Karadeniz Dünyanın En Ölümcül Deniz Ticaret Rotası Oldu: 570 Gemi Vuruldu, 40 Denizci Hayatını Kaybetti

Rusya-Ukrayna savaşında deniz taşımacılığına yönelik saldırılar benzeri görülmemiş boyutlara ulaştı. Financial Times'ın deniz güvenliği kuruluşlarının verilerine dayandırdığı haberine göre, bu yıl Karadeniz'de 570'ten fazla gemi saldırıya uğradı, en az 40 denizci yaşamını yitirdi. Böylece Karadeniz, Hürmüz Boğazı'nı geride bırakarak ticari gemi mürettebatı açısından dünyanın en ölümcül deniz yolu haline geldi. Artan saldırılar, savaş sigortası maliyetlerini yükseltirken küresel tahıl ticaretini ve bölgedeki ülkelerin ekonomik güvenliğini tehdit ediyor.

Karadeniz'deki Can Kaybı Hürmüz Boğazı'nı Geçti

Dünya kamuoyunun dikkati İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelere yoğunlaşırken, deniz ticareti açısından çok daha ölümcül bir kriz Karadeniz'de yaşanıyor.

Financial Times'ın deniz güvenliği şirketi Ambrey ve Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) verilerine dayandırdığı habere göre, 2026 yılında Karadeniz'de 570'ten fazla ticari gemi saldırılardan etkilendi.

Bu saldırılarda en az 40 denizci hayatını kaybetti.

Aynı dönemde Hürmüz Boğazı'nda doğrulanan denizci ölümlerinin sayısı 24 oldu.

Bazı tahminlere göre Karadeniz'deki saldırı sayısı Körfez'dekinin altı katını aşıyor.

Özellikle petrol tankerleri, kuru yük gemileri ve tahıl taşıyan gemiler, insansız hava araçları, füzeler ve patlayıcı yüklü insansız deniz araçlarının hedefi haline geldi.

Ukrayna Deniz Taşımacılığı İşçileri Sendikası Başkanı Oleg Grygoriuk, Ukrayna limanlarına sefer yapmanın neredeyse intihar anlamına geldiğini belirterek denizcilerin sürekli ölüm tehdidi altında çalıştığını söyledi.

Üç Ayda 387 Gemi Vuruldu

Karadeniz'deki saldırıların yoğunluğu yaz aylarından itibaren olağanüstü biçimde arttı.

Ambrey verilerine göre temmuz-eylül döneminde 387 gemi saldırıya uğradı.

Bu rakam, bir önceki çeyreğin beş katından fazla.

Üçüncü çeyrekte günlük ortalama saldırı sayısı dördü aştı.

Saldırıların bir bölümü liman altyapısına yönelik operasyonlar sırasında gemilerin de vurulmasından kaynaklanırken, bazı ticari gemiler doğrudan hedef alındı.

Lloyd's List Intelligence Araştırma Direktörü Bridget Diakun, deniz ticaretinde savaşın etkilerini yıllardır takip ettiğini ancak daha önce benzer ölçekte bir saldırı dalgasıyla karşılaşmadığını belirtti.

Deniz güvenliği uzmanlarına göre çatışmanın niteliği de değişiyor.

Saldırılar artık yalnızca gemilerin hareket kabiliyetini ortadan kaldırmaya yönelik değil. Mürettebatın bulunduğu yaşam alanları ve köprüüstü bölümleri de hedef alınıyor.

Bu değişim, denizciler arasındaki can kaybı riskini artırıyor.

Romanya Açıklarında Tankerlere Saldırı

Karadeniz'deki güvenlik krizinin NATO ülkelerinin kıyılarına kadar yayılması endişeleri büyütüyor.

15 Ekim sabahı, Romanya kıyılarında demirlemiş bulunan 37 yaşındaki kimyasal tanker Wine Trader, iki insansız hava aracının saldırısına uğradı.

Gemi, Moldova'dan yük almak üzere bekliyordu.

Aynı gece, yaklaşık 15 kilometre uzaklıkta Sulina Kanalı girişinde demirli bulunan Yara J adlı kimyasal tanker de vuruldu.

Romanya makamları, perşembe günü ülke kıyıları açıklarında başka bir tankerin saldırıya uğradığını, bir denizcinin hayatını kaybettiğini ve üç kişinin kaybolduğunu bildirdi.

Rusya ise Ukrayna kıyıları açıklarında beş yük gemisinin daha vurulduğunu ileri sürdü.

