TÜİK verileri ticarette daralmayı ortaya koydu: Toptan satışlar sert düştü, perakendede büyüme hız kesti

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) eylül ayına ilişkin verileri, ticaret sektöründe daralmanın sürdüğünü gösterdi. Toplam ticaret satış hacmi yıllık yüzde 5,6 gerilerken toptan ticaretteki düşüş yüzde 10,9'a ulaştı. Perakende satışlar ise yüzde 7,7 artmasına rağmen Temmuz 2024'ten bu yana en düşük yıllık büyüme hızını kaydetti.

Ticarette daralma: Toptan satışlar yüzde 10,9 geriledi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Eylül 2026 dönemine ilişkin Ticaret Satış Hacim Endeksi sonuçlarını yayımladı. Veriler, ticaretin farklı alt sektörlerinde belirgin bir ayrışmaya işaret etti.

2021 yılı baz alınarak hesaplanan endekse göre toplam ticaret satış hacmi, eylülde geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 5,6 azaldı.

Alt sektörlerdeki yıllık değişimler şöyle gerçekleşti:

• Toptan ticaret satış hacmi: Yüzde 10,9 azaldı.

• Motorlu kara taşıtları ve motosikletlerin ticareti ile onarımı: Yüzde 9,6 azaldı.

• Perakende ticaret satış hacmi: Yüzde 7,7 arttı.

Böylece perakende ticaret, yıllık bazda büyüme kaydeden tek ana sektör oldu. Ancak perakendedeki artış, toptan ticaret ve motorlu taşıt sektöründeki daralmayı telafi etmeye yetmedi.

Perakende satışlarda iki yılı aşkın sürenin en düşük büyümesi

Eylül verilerinin dikkat çeken sonuçlarından biri, perakende ticarette yıllık büyüme hızının belirgin şekilde yavaşlaması oldu.

Perakende satış hacmi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 7,7 artış gösterdi. Ancak bu oran, Temmuz 2024'ten bu yana kaydedilen en düşük yıllık artış olarak öne çıktı.

Perakende ticarette yıllık büyümenin devam etmesine karşılık artış hızındaki gerileme, tüketici harcamalarının seyrini izlemek açısından önem taşıyor.

Özellikle perakende satışların toplam ticaret hacmindeki daralmaya rağmen pozitif bölgede kalması, sektörler arasındaki performans farklılığını ortaya koyuyor.

Aylık verilerde de toptan ticaret geriledi

TÜİK'in mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verileri, ticaret satış hacminin eylül ayında bir önceki aya göre de azaldığını gösterdi.

Toplam ticaret satış hacmi ağustos ayına kıyasla yüzde 0,7 geriledi.

Alt sektörlerde aylık değişimler şöyle gerçekleşti:

• Toptan ticaret: Yüzde 1,3 düşüş.

• Motorlu taşıt ticareti ve onarımı: Yüzde 0,2 artış.

• Perakende ticaret: Yüzde 0,1 artış.

Bu sonuçlara göre toptan ticaret, hem yıllık hem de aylık bazda daralma yaşayan ana sektör oldu.

Perakende satış hacminde aylık yüzde 0,1'lik sınırlı artış kaydedilirken motorlu taşıt ticaretindeki aylık yükseliş de oldukça düşük seviyede kaldı.

Toptan ve perakende ticarette ayrışma belirginleşiyor

Eylül verileri, ticaret sektöründeki faaliyetlerin aynı yönde hareket etmediğini gösteriyor.

Toptan ticaret satış hacmindeki yıllık yüzde 10,9'luk düşüş, toplam ticaret hacmindeki gerilemenin başlıca unsuru olarak öne çıktı.

Motorlu kara taşıtları ve motosikletlerin ticareti ile onarımında da yıllık yüzde 9,6 daralma kaydedildi.

Buna karşılık perakende ticaret satış hacmi yıllık bazda artmaya devam etti. Ancak büyüme hızının iki yılı aşkın sürenin en düşük seviyesine gerilemesi, bu alandaki ivme kaybını ortaya koydu.

Aylık veriler de benzer bir tablo çizdi. Toptan ticaretteki yüzde 1,3'lük gerilemeye karşılık perakende satışlar yalnızca yüzde 0,1 arttı.

Perakende satış endeksi hangi sektörleri kapsıyor?

TÜİK'in perakende ticaret satış hacmi endeksi, tüketici harcamalarının geniş bir bölümünü kapsayan ürün gruplarını içeriyor.

Endekste takip edilen başlıca kategoriler şunlar:

• Gıda, içecek ve tütün ürünleri

• Otomotiv yakıtları

• Bilgisayar ve iletişim cihazları

• Kitap ve diğer kültürel ürünler

• Elektrikli ev eşyaları ve mobilya

• Tekstil, giyim ve ayakkabı

• Tıbbi ürünler ve kozmetik

• İnternet ve posta yoluyla gerçekleştirilen satışlar

Bu kapsam, perakende satış hacmi endeksinin tüketim faaliyetlerindeki değişimi izlemek için kullanılan göstergelerden biri olmasını sağlıyor.

Ancak endeks satışların parasal değerinden ziyade hacmindeki değişimi ölçtüğünden, fiyat artışlarıyla satış miktarındaki değişimlerin birbirinden ayrılması gerekiyor.

Ticaret satış hacmi nasıl hesaplanıyor?

TÜİK, ticaret satış hacmindeki değişimleri farklı arındırma yöntemleri kullanarak hesaplıyor.

Yıllık değişim oranlarında takvim etkilerinden arındırılmış endeksler, önceki yılın aynı ayıyla karşılaştırılıyor.

Aylık değişimler ise hem mevsim hem de takvim etkilerinden arındırılmış endekslerin bir önceki ayla karşılaştırılmasıyla belirleniyor.

Bu yöntem, çalışma günü sayısı ve mevsimsel dalgalanmalar gibi unsurların veriler üzerindeki etkisini azaltmayı amaçlıyor.

Gözler ekim ayı verilerinde

Eylül sonuçları, toplam ticaret satış hacmindeki daralmanın sürdüğünü ve özellikle toptan ticaretteki gerilemenin belirginleştiğini ortaya koydu.

Perakende ticaretin yıllık bazda büyümeye devam etmesine rağmen artış hızının Temmuz 2024'ten bu yana en düşük düzeye inmesi de dikkat çekti.

Ticaret sektöründeki eğilimin devam edip etmediği, ekim ayı verileriyle daha net görülebilecek.

TÜİK, Ekim 2026 dönemine ilişkin Ticaret Satış Hacim Endeksi sonuçlarını 11 Aralık 2026 tarihinde açıklayacak.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.