Küresel Enerjide Fay Hattı: Çin Körfez’den Uzaklaşıyor, Alternatifler Yetersiz

Körfez’in Çin’in enerji sepetindeki ağırlığının azalması, Pekin’in Hürmüz Boğazı’nın gölgesinden çıktığı anlamına gelmez. Daha gerçekçi olanı şudur: Stoklar, rafineri kapasitesinin düşürülmesi ve bazı tedarikçilerin değiştirilmesi Çin’e manevra süresi kazandırdı. Asıl sınav ise alternatiflerin, katlanılabilir maliyetlerle sürdürülebilir olup olmadığıdır.

Körfez’in Çin’in petrol ithalatındaki payı birkaç ayda yüzde 42,4’ten yaklaşık yüzde 30’a inince tablo ilk bakışta net görünür: Dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı, bölgeye daha az bağımlı bir yol bulmuştur. Ancak kriz dönemlerinin pek çok rakamı gibi bu oran da resmin nasıl değiştiğini değil, yalnızca neyin değiştiğini gösterir.

 Al Jazeera’de Abdullah Suker’in Çin Gümrük Genel İdaresi verilerine dayandırdığı tabloya göre, 2025’te ham petrol ithalatı ortalaması günde 11,4 milyon varildi. 2026’nın ilk yarısında ise bu rakam günde 9,9 milyon varilin altına indi.

Körfez ülkelerinin petrol ithalatındaki payı düşerken, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ithalatında da gerileme ve Körfez payında azalma görüldü. Ne var ki karşılaştırma tam bir yılı yarım yılla yan yana koyuyor; Çin’in güzergâh karışıklığı yüzünden kaybettiği miktarla stoktan karşıladığı veya işletme ve talep kısarak tasarruf ettiği miktarı tek başına ayırmıyor.

Stok zaman satın alıyor

Deniz geçidi aksayan bir ithalatçı ülkenin elindeki ilk şey zamandır. Ekonomik pencerede Reuters’a atfedilen tahmine göre Çin’in petrol stokları Mart 2025’te yaklaşık 1,4 milyar varildi. Mayıs 2026’da günde 500 bin varil, Haziran’da ise günde yaklaşık 1 milyon varil çekim yapıldığı belirtiliyor.

Depolanan varil ithalat ihtiyacını ortadan kaldırmaz; erteletir. Rafinerilerin ani duruştan kaçınmasına izin verir, alıcılara sevkiyat ve sözleşmeleri yeniden düzenlemek için süre tanır.

Uluslararası Enerji Ajansı raporları, 2026’daki Ortadoğu tedarik şoklarında ticari ve resmi stoklardan çekimin arz açığını yumuşatan araçlardan biri haline geldiğini, sonraki raporlarda da Çin ham petrol stoklarından çekimin sürdüğünü gösteriyor.

 Bu rakamlar akışların değiştiğini kanıtlar; ama tek bir nedeni kanıtlamaz. İthalat düşüşü stok çekimi, rafineri işletmesinin kısılması, sanayi talebinin gerilemesi, sevkiyat gecikmesi ve maliyet artışı ya da bunların karışımı olabilir. Limana girmeyen her varili başka bir ülkenin ikame ettiği varsayılamaz.

Acil alternatifler ve yapısal dönüşüm

Ekonomi profesörü Kong Jiong, Rusya’nın Çin’in günlük ihtiyacının yüzde 40-50’sini, yani günde yaklaşık 5 milyon varili karşılayabileceğini söyledi.

Rusya Çin için büyük bir tedarikçidir; ancak Rus ham petrolü iki ayrı yoldan gelir: bir kısmı boru hatları, demiryolu ve kara sınırından, önemli bir kısmı ise deniz tankerleriyle. Tüm Rus miktarını “Hürmüz’ün alternatifi” hanesine yazmak yetmez. Deniz sevkiyatı, boğazı geçmese bile limanlara, filoya, navlun maliyetine ve deniz risklerine bağlı kalır.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi, Skovorodino-Mohe bağlantısını, Doğu Sibirya-Pasifik hattının Rusya’yı Çin’e bağlayan petrol kolu olarak tanımlar ve buradan Çin’e günde yaklaşık 200 bin varil referans tahmini verir. Kara güzergâhlarının değeri inkâr edilmez; ama gerçek ölçekleri budur. Çin’in esnekliğinin bir parçasıdırlar, günde 5 milyon varili tek başına hemen karşılayacak bir ikame değildirler.

Kong ayrıca elektrikli araçların hızlanmasına dayanarak, Çin’de satılan otomobillerin yarısından fazlasının elektrikli olduğunu söyledi. China Daily’nin aktardığı Çin otomotiv sektörü verilerine göre, Temmuz 2026’da yeni enerji araçlarının yeni otomobil satışlarındaki payı yüzde 60,4 oldu.

Bu dönüşüm zamanla ulaşım yakıtı talebinin yönünü değiştirir; ancak kriz anındaki petrol açığını doldurmaz. Çin’in havacılık, denizcilik ve petrokimya için de petrole; elektrik üretimi ve sanayi için gaza ihtiyacı vardır. LPG ise yalnızca yakıt değil, plastik ve kimyasal üretiminde petrokimya fabrikalarının dayandığı önemli bir hammaddedir.

Yeşil dönüşüm gelecekteki hassasiyeti azaltır; bugünün Çin ekonomisini denizden gelen enerji akışından koparmaz.

Alternatif kolay değil

Hürmüz krizi, boğazın etkisinin petrol fiyatıyla sınırlı kalmadığını gösteriyor. Deniz yolu, ham petrolün kime, ne zaman ve hangi maliyetle ulaşacağını belirler. Çin Körfez petrolünün bir kısmını ikame etmeye çalışınca rekabet önce tankerler, sigorta, ham petrol cinsleri ve stoklara; ancak ondan sonra kâğıt üzerindeki alım anlaşmalarına kayar.

Bu yüzden Çin ne bağışıktır ne de çaresiz. Stoku, satın alma gücü ve birden fazla tedarikçiyle ilişkisi vardır; bunlar krizin etkisini yumuşatır. Ama bu araçların satın aldığı şey zaman ve esnekliktir. Körfez akışlarının veya üreticileri Asya piyasalarına bağlayan deniz geçidinin güvenliğinin tam karşılığı değildir.

Kaynak: Al Jazeera