Paşinyan'dan tarihi çıkış: Ermenistan'ın yeni anayasası savaşın DNA'sını değiştirecek
Paşinyan, Ermenistan'ın yeni anayasasıyla savaşın DNA'sını değiştirmek istiyor. Karar, Azerbaycan'la barış ve TRIPP koridoru için kritik.
21 Kasım 2026

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, ülkesinin yeni anayasasının yalnızca hukuki bir düzenleme değil, savaş ve çatışma anlayışından barış, kalkınma ve bağımsızlığa geçiş anlamına geldiğini söyledi. Dağlık Karabağ'a ilişkin tarihsel hedefleri savunan muhalefeti eleştiren Paşinyan, anayasa referandumunu bağımsızlık konusunda da bir halk oylaması olarak nitelendirdi. Anayasa değişikliği, Azerbaycan ile nihai barış anlaşmasının imzalanması ve ABD destekli TRIPP ulaşım koridorunun geleceği açısından kritik önem taşıyor.
Paşinyan: Muhalefet savaş ve çatışmanın DNA'sını korumaya çalışıyor
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, parlamentoda 2027 yılı devlet bütçesi görüşmeleri sırasında yaptığı konuşmada, hükümetinin hazırladığı yeni anayasa taslağına karşı çıkan siyasi partileri sert sözlerle eleştirdi.
Paşinyan, mevcut anayasa ile 1990 tarihli Bağımsızlık Bildirgesi'nin ülkenin siyasi kimliğinde çatışmacı bir anlayışın sürmesine neden olduğunu savundu.
Başbakana göre Ermenistan'ın artık tarihsel toprak talepleri üzerinden değil, uluslararası alanda tanınmış sınırları içinde barış ve kalkınma hedefleri doğrultusunda hareket etmesi gerekiyor.
Paşinyan, yeni anayasaya karşı çıkan siyasi güçlerin ülkenin yapısındaki “savaş ve çatışma DNA'sını” korumaya çalıştığını söyledi.
Başbakan, barış gündemini benimseyen Ermenistan'ın kendisini çatışma devleti olarak değil, barış devleti olarak konumlandırmasının zorunlu olduğunu vurguladı.
Muhalefetin Karabağ açıklaması tartışmayı alevlendirdi
Paşinyan, muhalefetteki Güçlü Ermenistan grubundan milletvekili Edgar Ghazaryan'ın kısa süre önce yaptığı açıklamayı örnek gösterdi.
Ghazaryan'ın “Artsakh Cumhuriyeti'ni tanıyoruz” sözlerini hatırlatan Başbakan, bu yaklaşımın Ermenistan'ın barış gündemiyle çeliştiğini savundu.
Artsakh, Ermenilerin Dağlık Karabağ için kullandığı isim.
Azerbaycan'ın 2023 yılında bölgenin tamamında kontrolü yeniden sağlamasının ardından Ermeni nüfusun büyük bölümü bölgeden ayrılmıştı.
Paşinyan, muhalefetin Dağlık Karabağ'a ilişkin eski siyasi hedefleri sürdürmesinin komşu ülkelerle yeni çatışmalara zemin hazırlayabileceğini belirtti.
Başbakan, özellikle Ermenistan İttifakı bünyesinde yer alan Ermeni Devrimci Federasyonu'nun programında bulunan “birleşik Ermenistan” ve “tarihsel toprakların kurtarılması” hedeflerini eleştirdi.
“Siz Batı Ermenistan'ı hayal ederseniz, başkaları da Batı Azerbaycan'ı hayal eder”
Paşinyan, tarihsel toprak iddialarının karşılıklı olarak yeni talepleri meşrulaştırabileceği uyarısında bulundu.
Muhalefetin “Hayal kurmaya hakkımız yok mu?” yaklaşımına yanıt veren Başbakan, siyasi hedeflerle uluslararası sınırların gerçekliği arasındaki farkın göz ardı edilemeyeceğini söyledi.
Paşinyan, “Siz Batı Ermenistan'ı hayal ediyorsunuz. Başka yerlerde ise insanlar Batı Azerbaycan'ı ve Doğu Türkiye'yi hayal ediyor” ifadelerini kullandı.
Başbakana göre bir ülkenin başka devletlerin uluslararası alanda tanınmış toprakları üzerinde hak iddia etmesi, benzer taleplerin kendisine yöneltilmesine de zemin hazırlıyor.
Paşinyan, bu yaklaşımın Ermenistan'ın güvenliğini ve bağımsızlığını güçlendirmek yerine yeni riskler doğurduğunu savundu.
“Karabağ hareketinin bir tuzak olduğunu gördüm”
Paşinyan, geçmişte kullandığı “Artsakh Ermenistan'dır, nokta” sözlerine yönelik eleştirilere de yanıt verdi.