Wine Trader gemisinin işletmecisi Sicilship'in yetkilisi Salvatore Adorno, mürettebatın yaşam alanlarının hedef alınmasının saldırıların ölümcül niteliğini gösterdiğini savundu.

Romanya Cumhurbaşkanı Nicușor Dan da Rusya'yı NATO topraklarının hemen yakınında savaşı tırmandırmakla suçladı.

Rusya ve Ukrayna Ticaret Gemilerini Hedef Alıyor

Karadeniz'deki ticari gemi trafiği, Rusya'nın Ukrayna'yı geniş çaplı işgalinin başladığı 2022 yılından bu yana ciddi risk altında.

Savaşın ilk dönemlerinde deniz mayınları ve Ukrayna limanlarına yönelik bombardımanlar taşımacılığı aksattı.

Türkiye ve Birleşmiş Milletler'in arabuluculuğuyla oluşturulan tahıl koridoru, bir süreliğine sevkiyatlara olanak sağladı.

Ancak anlaşmanın 2023'te sona ermesinin ardından güvenlik koşulları yeniden kötüleşti.

Son aylarda çatışma daha da yoğunlaştı.

Ukrayna, başlangıçta Kırım'a yönelik dizel yakıt sevkiyatlarını engellemek amacıyla Rus gemilerine karşı insansız hava ve deniz aracı operasyonları düzenledi.

Saldırılar daha sonra Azak Denizi ile Karadeniz'i birbirine bağlayan Kerç Boğazı'na yayıldı.

Ukraynalı bir askeri yetkili, eylül ayında yaptığı açıklamada 11 hafta içinde 300'den fazla Rus gemisinin vurulduğunu ileri sürdü.

Hedefler arasında yalnızca yaptırım uygulanan petrol tankerleri değil, Rus tahılı taşıyan kuru yük gemileri de bulunuyordu.

Rusya ise Ukrayna limanlarına giden gemilere yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı.

Ambrey'e göre son 45 günlük dönemde deniz taşımacılığına yönelik saldırıların yaklaşık yüzde 90'ından Rusya sorumluydu.

Odessa Limanlarında Ticaret Neredeyse Durdu

Saldırıların ekonomik etkileri Ukrayna limanlarında açık biçimde görülüyor.

Ukrayna'nın en büyük özel liman işletmecisi TIS'in verilerine göre, Büyük Odessa bölgesindeki limanlara temmuz ayında yaklaşık 400 gemi uğradı.

Eylül ayında ise bu sayı 10'un altına düştü.

Bu, birkaç ay içinde deniz ticaretinde olağanüstü bir daralma anlamına geliyor.

Ukrayna, tahıl ihracatının bir bölümünü Tuna Nehri üzerindeki daha küçük limanlara yönlendirmeye çalışıyor.

Ancak bu limanlar da saldırılardan etkileniyor.

Ukrayna Tarım Bakanı Taras Vysotskyi, sürekli saldırı tehdidi nedeniyle alternatif limanların kapasitesinden tam olarak yararlanılamadığını belirtti.

Deniz ticaretindeki daralma, yalnızca Ukrayna'nın ihracat gelirlerini değil, gelecek yılın tarımsal üretimini de tehdit ediyor.

Savaş Sigortası Gemi Değerinin Yüzde 15'ine Ulaştı

Artan saldırılar, Karadeniz'de faaliyet gösteren denizcilik şirketlerinin maliyetlerini hızla yükseltiyor.

Financial Times'a konuşan sigorta sektörü temsilcilerine göre savaş riski sigortası, bazı gemilerde tekne değerinin yüzde 15'ine kadar ulaşabiliyor.

Bu oran, Körfez'deki gemiler için uygulanan oranların neredeyse iki katı.

Yüksek sigorta maliyetleri nedeniyle bazı şirketler daha eski ve düşük değerli gemiler kullanmayı tercih ediyor.

Böylece sigortalanan geminin değeri ve buna bağlı prim tutarı düşüyor.

Ancak bu yaklaşım başka güvenlik sorunları yaratıyor.

Esenyel & Partners hukuk bürosundan Türk denizcilik danışmanı Deha Aydın, bölgede 50 yaşına kadar ulaşan gemilerin faaliyet gösterdiğini belirtiyor.

Bu gemilerin önemli bir bölümü, teknik durumları nedeniyle Avrupa limanlarında alıkonulma riskiyle karşı karşıya.

Dolayısıyla savaşın en tehlikeli deniz yollarından birinde, görece eski ve teknik açıdan sorunlu gemilerin kullanılması yeni riskler oluşturuyor.

