Türkiye'den enerji bağımsızlığı ve ihracat için dev hamle: 210 milyar dolarlık yatırım, Avrupa'ya elektrik koridoru

Türkiye, enerji ithalatına bağımlılığını azaltmak ve bölgesel enerji ticaretinde daha güçlü bir konuma ulaşmak için kamu şirketlerinin yeniden yapılandırılmasından uluslararası elektrik ihracatına uzanan kapsamlı bir yatırım programı hazırlıyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, beş büyük kamu enerji ve madencilik şirketinin 200-210 milyar dolarlık yatırım potansiyeline dikkat çekerken, enerji bağımlılığının yüzde 68'den yüzde 48'e indirilmesinin cari açık üzerindeki etkisini vurguladı. Antalya'daki COP31 zirvesinde ise Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye ve Bulgaristan arasında Avrupa'ya temiz elektrik taşınmasını öngören stratejik ortaklık anlaşması imzalandı. Suudi Arabistan ile yenilenebilir enerji yatırımlarının ikinci aşaması için de mutabakata varıldı.

Bayraktar'dan kamu enerji şirketlerine yapısal reform mesajı

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Türkiye'nin enerji sektöründe önümüzdeki dönemde gerçekleştirmeyi planladığı yatırımlara ve kamu şirketlerinin geleceğine ilişkin açıklamalarda bulundu.

Bayraktar, Türkiye Petrolleri, BOTAŞ, Elektrik Üretim AŞ (EÜAŞ), Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ) ve Eti Maden'in daha güçlü ve esnek yapılara kavuşturulmasının hedeflendiğini söyledi.

Bakan, söz konusu beş kuruluşun yatırım büyüklüğünün toplam 200-210 milyar dolar seviyesinde olduğunu belirtti.

Bu yatırımların hayata geçirilebilmesi için kamu şirketlerinin finansman ve operasyonel kabiliyetlerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Bayraktar, şirketlerin gelecekteki yapılanma süreçleri ve halka arz ihtimallerine ilişkin de değerlendirmelerde bulundu. Ancak hangi şirketin ne zaman halka arz edilebileceğine ilişkin kesin bir takvim açıklanmadı.

Reformların ayrıntılarının önümüzdeki dönemde netleşmesi bekleniyor.

Model Türk Hava Yolları: Kamu kimliği, özel sektör dinamizmi

Bayraktar, enerji ve madencilik şirketlerinin yeniden yapılandırılmasında Türk Hava Yolları'nın kurumsal modelini örnek gösterdi.

Bakan'a göre kamu kimliğinin korunmasıyla özel sektör dinamizminin birleştirilmesi, büyük yatırım programlarının yürütülmesini kolaylaştırabilir.

Bu çerçevede Türkiye Petrolleri, BOTAŞ, EÜAŞ, TEİAŞ ve Eti Maden'in uluslararası pazarlarda daha etkin faaliyet gösterebilen kuruluşlara dönüştürülmesi hedefleniyor.

Bayraktar, reformların şirketleri zayıflatmak için değil, yatırım ve rekabet kapasitelerini artırmak amacıyla planlandığını belirtti.

Kamuoyundaki olası endişelere karşı da şu mesajı verdi:

"Kimsenin bir endişesi olmasın, biz bu şirketlerimizi daha güçlü yapmayı hedefliyoruz. Bunlar hepsi bizim için milli şampiyon olma kabiliyeti olacak şirketler."

Bakan'ın açıklamalarında kamu şirketlerinin uluslararası yatırım yapabilme ve finansman sağlayabilme kapasitelerinin geliştirilmesi öne çıktı.

Enerjide dışa bağımlılık yüzde 68'den yüzde 48'e indirilecek

Türkiye'nin enerji stratejisinin merkezinde ithalata bağımlılığın azaltılması bulunuyor.

Bayraktar, birincil enerji kaynaklarında dışa bağımlılık oranının yaklaşık yüzde 68 olduğunu belirtti.

Bu oranın yüzde 48'e düşürülmesi halinde Türkiye ekonomisinin dış dengesi üzerinde önemli bir iyileşme sağlanabileceğini ifade etti.

Bakan, son dört-beş yıllık dönemde ortalama 33 milyar dolar düzeyinde gerçekleştiğini belirttiği cari açığın, enerji bağımlılığındaki bu azalmayla teorik olarak sıfırlanabileceğini söyledi.

Bu değerlendirme, enerji ithalatının Türkiye'nin dış finansman ihtiyacı üzerindeki etkisine dikkat çekiyor.

