Trump İran’la anlaşmaya soğuk: Pentagon’dan geniş çaplı saldırı seçenekleri istendi

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya artık sıcak bakmadığını söyledi. ABD basınında ise Beyaz Saray’ın Pentagon’dan ara seçimlerden önce uygulanabilecek yeni saldırı seçenekleri hazırlamasını istediği ve olası operasyonun İran’ın enerji altyapısı ile nükleer tesislerini kapsayabileceği öne sürüldü. Haberlerin ardından Brent petrol yüzde 2 yükselerek 102 doların üzerine çıktı.

ABD ile İran arasındaki savaşta diplomatik çözüm ihtimali yeniden zayıflarken, Washington'ın geniş çaplı askeri operasyonları yeniden başlatabileceğine ilişkin haberler enerji piyasalarında tansiyonu yükseltti.

ABD Başkanı Donald Trump, Teksas'ın San Antonio kentinde Cumhuriyetçi adaylarla düzenlenen seçim mitinginde yaptığı açıklamada İran ile bir anlaşmaya varma konusunda artık istekli olmadığını söyledi.

Trump, “Anlaşmanın gerçekten yapmak istediğim bir şey olduğunu düşünmüyorum. Ama onlar durmamız için bize her şeyi teklif etmeye hazırlar” dedi.

Trump, ABD'nin Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff'un görüşmeler üzerinde çalışmaya devam ettiğini ve “çok iyi iş çıkardığını” da sözlerine ekledi.

Ancak ABD basınında aynı saatlerde yayımlanan haberler, Washington'ın diplomasi ile eş zamanlı olarak yeni ve çok daha geniş askeri seçenekleri değerlendirdiğine işaret etti.

Pentagon'a yeni İran saldırısı için hazırlık talimatı iddiası

NBC News'in bir ABD yetkilisi ve görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir başka kaynağa dayandırdığı haberine göre Trump ve ulusal güvenlik ekibi, önümüzdeki haftalarda İran'a karşı geniş çaplı ABD askeri operasyonlarının yeniden başlatılması olasılığını görüştü.

The Atlantic'e dayandırılan bir başka habere göre Beyaz Saray, Pentagon'dan İran'a karşı ara seçimlerden önce uygulanabilecek saldırı seçenekleri hazırlamasını istedi.

Axios ise olası yeni çatışma dalgasının İran'ın enerji altyapısı, diğer kritik altyapı tesisleri ve nükleer hedeflerine yönelik “geniş çaplı bombardımanı” içerebileceğini bildirdi.

Olası saldırıların büyüklüğü, hedefleri ve Trump yönetiminin operasyonu gerçekleştirip gerçekleştirmeyeceği konusunda henüz nihai karar verilmediği belirtiliyor.

Haberlere göre sınırlı bir operasyonun ara seçimlerden önce gerçekleştirilmesi, daha kapsamlı askeri harekâtın ise seçimlerin sonrasına bırakılması seçenekler arasında bulunuyor.

Trump: İran'da kimin yönettiği belli değil

Trump hafta başında müzakerelerde Washington açısından en büyük sorunlardan birinin İran'ı gerçekte kimin yönettiğinin bilinmemesi olduğunu söylemişti.

İran yönetimi bu iddiayı reddetti.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baghaei, asıl sorunun ABD tarafındaki “çelişkili tutumlar ve karışık mesajlar” olduğunu savundu.

Trump'ın son açıklaması ise müzakerelerin tamamen sona erdiği anlamına gelmese de ABD Başkanı'nın anlaşmaya yönelik siyasi isteğinin azaldığına işaret ediyor.

Yüksek akaryakıt fiyatları Trump'ın da problemi

Yeni askeri seçeneklerin tartışıldığı dönem, Trump yönetimi açısından siyasi olarak hassas bir zamana denk geliyor.

ABD'de benzin ve özellikle dizel fiyatlarındaki hızlı yükseliş yaşam maliyeti üzerindeki baskıyı artırırken Trump'ın kamuoyu desteği de baskı altında.

Trump yönetimi bu nedenle enerji fiyatlarını aşağı çekmenin yollarını arıyor.

ABD Başkanı, dizel ihracatına sınırlama getirilmesi seçeneğinin değerlendirildiğini ancak bunun benzin fiyatları üzerinde ters etki yaratabileceğini söylemişti.

Yeni bir İran operasyonunun petrol ve ürün fiyatlarını daha da yükseltme riski ise Washington açısından askeri ve ekonomik hedefler arasında ciddi bir ikilem yaratıyor.

Brent 102 doların üzerine çıktı

Yeni saldırı haberleri petrol piyasasında hızlı fiyatlandı.

Aralık vadeli Brent petrol Singapur işlemlerinde yüzde 2 artışla 102,15 dolara, kasım vadeli WTI ise yüzde 1,6 yükselişle 89,70 dolara çıktı.

Petrol fiyatlarının yükselmesinde İran'a yönelik yeni ABD saldırısı ihtimalinin yanı sıra Meksika Körfezi'ndeki üretim kesintileri de etkili oldu.

Yaklaşan Isaias Kasırgası nedeniyle Meksika Körfezi'nde günlük 510 bin varilden fazla ham petrol üretimi durduruldu.

Bu miktar bölgedeki toplam üretimin yaklaşık dörtte birine denk geliyor.

Körfez'den petrol akışı savaş öncesine yaklaştı

Petrol fiyatlarının yüksek seyretmesine rağmen Ortadoğu'daki ihracat akışlarında önemli bir toparlanma yaşanıyor.

