Moody's Başekonomisti Mark Zandi'den Wall Street uyarısı: Borsa rekorları ekonomik gerçeklerden koptu

ABD borsaları tarihi zirvelerde işlem görürken Moody's Analytics Başekonomisti Mark Zandi, hisse senedi fiyatları ile ekonominin gerçek durumu arasındaki uçurumun giderek büyüdüğünü belirtti. YZ hisselerindeki spekülatif yükseliş ve yatırımcıların Trump'ın piyasaları kurtaracağına yönelik beklentileri borsayı desteklerken Zandi, ABD ekonomisinin önümüzdeki 12 ay içinde resesyona girme olasılığını yüzde 40 olarak hesaplıyor. İran savaşı ise ekonomiyi durgunluğa sürükleyebilecek başlıca risklerden biri.

Borsa rekor kırıyor, ekonomi alarm veriyor

ABD hisse senedi piyasalarında yükseliş sürerken, ülkenin önde gelen ekonomistlerinden Mark Zandi yatırımcıları borsa performansını ekonomik büyümenin göstergesi olarak değerlendirmemeleri konusunda uyardı.

Moody's Analytics Başekonomisti Zandi, son değerlendirmesinde ABD borsalarının ekonomik temellerden giderek uzaklaştığını savundu.

S&P 500 endeksi perşembe günü tarihinde ilk kez 7.200 puanın üzerinde kapanış gerçekleştirdi. ABD borsaları, 2020 yılından bu yana en güçlü aylık performansını da kaydetti.

Ancak Zandi'ye göre hisse senetlerindeki yükseliş, ABD ekonomisinin sağlıklı olduğu anlamına gelmiyor.

Ekonomist, yıl boyunca ABD ekonomisine ilişkin kötümser değerlendirmelerini korurken iş gücü piyasası, konut sektörü ve İran savaşının yarattığı maliyet baskılarına dikkat çekti.

YZ hisseleri piyasanın neredeyse yarısını oluşturuyor

Zandi'nin değerlendirmesinde öne çıkan konulardan biri, ABD borsalarının giderek az sayıda büyük teknoloji şirketine bağımlı hale gelmesi.

Ekonomiste göre hisse fiyatları yapay zeka teknolojilerine yönelik beklentilerle yükselen şirketler, toplam piyasa değerinin neredeyse yarısını oluşturuyor.

Bu yoğunlaşma, borsa endekslerinin ekonominin diğer kesimlerinden bağımsız hareket etmesine yol açıyor.

Zandi, YZ hisselerindeki yükselişin İran savaşından ve reel ekonomide yaşanan gelişmelerden büyük ölçüde kopuk, kendine özgü bir dinamik kazandığını belirtti.

YZ teknolojilerine yönelik yatırımcı ilgisinin güçlü olduğunu kabul eden Zandi, fiyat hareketlerinin giderek spekülatif özellikler taşıdığı görüşünde.

Buna örnek olarak spor ayakkabı üreticisi Allbirds'ün YZ şirketine dönüşme kararının ardından hisselerinde yaşanan sert yükselişi gösterdi.

Söz konusu fiyat hareketi, sosyal medya kaynaklı spekülatif hisse rallilerine benzetildi.

Wall Street'in güvencesi: Trump put

Zandi'ye göre borsadaki yükseliş yalnızca YZ yatırımlarından kaynaklanmıyor.

Yatırımcıların önemli bir bölümü, hisse senedi piyasalarında ciddi bir düşüş yaşanması halinde Başkan Donald Trump'ın müdahale edeceğine inanıyor.

Finans piyasalarında bu beklenti "Trump put" olarak adlandırılıyor.

Kavram, başkanın borsalardaki düşüşü sınırlamak amacıyla ekonomik veya siyasi politikalarında değişikliğe gideceği düşüncesini ifade ediyor.

Zandi, Trump'ın borsa performansını kendi yönetiminin başarısının önemli bir göstergesi olarak gördüğünü belirtti.

Bu nedenle ekonomist, hisse senedi fiyatlarındaki düşüşün kalıcı hale gelmesi durumunda Trump'ın İran savaşını sona erdirmek dahil çeşitli adımlar atabileceğini düşünüyor.

Zandi'ye göre yatırımcıların bu beklentisi, ekonomik risklere rağmen hisse senetlerinin yüksek değerlemelerini korumasına katkıda bulunuyor.

Resesyon olasılığı yüzde 40

Borsalardaki iyimserliğe karşılık Zandi, ABD ekonomisinin resesyona yakın olduğu görüşünü sürdürüyor.