Ancak cari denge yalnızca enerji ithalatından oluşmuyor. Enerji fiyatları, diğer mal ve hizmet ticareti, turizm gelirleri ve iç talep gibi unsurlar da cari açığın seyrini belirliyor.

Dolayısıyla Bayraktar'ın ortaya koyduğu hesaplama, enerji bağımlılığındaki düşüşün olası ekonomik etkisini gösteren bir hedef değerlendirmesi niteliğinde.

Gabar petrolünde 2027 hedefi 100 bin varilin üzeri

Türkiye'nin yerli petrol üretimini artırma planlarında Gabar sahası önemli yer tutuyor.

Bayraktar, Gabar'daki petrol üretiminin günlük 85 bin varil seviyesinde olduğunu söyledi.

Hedef, üretimi 2027 yılında günlük 100 bin varilin üzerine çıkarmak.

Bu artışın gerçekleşmesi, Türkiye'nin yerli petrol üretim kapasitesinin genişlemesi anlamına gelecek.

Ancak ülkenin toplam petrol ihtiyacı dikkate alındığında yerli üretimin artırılması, ithalatın tamamen ortadan kaldırılmasından ziyade dışa bağımlılığın azaltılmasına katkı sağlayacak.

Bakanlık, yurt içindeki petrol ve doğal gaz arama faaliyetlerinin sürdürülmesini planlıyor.

Karadeniz doğal gazında üretim dört katına çıkacak

Bayraktar'ın açıklamalarındaki bir diğer önemli başlık Karadeniz doğal gazı oldu.

Bakan, mevcut günlük doğal gaz üretiminin birkaç hafta içinde iki katına çıkmasının beklendiğini söyledi.

2028 yılı için belirlenen hedef ise üretimin bugünkü seviyesinin dört katına ulaşması.

Karadeniz'deki üretim artışı, Türkiye'nin ithal doğal gaz ihtiyacını azaltmaya yönelik stratejisinin temel unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor.

Bununla birlikte üretim hedeflerinin gerçekleşmesi, yeni üretim kapasitesinin ve ilgili altyapının planlanan takvimde devreye alınmasına bağlı.

Bayraktar, Türkiye'deki arama çalışmalarının devam edeceğini vurgularken enerji kaynaklarının yalnızca ülke sınırları içinde aranmasının yeterli olmadığını da belirtti.

Yurt dışında yatırım yapabilen milli enerji şirketleri

Bayraktar, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından yurt dışındaki arama ve üretim yatırımlarının da büyütülmesi gerektiğini söyledi.

Bakan, bu yaklaşımı şu sözlerle anlattı:

"Türkiye'de ne varsa arayacağız, bulacağız. Ama bizim aynı zamanda dışarıda da Türkiye'de bulduğumuz kadar veya belki daha fazlasını mutlaka bulup ülkemize getirmemiz lazım."

Bayraktar, bu hedef için uluslararası ölçekte daha güçlü yatırım yapabilen milli şirketlere ihtiyaç bulunduğunu ifade etti.

Yurt dışındaki petrol ve doğal gaz yatırımlarının artırılması, Türkiye'nin enerji tedarik kaynaklarını çeşitlendirme politikasının bir parçası olarak öne çıkıyor.

Bu nedenle kamu enerji şirketlerinin yeniden yapılandırılması ile yurt dışı yatırım stratejisi birbirini tamamlayan hedefler olarak sunuluyor.

BOTAŞ için yeni depolama, gazlaştırma ve iletim projeleri

BOTAŞ'ın yatırım programında doğal gaz depolama kapasitesinin artırılması, gazlaştırma tesisleri ve yeni iletim hatları bulunuyor.

Bayraktar, enerji arz güvenliğinin güçlendirilmesi açısından bu projelerin önem taşıdığını belirtti.

Doğal gaz depolama kapasitesinin büyütülmesi, talebin yükseldiği dönemlerde arz esnekliğini artırmayı hedefliyor.

Gazlaştırma kapasitesinin geliştirilmesi ise sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) tedarik seçenekleri içindeki rolünü genişletebilir.

Yeni iletim hatları da Türkiye'nin hem iç piyasadaki enerji dağıtımını hem de bölgesel enerji ticaretini desteklemeyi amaçlıyor.

Bu yatırımlar, Türkiye'nin yalnızca enerji tüketicisi değil, aynı zamanda bölgesel bir enerji iletim ve ticaret merkezi olma hedefiyle bağlantılı.