Kpler verilerine göre İran hariç Körfez ülkelerinden yapılan ham petrol sevkiyatı ile Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden çıkan toplam hacim, savaş öncesindeki günlük yaklaşık 18,5 milyon varillik seviyeye yaklaştı.

Kpler Baş Navlun Analisti Matt Wright, petrol akışının normalleşmesinin artık diplomatik bir anlaşmayı beklemesine gerek olmadığını söyledi.

Wright'a göre çatışma devam etse bile şirketlerin operasyonel koşullara uyum sağlaması sayesinde petrol trafiğinde daha yavaş ve düzensiz bir normalleşme süreci yaşanabilir.

ABD Merkez Komutanlığı CENTCOM da Hürmüz Boğazı'ndan 20 milyon varil ham petrolün geçtiğini açıkladı.

CENTCOM bu rakamın hangi zaman dilimini kapsadığını belirtmedi. Ancak söz konusu miktar savaş öncesindeki günlük geçiş hacmine denk geliyor ve bazı sektör temsilcilerinin son tahminlerinin üzerinde bulunuyor.

Petrol akıyor ama fiyat neden düşmüyor?

Petrol piyasasındaki dikkat çekici çelişki de burada ortaya çıkıyor.

Ortadoğu'dan petrol sevkiyatı savaş öncesi seviyelere yaklaşmasına rağmen Brent 100 doların üzerinde kalmaya devam ediyor.

MST Marquee Kıdemli Enerji Analisti Saul Kavonic'e göre bunun üç temel nedeni bulunuyor: Petrol ürünlerindeki arz sıkıntısı, aşırı yüksek lojistik maliyetleri ve İran'ın çatışmayı yeniden tırmandırması riski.

Kavonic, “Ortadoğu'dan akışlar toparlandı ancak sınırlı ürün arzı, aşırı lojistik maliyetleri ve İran kaynaklı yüksek tırmanma riski fiyatları yüksek tutuyor” değerlendirmesinde bulundu.

Hürmüz'de tanker saldırıları sürüyor

Enerji piyasalarının fiyatladığı bir başka risk de gemilere yönelik saldırıların artması.

UK Maritime Trade Operations'a göre Katar açıklarında bir tanker saldırıya uğradı ve olayda can kayıpları yaşandı.

Gemi, Katar'ın kuzey ucundaki Madinat ash Shamal'ın kuzeyinde vuruldu.

Bu saldırı yaklaşık bir ay sonra Basra Körfezi'nin iç kesimlerinde bir gemiye yönelik bildirilen ilk saldırı oldu.

Ortadoğu'dan enerji sevkiyatının toparlanmasına rağmen gemilere yönelik saldırıların devam etmesi, taşımacılık şirketlerinin savaş riskini navlun fiyatlarına yansıtmasına neden oluyor.

ABD'den Asya'ya tanker kiralamak 77 milyon dolar

Jeopolitik risk ve alternatif yükleme noktalarına yönelen talep, tanker taşımacılığında tarihi bir fiyat artışına yol açtı.

ABD'den Asya'ya petrol taşımak için çok büyük ham petrol tankerinin (VLCC) kiralanmasının maliyeti 77 milyon dolara yükseldi.

Geçen yıl aynı güzergâh için ortalama maliyet yalnızca 9,2 milyon dolar seviyesindeydi.

Citigroup analistleri navlun maliyetlerinin “aşırı yüksek” seviyelere ulaştığını belirtti.

Analistlere göre piyasa artık yalnızca açıklanan petrol ihracat miktarlarını değil, arz sıkışıklığını, tedarik zincirinin kırılganlığını ve jeopolitik riski fiyatlıyor.

Bu durum, petrol üretimi yeterli olsa bile nihai enerji maliyetlerinin yüksek kalmasına neden olabilir.

Husiler Suudi Arabistan'da iki havalimanını vurdu

Bölgedeki askeri gerilim İran ile ABD arasındaki çatışmayla sınırlı değil.

İran destekli Husiler Suudi Arabistan'daki iki havalimanına saldırırken üç kişi hayatını kaybetti.

Husiler aynı zamanda Yemen'de Riyad destekli güçlerle çatışmalarını yoğunlaştırdı.

Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyon ise misilleme olarak Saada, Hodeida, Jawf ve Marib'de 82 hedefi imha ettiğini açıkladı.

Bu gelişmeler, Ortadoğu'daki savaşın enerji üretim merkezleri ve kritik nakliye güzergâhları açısından daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceği endişesini artırıyor.

Petrol piyasasında diplomasi primi kayboluyor

Petrol fiyatlarının 100 doların üzerinde kalmasının arkasındaki temel faktör artık yalnızca fiziki arz kaybı değil.

Körfez'den ham petrol akışının savaş öncesi seviyelere yaklaşması, normal şartlarda fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı yaratabilirdi.

Ancak Washington'ın İran'a karşı yeni ve daha geniş çaplı askeri operasyonları değerlendirdiğine ilişkin haberler bu etkiyi ortadan kaldırıyor.

Üstelik savaş riski tanker navlunlarından sigorta maliyetlerine, petrol ürünlerinden küresel enflasyona kadar enerji zincirinin tamamını etkiliyor.

Trump'ın İran ile anlaşma konusunda artık istekli olmadığını açıkça söylemesi de piyasalarda diplomatik çözüm beklentisini zayıflatıyor.

Bu nedenle enerji piyasası açısından kritik soru artık Ortadoğu'dan ne kadar petrol çıktığından çok, savaşın bundan sonra ne kadar genişleyebileceği haline geliyor.

CNBC, Bloomberg