasının oldukça altında bulunduğu görülüyor.

Yaşlılar internete bağlandı, ancak dijital hizmetlere erişemiyor

OECD verileri, Türkiye'de ileri yaş gruplarının internet kullanımında son on yılda önemli ilerleme kaydettiğini gösteriyor.

2015 yılında 55-74 yaş grubundaki bireylerin yalnızca yüzde 10'unun biraz üzerinde bir bölümü internet kullanıyordu.

2025 yılına gelindiğinde bu oran yaklaşık üçte ikiye yükseldi.

Ancak internet erişimindeki artış, dijital kamu hizmetlerinden yararlanmaya aynı ölçüde yansımadı.

Türkiye'de yetişkinlerin yaklaşık dörtte üçü kamu hizmetleriyle ilgili işlemler için interneti kullanıyor.

İleri yaş grubunda ise bu oran yüzde 50'nin altında kalıyor.

OECD, Türkiye'deki yaş grupları arasındaki bu farkın 30 puanı aştığına özellikle dikkat çekiyor.

Böylece internet bağlantısına sahip olmakla dijital hizmetleri etkin biçimde kullanabilmek arasındaki ayrım bir kez daha ortaya çıkıyor.

İnternet ucuz görünüyor ama gelir hesabı tabloyu değiştiriyor

Türkiye'de dijital teknolojilerin benimsenmesini etkileyen unsurlardan biri de bağlantı maliyetleri.

OECD'nin satın alma gücü paritesine göre yaptığı karşılaştırmada Türkiye'deki sabit geniş bant fiyatları OECD ortalamasının altında bulunuyor.

Saniyede 1 gigabit hız sunan sabit internet paketinin aylık fiyatı Türkiye'de satın alma gücü paritesine göre 56,3 dolar.

OECD ortalaması ise 62,4 dolar.

Temel mobil internet paketleri de Türkiye'de görece daha ucuz.

Ancak yüksek veri kullanımına yönelik mobil paketlerin fiyatları OECD ortalamasının üzerine çıkıyor.

Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor.

OECD'nin fiyat karşılaştırması ülkeler arasındaki genel fiyat düzeyi farklılıklarını hesaba katıyor, ancak internet faturasının hane gelirinin ne kadarını oluşturduğunu göstermiyor.

Bu nedenle satın alma gücü paritesine göre görece düşük görünen internet fiyatları, bağlantının her gelir grubundaki haneler için kolayca karşılanabilir olduğu anlamına gelmiyor.

Türkiye 5G'ye Nisan 2026'da geçti

Türkiye'de 5G hizmeti Nisan 2026'da kullanıma sunuldu.

Bu adım, Ekim 2025'te tamamlanan frekans ihalesinin ardından atıldı.

Ancak 5G'nin devreye alınma tarihi, OECD'nin raporunda yer alan kapsama alanı ve bağlantı hızı karşılaştırmalarına Türkiye'nin dahil edilmesi için geç kaldı.

Bu nedenle rapordaki 5G tablolarında Türkiye'ye ilişkin karşılaştırılabilir veriler bulunmuyor.

Dolayısıyla söz konusu tablolar, Türkiye'nin yeni 5G altyapısının performansı hakkında doğrudan bir değerlendirme sunmuyor.

BTK'nın internet sözleşmelerine müdahalesi OECD raporunda

OECD raporunda Türkiye'ye ilişkin olumlu bir düzenleyici uygulamaya da yer veriliyor.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun (BTK) belirli süreli internet sözleşmelerindeki fiyat artışı hükümlerini incelemesi, tüketici haklarının korunmasına yönelik bir örnek olarak gösteriliyor.

BTK, bazı sözleşmelerde bulunan enflasyona endeksli fiyat artışı hükümlerini haksız buldu.

Düzenleyici kurum, operatörlerin gelecekte uygulayacakları fiyat artışlarını sözleşmelerde açık biçimde belirtmelerini zorunlu kıldı.

OECD, bu uygulamayı İngiltere'nin iletişim düzenleyicisi Ofcom tarafından alınan benzer bir önlemle birlikte değerlendiriyor.

OECD'nin ortaya koyduğu temel sorun: Dijital erişim ile dijital kullanım arasındaki uçurum

OECD'nin 2026 raporu, Türkiye'de internet erişiminin yaygınlaşmasına rağmen ileri dijital teknolojilerin kullanımının aynı hızla gelişmediğini gösteriyor.

İşletmelerin YZ, bulut bilişim ve büyük veri analitiği kullanımında OECD ortalamalarının oldukça gerisinde kalması, dijital dönüşümün şirketler düzeyindeki sınırlı yaygınlığını ortaya koyuyor.

Bireyler açısından ise yaş, eğitim ve gelir farklılıkları belirleyici oluyor.

Özellikle 55-74 yaş grubunda üretken YZ kullanımının yüzde 1,8 düzeyinde kalması ve en düşük gelir grubunda kullanımın yüzde 6,9 ile sınırlı olması dikkat çekiyor.

Rapordaki bulgular, Türkiye'nin dijital dönüşüm sorununu yalnızca yeni teknolojilerin ülkeye gelmesiyle çözemeyeceğini gösteriyor.

Turkiye Today

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.