COP31'de dört ülkeden temiz enerji anlaşması

Türkiye'nin enerji gündemindeki ikinci önemli gelişme, Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31 kapsamında yaşandı.

Azerbaycan, Bulgaristan, Gürcistan ve Türkiye, temiz enerji alanında stratejik ortaklık anlaşması imzaladı.

Anlaşma, Azerbaycan'dan başlayarak Gürcistan ve Türkiye üzerinden Bulgaristan'a uzanacak yeşil elektrik koridorunun geliştirilmesini amaçlıyor.

Projenin temel hedefleri arasında yenilenebilir kaynaklardan üretilen elektriğin bölgesel ve Avrupa piyasalarına taşınması, ülkeler arasındaki enerji bağlantılarının güçlendirilmesi ve iletim güzergâhlarının çeşitlendirilmesi bulunuyor.

Anlaşmayı şu isimler imzaladı:

• Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar.

• Azerbaycan Enerji Bakanı Perviz Şahbazov.

• Gürcistan Başbakan Yardımcısı ve Ekonomi ve Sürdürülebilir Kalkınma Bakanı Mariam Kvrivishvili.

• Bulgaristan Enerji Bakanı Iva Petrova.

Dört ülkenin işbirliği, Avrupa'nın enerji arz güvenliği açısından da önem taşıyor.

Bayraktar: Elektriğin TANAP'ı olacak

Bayraktar, dört ülke arasında oluşturulması planlanan elektrik koridorunu Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı'na (TANAP) benzetti.

Bakan, projeyi "elektriğin TANAP'ı" olarak nitelendirdi.

TANAP, Azerbaycan doğal gazının Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşınmasında önemli bir altyapı oluşturuyor.

Yeni elektrik koridorunun da yenilenebilir elektrik ticaretinde benzer bir rol üstlenmesi hedefleniyor.

Bayraktar, projenin Avrupa'nın enerji arz güvenliğine katkı sağlayacağına inandığını söyledi.

Girişimin geçmişinin 2024 yılına dayandığını hatırlatan Bakan, dört ülkenin geçen yıl da mutabakat zaptı imzaladığını belirtti.

COP31 kapsamında imzalanan stratejik ortaklık anlaşması, bu işbirliğinin geliştirilmesine yönelik yeni bir adım niteliğinde.

Elektrik iletim kapasitesi 3 gigavata ulaşabilir

Gürcistan basınında yer alan bilgilere göre elektrik koridorunun iletim kapasitesinin 2 ila 3 gigavat arasında olması planlanıyor.

Dört ülkenin elektrik iletim sistemi işletmecilerinin proje için ortak bir şirket kurabileceği de bildirildi.

Ancak kaynaklarda bu kapasitenin ve şirket yapılanmasının nihai olarak kesinleştiğine ilişkin bilgi bulunmuyor.

Projenin teknik ve finansal ayrıntılarının ilerleyen aşamalarda netleşmesi bekleniyor.

Elektrik iletim altyapısının yanında fiber optik bağlantıların geliştirilmesi de anlaşmanın kapsamına dahil edildi.

Bu altyapı, enerji hizmetlerinin yürütülmesinde gerekli haberleşme ve veri aktarım kapasitesini desteklemeyi amaçlıyor.

Azerbaycan Avrupa'ya temiz elektrik ihraç edecek

Azerbaycan Enerji Bakanlığına göre proje, ülkede yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilen elektriğin Türkiye ve Avrupa pazarlarına ihraç edilmesini kolaylaştıracak.

Aynı zamanda Azerbaycan'ın bölgeler arası elektrik ticaretinde önemli bir merkez haline gelmesine katkı sağlaması hedefleniyor.

Bu girişim, Türkiye'nin enerji ithalatını azaltma hedefinin yanında enerji ticaretindeki rolünü genişletme stratejisiyle de bağlantılı.

Türkiye, bir yandan yerli petrol ve doğal gaz üretimini artırmayı planlarken diğer yandan uluslararası elektrik iletim ağlarında daha etkin konuma gelmeyi amaçlıyor.

Dört ülke arasındaki koridor, bu stratejinin yenilenebilir enerji boyutunu oluşturuyor.

Karadeniz altından geçen alternatif koridorla rekabet

Azerbaycan'dan Avrupa'ya elektrik taşınmasını öngören proje, bölgede planlanan başka bir girişimle de karşılaştırılıyor.

