The Guardian: Türkiye Avrupa'nın plastik çöplüğüne mi dönüşüyor?

İngiliz gazetesinin araştırmasına göre Avrupa'dan gelen plastik atıklar Adana'da çevre kirliliği, mikroplastik artışı ve tarımsal risklere yol açıyor. Uzmanlar, Türkiye'nin yüksek katma değerli ekonomi hedefleriyle bu tablonun çeliştiğine dikkat çekiyor.

İngiliz The Guardian gazetesi, Türkiye'nin son yıllarda Avrupa'nın en büyük plastik atık ithalatçılarından biri haline geldiğini öne süren kapsamlı bir araştırma yayımladı. Haberde özellikle Adana'daki geri dönüşüm tesislerinin çevresinde oluşan çevre kirliliği, mikroplastik yoğunluğu ve tarım alanları üzerindeki olası etkiler mercek altına alındı.

Araştırmaya göre Çin'in 2018 yılında plastik atık ithalatını yasaklamasının ardından Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık'ın önemli bir bölümü plastik atıklarını Türkiye'ye yönlendirdi. Bu süreçte Adana'nın ülkeye giren plastik atıkların yaklaşık yüzde 60'ını aldığı belirtiliyor.

52 bin ton İngiliz plastik atığı aynı bölgeye gönderildi Guardian'ın Çevresel Soruşturma Ajansı'nın (Environmental Investigation Agency-EIA) analizine dayandırdığı verilere göre, Mayıs 2021 ile Temmuz 2024 arasında 13 İngiliz şirketi toplam 52 bin ton plastik atığı Adana'daki Kemal Deniz geri dönüşüm bölgesine sevk etti. Bu miktarın yaklaşık 545 ayrı sevkiyatla gerçekleştirildiği ifade edildi.

Haberde, söz konusu şirketlerin yasa dışı bir faaliyet yürüttüğüne dair herhangi bir iddia bulunmadığı, ancak ihraç edilen atıkların çevreye zarar vermeyecek şekilde geri dönüştürüldüğünden emin olma yükümlülükleri bulunduğu vurgulandı.

Araştırma: Mikroplastik seviyesi katlandı Haberde görüşlerine yer verilen Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi'nden deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu, geri dönüşüm tesislerinin çevresindeki sularda yaptığı ölçümlerde dikkat çekici sonuçlara ulaştığını belirtti.

Gündoğdu'nun yayımladığı araştırmaya göre, Kemal Deniz bölgesinin aşağı kesimlerinde mikroplastik yoğunluğu yukarı kesimlere kıyasla yaklaşık 10 kat artarken, bazı diğer kanallarda bu farkın 132 kata ulaştığı ifade edildi. Araştırmada geri dönüşüm faaliyetlerine özgü plastik parçacıkları ve granüller de tespit edildiği aktarıldı.

Uzmanlar, bu kanalların bir bölümünün tarımsal sulamada kullanılması nedeniyle mikroplastiklerin tarım arazilerine taşınabileceği uyarısında bulunuyor.

Çiftçiler duman ve kirlilikten şikâyetçi Guardian'ın görüştüğü bölge çiftçileri, geri dönüşüm tesislerinden kaynaklandığını düşündükleri siyah dumanların seralara kadar ulaştığını, zaman zaman çıkan yangınların ise yaşam kalitesini olumsuz etkilediğini dile getirdi.

Haberde ayrıca ağır yağışların ardından kirli kanal sularının bazı tarım alanlarını bastığı ve ürün kayıplarına neden olduğu yönündeki yerel iddialara da yer verildi.

Bölge sakinleri, geri dönüşüm tesislerinde çıkan yangınların yılda birkaç kez tekrarlandığını ve oluşan yoğun dumanın mahalleler üzerinde uzun süre kaldığını öne sürüyor.

Avrupa atığını ihraç ediyor Habere göre Birleşik Krallık, 2025 yılında yaklaşık 140 bin ton, Avrupa Birliği ise 500 bin tonun üzerinde plastik atığı Türkiye'ye gönderdi. Aynı dönemde İngiltere'nin toplam plastik atık ihracatı son sekiz yılın en yüksek seviyesine ulaştı.

Guardian, AB'nin son dönemde plastik atık ihracatına yönelik kuralları sıkılaştırmasına karşın İngiltere'nin ihracatı sürdürdüğünü belirtiyor.

İngiliz şirketlerinden savunma Haberde adı geçen İngiliz ihracatçı şirketler ise lisanslı geri dönüşüm tesisleriyle çalıştıklarını ve çevresel standartlara uyduklarını savundu.

Şirket temsilcileri, Türkiye'deki çevresel uygulamaların denetlenmesinin Türk makamlarının sorumluluğunda olduğunu belirtirken, bazı firmalar artık Türkiye'ye plastik atık göndermediklerini açıkladı.

İngiltere'deki bazı sektör temsilcileri ise uzun vadeli çözümün plastik atıkların yurt içinde işlenmesi olduğunu ifade ederek ülkenin geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini savundu.

Türkiye'nin hedefleriyle çelişiyor mu?

Guardian'ın araştırması yalnızca çevresel değil, ekonomik açıdan da tartışma yaratabilecek sonuçlar içeriyor.

Türkiye son yıllarda İstanbul Finans Merkezi, yeşil finansman projeleri ve yüksek katma değerli yatırımlarla uluslararası sermayeyi çekmeye çalışırken, Avrupa'nın plastik atıklarının önemli bölümünü kabul eden ülke konumuna gelmesi uluslararası algı açısından soru işaretleri doğuruyor.

Çevre ekonomistleri, geri dönüşüm faaliyetlerinin istihdam ve ekonomik katkı sağladığını kabul etmekle birlikte, tarım alanlarının zarar görmesi, su kaynaklarının kirlenmesi ve çevresel maliyetlerin uzun vadede çok daha yüksek olabileceğine dikkat çekiyor.

Türkiye'nin yüksek teknoloji ve sürdürülebilir büyüme hedefleri doğrultusunda, plastik atık ithalatı ile çevre standartları arasındaki dengenin önümüzdeki dönemde daha fazla tartışılması bekleniyor.

Haberde, Guardian'ın yorum talebine rağmen Türk hükümetinin haber yayımlanana kadar herhangi bir açıklama yapmadığı da belirtildi.