Bu açıklamasını unutmadığını belirten Başbakan, Karabağ konusundaki görüşlerinin siyasi deneyimleri sonucunda değiştiğini anlattı.
Muhalefet temsilcilerini Karabağ hareketinden kişisel ve siyasi çıkar sağlamakla suçlayan Paşinyan, kendisi açısından hareketin uzun yıllar siyasi düşüncesinin ve değerler sisteminin bir parçası olduğunu söyledi.
Ancak süreci sonuna kadar takip ettikten sonra farklı bir sonuca ulaştığını belirtti.
Paşinyan, Karabağ hareketinin sonunda Ermenistan halkını devletini ve bağımsızlığını korumakla varlığını sürdürmek arasında tercih yapmaya zorlayabilecek bir tuzağa dönüştüğünü savundu.
Başbakan, Ermenistan'ın geçmişteki siyasi hedefleri uğruna bağımsızlığından ödün vermemesi gerektiğini vurguladı.
“Bağımsızlığımızı ilan ettik, ertesi gün vazgeçmeye başladık”
Paşinyan'ın konuşmasındaki en dikkat çekici ifadelerden biri de Ermenistan'ın bağımsızlık sürecine ilişkin değerlendirmesi oldu.
Ermenistan'ın 21 Eylül 1991'de bağımsızlığını ilan ettiğini hatırlatan Başbakan, ülkenin 22 Eylül'den itibaren bağımsızlığından adım adım ödün vermeye başladığını ileri sürdü.
Paşinyan'a göre Ermenistan'ın dış politika ve güvenlik tercihlerinde geçmişten gelen çatışmacı hedeflere bağlı kalması, ülkenin gerçek anlamda bağımsız hareket etmesini zorlaştırdı.
Bu nedenle yeni anayasa referandumunun yalnızca hukuki bir düzenleme olarak değerlendirilmemesi gerektiğini savundu.
Başbakan, “Önerdiğimiz referandum yalnızca anayasa referandumu değil, aynı zamanda bağımsızlık referandumudur” dedi.
Paşinyan, hedeflerinin “çatışma, devletsizlik ve savaş DNA'sını; barış, kalkınma, refah, özgürlük ve bağımsızlık DNA'sıyla değiştirmek” olduğunu söyledi.
Yeni anayasa Azerbaycan ile barış anlaşmasının önünü açabilir
<text color="secondary" weight="medium" size="xs">DEĞERLENDİRME</text>
Ermenistan'daki anayasa tartışmasının ülke sınırlarını aşan önemli sonuçları bulunuyor.
Azerbaycan ile Ermenistan arasında nihai barış anlaşmasının imzalanmasının önündeki başlıca engellerden biri, Ermenistan Anayasası'nın giriş bölümünde 1990 tarihli Bağımsızlık Bildirgesi'ne yapılan atıf.
Söz konusu bildirge, Dağlık Karabağ'ın Ermenistan ile birleşmesine ilişkin tarihsel bir karara gönderme yapıyor.
Bakü yönetimi, bu anayasal bağlantının gelecekte bir Ermeni hükümeti tarafından Azerbaycan'ın toprak bütünlüğüne yönelik hukuki veya siyasi iddialara dayanak yapılabileceğini savunuyor.
Bu nedenle Azerbaycan, üzerinde uzlaşılan barış anlaşmasını resmen imzalamadan önce Ermenistan'ın anayasasında değişiklik yapılmasını istiyor.
Paşinyan ise yeni anayasanın kabul edilmesi durumunda barış anlaşmasının imzalanması ve onaylanması için gerekli koşulların oluşacağını belirtiyor.
Anayasa değişikliği, Bakü'nün öne sürdüğü son önemli ön koşullardan birinin ortadan kalkmasını sağlayabilir.
Anayasa referandumunda muhalefet engeli
Ancak yeni anayasanın kabul edilmesi kolay görünmüyor.
Paşinyan'ın iktidardaki Sivil Sözleşme Partisi, 105 sandalyeli parlamentoda 64 milletvekiline sahip.
Anayasa referandumunun yapılabilmesi için gereken üçte iki çoğunluk ise 70 milletvekili.
Dolayısıyla hükümetin referandum sürecini başlatabilmek için en az altı ek milletvekilinin desteğini sağlaması gerekiyor.
Muhalefet partileri anayasa değişikliğine karşı çıkıyor.
Muhalefete göre anayasanın Dağlık Karabağ'a ilişkin tarihsel referanslardan arındırılması, Azerbaycan'ın talepleri karşısında geri adım atılması anlamına geliyor.
