Türkiye, Afrika'nın altyapı yarışında Çin'e meydan mı okuyor? Türk müteahhitleri ve Körfez sermayesi kıtada Çin'in hakimiyetini sarsmaya başladı

Çin, Afrika'nın altyapı yatırımlarındaki lider konumunu korusa da, kıtadaki rekabet artık yalnızca Pekin ile Batılı şirketler arasında yaşanmıyor. Son yıllarda Türk müteahhitlik firmaları, Körfez sermayesi ve Hint şirketleri de büyük ölçekli projelerde daha görünür hale gelirken, uzmanlara göre Afrika altyapı pazarı giderek "çok kutuplu" bir yapıya dönüşüyor.

Kenya'da Hindistan merkezli Adani Group ile Jomo Kenyatta Uluslararası Havalimanı'nın modernizasyonu için yapılan anlaşmanın iptal edilmesinin ardından, 1,2 milyar dolarlık proje Çin devlet şirketi China Road and Bridge Corporation (CRBC)'ye verildi. Benzer şekilde Fransız Vinci'nin otoyol imtiyazını kaybetmesinin ardından projeyi yine CRBC ve bir başka Çinli şirket devraldı.

Yerel basına göre CRBC bugüne kadar Kenya'da toplam 9,3 milyar dolar tutarında altyapı ihalesi kazandı.

Çin'in avantajı finansman modeli Sahra Altı Afrika jeopolitiği uzmanı Aly-Khan Satchu, Çin'in yalnızca inşaat hizmeti sunmadığını, finansman, mühendislik ve çoğu zaman işletmeyi de kapsayan "anahtar teslim" bir paket önerdiğini belirtiyor.

Satchu'ya göre Çin'in temel avantajı, düşük maliyetli finansman ve esnek kredi imkanları.

"Batılı şirketler artık rekabetçi değil. Afrika'da iş yapmanın maliyetleri ve riskleri nedeniyle fiyatları çok yüksek kalıyor."

Indiana Üniversitesi öğretim üyesi Hong Zhang ise Çin'in yükselişinin tek başına Batı'dan pazar payı çalmasından değil, Batılı şirketlerin büyük ölçüde inşaat faaliyetlerinden çekilmesinden kaynaklandığını söylüyor.

Zhang'a göre Avrupalı ve Amerikalı şirketler artık daha çok mühendislik danışmanlığı ve proje yönetimi gibi yüksek katma değerli alanlara odaklanıyor.

"Çinli şirketlerin Afrika'da çok sayıda ihalede yer alması kaçınılmaz hale geldi."

Türkiye sessiz ama etkili şekilde ilerliyor Bununla birlikte uzmanlara göre Çin'in karşısındaki en önemli rakiplerden biri artık Türkiye.

Türk müteahhitlik şirketi Yapı Merkezi, Tanzanya'da Darüsselam ile başkent Dodoma'yı birbirine bağlayan demiryolunun önemli bölümlerini inşa etti.

Daha dikkat çekici gelişme ise Uganda'da yaşandı. Çin Harbour Engineering ile yaşanan finansman gecikmeleri sonrasında hükümet, Kenya sınırındaki Malaba ile başkent Kampala arasındaki Standart Hat Demiryolu projesinin ana yüklenicisi olarak Yapı Merkezi'ni seçti.

Energy for Growth Hub uzmanı W. Gyude Moore, Türkiye'nin düşük işgücü maliyetini giderek daha güçlü finansman imkanlarıyla birleştirmeyi başardığını belirtiyor.

"Türkiye işçilik maliyetlerinde rekabetçi olurken sermayeye erişim konusunda da aradaki farkı önemli ölçüde kapattı."

Körfez ülkeleri liman yatırımlarıyla öne çıkıyor Afrika'daki rekabet yalnızca Türkiye ile sınırlı değil.

Birleşik Arap Emirlikleri merkezli DP World, Somaliland'daki Berbera Limanı, Senegal'deki Ndayane Limanı ve Mozambik'teki Maputo Limanı dahil birçok stratejik limanı uzun vadeli işletme anlaşmalarıyla modernize ediyor.

Böylece Körfez sermayesi kıtanın lojistik altyapısında giderek daha güçlü bir oyuncu haline geliyor.

"Afrika artık çok kutuplu" Institute of Development Studies bünyesindeki Centre for Rising Powers and Global Development Direktörü Jing Gu, Afrika altyapı piyasasının artık eski "Çin-Batı rekabeti" çerçevesiyle açıklanamayacağını söylüyor.

"Türkiye, BAE ve diğer yükselen aktörler finansman, lojistik, liman yönetimi, diplomasi ve risk alma kapasitesi açısından farklı avantajlar sunuyor. Afrika'nın altyapı pazarı artık çok daha kutuplu."

Satchu da hem Türkiye'nin hem de BAE'nin uzun yıllardır uyguladığı net Afrika stratejisinin meyvelerini toplamaya başladığını düşünüyor.

"Türkiye uzun süredir Afrika'da jeoekonomik bir oyuncu ve bu konumunu başarılı şekilde kullanıyor."

Kuzey Afrika avantajı Hong Zhang'a göre Türk şirketlerinin özellikle Kuzey Afrika'da kültürel ve ticari yakınlık sayesinde önemli bir rekabet üstünlüğü bulunuyor.

"Türk firmaları özellikle Kuzey Afrika'da oldukça rekabetçi. Batılı şirketlerin çekildiği alanlarda bu görünürlük daha da artabilir."

Çin hâlâ lider, ancak rekabet büyüyor Uzmanlar, Türkiye'nin yükselişine rağmen Çin'in Afrika'daki lider konumunu kısa vadede kaybetmesini beklemiyor.

Pekin'in düşük maliyetli finansman, büyük ölçekli mühendislik kapasitesi ve devlet destekli yatırım modeli önemli avantajlar sunmaya devam ediyor.

Bununla birlikte Afrika hükümetleri artık Çin dışında Türkiye, Körfez ülkeleri, Hindistan, Afrika yatırım fonları ve uluslararası kalkınma kuruluşlarından da teklif alabiliyor.

Jing Gu'ya göre günümüzde gerçek rekabet artık yalnızca Çin ile Batı arasında değil.

"Birçok sektörde rekabet Çinli şirketler, Körfez sermayesi, Türk müteahhitleri, Hint şirketleri, Afrika emeklilik fonları ve uluslararası kalkınma kuruluşları arasında yaşanıyor."

Sonuç Afrika'nın altyapı pazarı giderek daha rekabetçi hale gelirken Türkiye de bu dönüşümün önemli aktörlerinden biri olarak öne çıkıyor. Yapı Merkezi gibi Türk şirketlerinin Doğu Afrika'da kazandığı büyük projeler ve Ankara'nın uzun yıllardır sürdürdüğü Afrika açılımı, Çin'in kıtadaki hakimiyetini sona erdirmese de alternatif bir ortak olarak Türkiye'nin ağırlığını artırıyor.

Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde Afrika'daki altyapı yatırımları, Çin'in tek başına belirleyici olduğu bir pazar olmaktan çıkarak Türkiye, Körfez ülkeleri ve Hindistan'ın da güçlü şekilde yarıştığı çok kutuplu bir rekabet alanına dönüşecek.

South China Morning Post