Moody's Analytics modellerine göre ABD'nin önümüzdeki 12 ay içerisinde resesyona girme olasılığı yüzde 40.

Zandi, bu oranı yüksek bir risk düzeyi olarak değerlendiriyor.

Ekonomistin uyarılarının merkezinde üç temel sorun bulunuyor:

• İş gücü piyasasında zayıflama ve istihdam koşullarındaki bozulma.

• Konut piyasasında devam eden sorunlar.

• İran savaşının enerji fiyatları ve hanehalkı harcamaları üzerindeki olumsuz etkileri.

Zandi'ye göre ABD ekonomisi, mevcut kırılganlıkları nedeniyle yeni olumsuz gelişmelere karşı yeterince dayanıklı değil.

İran savaşının uzaması veya enerji fiyatlarında yeni bir yükseliş yaşanması, ekonomiyi resesyona sürükleyen son darbe olabilir.

Bu nedenle ekonomist, rekor seviyelerdeki hisse senedi fiyatlarının ekonomik görünüm hakkında sınırlı bilgi verdiğini savunuyor.

İran savaşı Amerikan ailelerine 2.200 dolara mal oldu

Zandi'nin hesaplamalarına göre İran savaşı, şimdiye kadar ortalama bir Amerikan ailesine yaklaşık 2.200 dolarlık ek maliyet getirdi.

Bu yükün büyük bölümü yükselen enerji fiyatlarından kaynaklanıyor.

Petrol, benzin, dizel, uçak yakıtı ve konut ısıtma maliyetlerindeki artışlar, hanehalklarının satın alma gücünü olumsuz etkiliyor.

Zandi, savaşın sona ermesinin enerji fiyatları üzerindeki baskıyı azaltabileceğini belirtiyor.

Bununla birlikte savaşın bitmesi, ABD ekonomisindeki diğer yapısal sorunların da kendiliğinden çözüleceği anlamına gelmiyor.

Demokratların seçim zaferi ekonomiye hemen rahatlama getirmeyecek

Zandi, ABD ara seçimlerinde Demokratların hem Senato'da hem de Temsilciler Meclisi'nde çoğunluğu kazanmasının ekonomik sonuçlarını da değerlendirdi.

Ekonomiste göre Demokratların Kongre'yi kontrol etmesi, Amerikalıların karşı karşıya olduğu hayat pahalılığı sorununu kısa sürede çözmeye yetmeyecek.

Bunun temel nedeni, ekonomik destek sağlayacak yeni yasaların yürürlüğe girebilmesi için Başkan Trump'ın onayının gerekmesi.

Zandi, Trump'ın Demokratların hazırlayacağı ekonomik düzenlemeleri imzalamaya istekli olmayabileceğine dikkat çekti.

Demokratlar 3 Ocak 2027'de Kongre'nin kontrolünü devralacak.

Parti yönetimi, yeni dönemde özellikle hayat pahalılığını azaltmaya yönelik bir yasama gündemi hazırlıyor.

Demokratların ekonomi gündeminde neler var?

Demokratların öncelikleri arasında sağlık harcamaları, sosyal yardımlar, enerji fiyatları ve ticaret politikaları bulunuyor.

Partinin gündemindeki başlıca düzenlemeler şunlar:

• Trump yönetiminin Medicaid sağlık programında gerçekleştirdiği kesintilerin geri alınması.

• Affordable Care Act kapsamında sağlık sigortası primlerini düşüren vergi desteklerinin yeniden yürürlüğe konulması.

• İran savaşının sona erdirilmesi.

• Gümrük tarifeleri üzerindeki yetkilerin yürütmeden Kongre'ye geri alınması.

• Düşük gelirli hanelerin yaşam maliyetlerini azaltacak yeni düzenlemeler.

Temsilciler Meclisi Demokrat Lideri Hakeem Jeffries, ekim ayında yaptığı açıklamada yeni Kongre'nin ilk gününden itibaren yolsuzluk ve kamu kaynaklarının kötüye kullanılması iddialarının üzerine gideceklerini söyledi.

Jeffries, Demokratların mevcut siyasi ve ekonomik uygulamaları değiştirmeyi hedeflediğini vurguladı.

Demokratlar Trump'a karşı denetim yetkilerini kullanacak

Kongre'de çoğunluğun Demokratlara geçmesiyle ABD'de iki yıl daha bölünmüş yönetim dönemi yaşanacak.

Ancak bu kez Demokratlar, yasama organının kontrolü sayesinde Trump yönetimini denetlemek için daha güçlü araçlara sahip olacak.

Zandi, Demokratların özellikle İran savaşını sona erdirmek amacıyla Kongre'nin yetkilerini kullanmasını bekliyor.