Paşinyan'ın referandumda anayasa taslağının reddedilmesi halinde istifa etmeyi teklif etmesi de muhalefetin tutumunu değiştirmedi.
Bu nedenle anayasa değişikliğinin önündeki en büyük engellerden biri, Ermenistan iç siyasetindeki uzlaşmazlık olmaya devam ediyor.
Washington'daki tarihi zirveden sonra barış süreci
Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerde Ağustos 2025'te Washington'da düzenlenen zirve önemli bir dönüm noktası oldu.
ABD'nin arabuluculuğunda gerçekleştirilen zirvede iki ülke, barış anlaşması metnini parafladı.
Aynı süreçte ABD destekli Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP) projesi de gündeme geldi.
TRIPP, Azerbaycan'ın ana toprakları ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında Ermenistan'ın güneyinden geçen bir ulaşım bağlantısı kurulmasını öngörüyor.
Yaklaşık 43 kilometrelik güzergâhın ABD-Ermenistan ortak girişimi çerçevesinde geliştirilmesi planlanıyor.
Proje, Güney Kafkasya'nın ulaşım ve ticaret bağlantılarının yeniden şekillenmesi açısından stratejik önem taşıyor.
TRIPP koridorunda çalışmalar barış anlaşmasından önce ilerliyor
TRIPP projesi, nihai barış anlaşmasından ayrı bir süreçte ilerliyor.
Ermenistan Parlamentosu, ABD ile oluşturulan çerçeve anlaşmayı Ekim 2026 sonunda onayladı.
Kasım ayında ise ABD, Ermenistan ve Azerbaycan yetkilileri ulaşım ve elektrik altyapısı alanlarında üçlü teknik çalışma grupları oluşturdu.
Bu gelişmeler, güzergâhın teknik hazırlıklarının barış anlaşması henüz resmen imzalanmadan sürdürülebildiğini gösteriyor.
Ancak mühendislik çalışmaları ve fizibilite hazırlıklarının ilerlemesi, projenin bütün siyasi ve güvenlik sorunlarının çözüldüğü anlamına gelmiyor.
Sınırların belirlenmesi, ulaşımın güvenliği ve uzun vadeli yatırım koşulları bakımından kalıcı bir barış anlaşması önemini koruyor.
İran ve Rusya faktörü: TRIPP önündeki bölgesel riskler
TRIPP güzergâhının geleceği yalnızca Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki ilişkilere bağlı değil.
İran, kuzey sınırı boyunca ABD destekli bir ulaşım bağlantısı kurulmasına stratejik kaygılarla yaklaşıyor.
Tahran yönetimi, bölgede ABD nüfuzunun artmasını ve mevcut jeopolitik dengelerin değişmesini istemiyor.
İran'ın projeyi bir “kırmızı çizgi” olarak değerlendirmesi, güzergâhın uygulanması bakımından önemli bir risk oluşturuyor.
Rusya da Güney Kafkasya'daki geleneksel nüfuzunun zayıflamasından rahatsız olabilecek aktörler arasında yer alıyor.
TRIPP'in yönetiminde ABD'nin öne çıkması, Moskova'nın bölgesel ulaşım bağlantıları üzerindeki rolünü sınırlandırıyor.
Bu nedenle İran ve Rusya'nın siyasi ve diplomatik baskılarının projenin ilerlemesini zorlaştırma ihtimali bulunuyor.
Ermenistan'ın anayasa tercihi Güney Kafkasya'nın geleceğini etkileyebilir
Paşinyan'ın yeni anayasa girişimi, Ermenistan'ın ulusal kimliği ve dış politika hedefleri hakkında kapsamlı bir siyasi tartışma yaratmış durumda.
Başbakan, ülkenin tarihsel toprak iddialarından uzaklaşarak uluslararası alanda tanınmış sınırları içinde bağımsızlığını ve güvenliğini güçlendirmesi gerektiğini savunuyor.
Muhalefet ise bu yaklaşımı Ermenistan'ın tarihsel haklarından vazgeçmesi olarak değerlendiriyor.
Anayasa değişikliğinin kabul edilmesi, Azerbaycan ile nihai barış anlaşmasının önündeki önemli bir engeli kaldırabilir.
Böyle bir gelişme, ABD destekli TRIPP ulaşım projesinin hayata geçirilmesini de kolaylaştırabilir.
Buna karşılık parlamentodaki siyasi aritmetik, muhalefetin direnci ve İran ile Rusya'nın bölgesel çıkarları belirsizlik yaratmaya devam ediyor.
Armen Press, ParaAnaliz
Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?
Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com
Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.
Piyasalarda yalnız değilsiniz
Bu haberle ilgili detaylı rapor ve analizlere, uzman desteğiyle Akanak Insights'a ulaşın.