Green Energy Corridor (GECO) olarak bilinen alternatif proje, Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Karadeniz altından Romanya ve Macaristan'a ulaşacak bir bağlantıyı öngörüyor.

Türkiye ve Bulgaristan üzerinden ilerlemesi planlanan yeni koridor ise farklı bir güzergâh sunuyor.

Her iki girişim de Hazar bölgesindeki yenilenebilir elektrik üretimini Avrupa piyasalarına bağlamayı amaçlıyor.

Bu projeler, Avrupa'nın enerji tedarik kaynaklarını çeşitlendirme çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Ancak hangi koridorun ne zaman devreye gireceği, finansman, teknik fizibilite ve altyapı yatırımlarının ilerlemesine bağlı olacak.

Suudi Arabistan ile 5 gigavatlık yenilenebilir enerji hamlesi

COP31 kapsamında Türkiye'nin enerji yatırımlarına ilişkin bir başka gelişme de Suudi Arabistan ile yaşandı.

İki ülke, toplam 5 gigavatlık yenilenebilir enerji projesinin ikinci aşamasını ilerletmek amacıyla mutabakat zaptı imzaladı.

Projenin ilk aşamasında Suudi Arabistan merkezli ACWA Power'ın Sivas ve Karaman'da toplam 2 gigavat kapasiteye sahip güneş enerjisi santralleri kurması öngörülüyor.

İkinci aşamada ise 3 gigavatlık ilave kapasitenin gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Bayraktar, bu aşamada rüzgâr enerjisi projelerinin, yüksek gerilimli doğru akım iletim altyapısının (HVDC) ve batarya enerji depolama sistemlerinin yer alacağını söyledi.

Bu yatırımların amacı, yenilenebilir enerji üretiminin artırılmasının yanında elektriğin iletim ve depolama altyapısının geliştirilmesi.

Ancak ikinci aşamanın uygulama takvimi ve finansman koşullarına ilişkin ayrıntılar henüz açıklanmadı.

Türkiye'nin enerji stratejisinde öne çıkan hedefler

Bayraktar'ın açıklamaları ve COP31'de imzalanan anlaşmalar, Türkiye'nin enerji sektöründeki önceliklerini ortaya koyuyor.

• 200-210 milyar dolar: Beş büyük kamu enerji ve madencilik şirketi için belirtilen toplam yatırım büyüklüğü.

• Yüzde 68'den yüzde 48'e: Birincil enerjide dışa bağımlılığın azaltılmasına yönelik hedef.

• Günlük 100 bin varilin üzeri: Gabar petrol üretiminde 2027 hedefi.

• Dört kat üretim: Karadeniz doğal gazında 2028 yılı için açıklanan artış hedefi.

• 2-3 gigavat: Azerbaycan-Türkiye-Bulgaristan elektrik koridoru için basında yer alan planlanan iletim kapasitesi.

• 5 gigavat: Suudi Arabistan ile iki aşamada geliştirilmesi öngörülen yenilenebilir enerji kapasitesi.

• 33 milyar dolar: Bayraktar'ın enerji bağımlılığının azaltılmasıyla ilişkilendirdiği geçmiş dönem ortalama cari açık büyüklüğü.

Bu hedeflerin bir bölümü üretim artışına, bir bölümü kamu şirketlerinin yeniden yapılandırılmasına, diğerleri ise uluslararası enerji ticaretine yönelik.

Enerji bağımsızlığı ile enerji ihracatı birlikte hedefleniyor

Türkiye'nin açıkladığı enerji programı, üç temel alana odaklanıyor.

İlk olarak petrol ve doğal gazda yerli üretimin artırılmasıyla ithalat ihtiyacının azaltılması amaçlanıyor.

İkinci olarak kamu enerji şirketlerinin finansman ve yatırım kapasitelerinin güçlendirilmesi planlanıyor.

Üçüncü olarak uluslararası elektrik bağlantıları ve yenilenebilir enerji projeleri aracılığıyla Türkiye'nin bölgesel enerji ticaretindeki rolünün genişletilmesi hedefleniyor.

Bu çerçevede kamu şirketleri için gündeme getirilen yapısal reformlar, Azerbaycan üzerinden Avrupa'ya uzanacak elektrik koridoru ve Suudi Arabistan ile planlanan yenilenebilir enerji yatırımları aynı dönemde ilerliyor.

Ancak projelerin tamamının gerçekleşmesi için önemli miktarda finansman, teknik altyapı ve uluslararası koordinasyon gerekecek.

Basın Kaynakları, ParaAnaliz

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.