Bu kapsamda yönetim yetkililerinin katılacağı oturumlar düzenlenmesi, savaş harcamalarının incelenmesi ve Kongre'nin savaş ilan etme yetkisini yeniden vurgulayan kararların gündeme getirilmesi olası görülüyor.

Massachusetts Senatörü Elizabeth Warren da büyük şirketlerdeki yolsuzluk iddialarının araştırılmasını istediğini açıkladı.

Warren ayrıca Demokratların geniş halk desteği bulabilecek ekonomik düzenlemeleri Kongre'den geçirerek Trump'ı siyasi açıdan zor durumda bırakması gerektiğini savunuyor.

Bu öneriler arasında YZ destekli gözetim yoluyla kişiye özel fiyatlandırmanın yasaklanması ve federal asgari ücretin artırılması bulunuyor.

Warren'a göre Demokratların yalnızca Trump'ı eleştirmekle yetinerek gelecekte başkanlığı da kazanacakları bir dönemi beklemeleri seçmenlerin beklentilerine aykırı olur.

Borç tavanı Trump için pazarlık sorununa dönüşebilir

Zandi'nin dikkat çektiği bir diğer konu ABD federal borçlanma tavanı.

Cumhuriyetçiler, Kongre'deki çoğunluklarını kaybetmeden önce borç tavanını yükseltmeye çalışabilir.

Partinin ayrıca savunma harcamalarını artıran ve kendi siyasi önceliklerini içeren bazı düzenlemeleri 3 Ocak 2027'den önce kabul ettirme olasılığı bulunuyor.

Ancak borç tavanı konusunda uzlaşma sağlanamazsa Trump yönetimi yeni Kongre'de Demokratların oylarına ihtiyaç duyabilir.

Zandi'ye göre bu durum Demokratlara önemli bir pazarlık gücü kazandıracak.

Demokratlar borç tavanının yükseltilmesine verecekleri destek karşılığında sağlık sigortası teşviklerinin yeniden başlatılmasını ve sosyal yardım kesintilerinin geri alınmasını talep edebilir.

Bu talepler arasında düşük gelirli Amerikalılara gıda yardımı sağlayan SNAP programındaki kesintilerin iptali de bulunuyor.

Trump Demokratlarla uzlaşmaya açık mı?

Başkan Trump, bazı konularda Demokratlarla iki partili anlaşmalar yapmaya hazır olduğunu ifade etti.

Bunların başında göçmenlik politikası geliyor.

Trump, CBS'in 60 Minutes programına verdiği röportajda, ABD'de kayıt dışı çalışan ancak vergi ödeyen bazı göçmenlere yasal statüye geçiş olanağı tanınabileceğini söyledi.

Peyzaj, otelcilik ve diğer hizmet sektörlerinde çalışan göçmenler bu düzenlemeden yararlanabilecek gruplar arasında gösteriliyor.

Ancak Demokratların ekonomik gündeminin diğer başlıklarında iki parti arasında anlaşma sağlanıp sağlanamayacağı belirsizliğini koruyor.

Zandi'nin uyarısı: Borsa ile ekonomi arasındaki uçurum büyüyor

Moody's Analytics Başekonomisti Mark Zandi'nin değerlendirmeleri, ABD finans piyasalarındaki iyimserlikle reel ekonomideki kırılganlıklar arasındaki farklılığa dikkat çekiyor.

S&P 500 endeksinin tarihi zirvelere ulaşması, yatırımcıların YZ teknolojilerinden yüksek kazanç beklentilerini ve Trump yönetiminin piyasalara destek vereceği düşüncesini yansıtıyor.

Buna karşılık iş gücü ve konut piyasalarındaki sorunlar, İran savaşının yükselttiği yaşam maliyetleri ve siyasi belirsizlikler ekonominin önündeki başlıca riskler olmaya devam ediyor.

Zandi'nin yüzde 40'lık resesyon olasılığı tahmini, borsalardaki yükselişin ekonomik durgunluk riskini ortadan kaldırmadığını gösteriyor.

Ekonomiste göre önümüzdeki dönemde belirleyici gelişmelerden biri, Trump'ın İran savaşına ilişkin tutumu olacak.

Savaşın sona ermesi enerji maliyetlerini düşürerek hanehalklarına rahatlama sağlayabilir. Ancak Demokratların Kongre'deki yeni çoğunluğunun ekonomik politikalarda ne ölçüde değişiklik yaratabileceği, Trump yönetimiyle kurulacak ilişkilerin seyrine bağlı olacak.

Business Insider

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.