Denizciler Ayda 800 Dolara Ölüm Riski Alıyor

Karadeniz'deki krizin en ağır bedelini gemi mürettebatları ödüyor.

Uluslararası Taşımacılık İşçileri Federasyonu'na (ITF) göre bazı denizcilik şirketleri, savaş bölgesine girdikten sonra gemiden ayrılmak isteyen denizcilerden sözleşmeyi erken feshettikleri gerekçesiyle tazminat talep ediyor.

Bölgede çalışan mürettebatın önemli bir bölümü Suriye, Mısır, Azerbaycan ve Benin gibi ülkelerden geliyor.

ITF Genel Sekreteri Stephen Cotton, ekonomik koşullar nedeniyle bu denizcilerin tehlikeli görevleri kabul etmek zorunda kalabildiğini belirtiyor.

Financial Times'ın incelediği bazı sözleşmelerde Suriyeli denizcilerin aylık ücretlerinin yalnızca 800 dolar olduğu görüldü.

Sözleşmelerin çoğunda savaş bölgesinde geçirilen günler için ücretin orantılı olarak iki katına çıkarılması öngörülüyor.

Bir sözleşmede ise denizcinin ölmesi halinde ailesine rütbesine bağlı olarak 25 bin ile 50 bin dolar arasında ödeme yapılacağı belirtiliyor.

Bu koşullar, küresel deniz ticaretinin en riskli bölgelerinden birinde çalışan mürettebatın ne kadar savunmasız olduğunu ortaya koyuyor.

Türk Sahil Güvenliği Denizcileri Kurtardı

Karadeniz'deki tehlikeyi bizzat yaşayan denizcilerden biri Bangladeşli Mahfuzul Islam Plabon.

Plabon, bir yıl önce Rusya'nın Novorossiysk Limanı'na giderken Ukrayna'ya ait insansız deniz aracının saldırısına uğrayan bir tankerde görev yapıyordu.

Saldırının ardından gemide yangın çıktı ve can salı kullanılamaz hale geldi.

Mürettebat geminin baş tarafında toplanarak kurtarılmayı bekledi.

Üç saat sonra Türk Sahil Güvenliği tarafından kurtarıldılar.

Plabon, kendisine ne kadar para teklif edilirse edilsin bir daha Karadeniz'de çalışmayacağını söyledi.

Denizci, savaş bölgesine girmek için günlük yalnızca 40 dolar ek ödeme aldığını da belirtti.

Bu örnek, Karadeniz'deki güvenlik krizinin Türkiye'nin arama-kurtarma faaliyetlerini de doğrudan ilgilendirdiğini gösteriyor.

Küresel Tahıl Ticareti Tehlikede

Karadeniz yalnızca Rusya ve Ukrayna için değil, dünya gıda ticareti açısından da stratejik öneme sahip.

Ukrayna'nın deniz yoluyla tarım ürünü ihracatı ağustos ayında 1,4 milyon tona geriledi.

Ukrayna Tarım Bakanlığı verilerine göre bu miktar, savaş öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 75 altında.

Rusya da tahıl sevkiyatlarını daha pahalı alternatif güzergâhlara yönlendirmeye başladı.

Baltık Denizi ve Uzak Doğu'daki Vladivostok Limanı üzerinden yapılan sevkiyatlar, Karadeniz güzergâhına kıyasla daha yüksek maliyetler yaratıyor.

Denizcilik brokeri IFCHOR Galbraiths'in uydu takip verilerine göre, Rusya'nın Karadeniz ve yakınındaki Azak limanlarından yapılan yüklemeler eylül ayında 201 bin tona geriledi.

Bu miktar, bir önceki ayın yaklaşık altıda biri düzeyinde.

Sevkiyatların aksaması, Rus ve Ukrayna tahılına bağımlı ülkeleri alternatif tedarikçilere yöneltiyor.

Örneğin Endonezya'nın önümüzdeki üç-dört aylık tahıl alımlarının önemli bölümünü Rusya'dan planladığı, ancak sevkiyat endişeleri nedeniyle Avustralya'daki tedarikçilere yönelmeye başladığı belirtiliyor.

Batı Afrika ülkeleri de tedarik sıkıntılarından etkilenebilir.

Asıl Tehlike Gelecek Yılın Hasadında

Karadeniz'deki ticaret krizinin etkileri yalnızca mevcut sevkiyatlarla sınırlı kalmayabilir.

Ukraynalı ayçiçeği yağı üreticisi Kernel'in Yönetim Kurulu Başkanı Andrii Verevskyi, asıl riskin gelecek ilkbaharda ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu.

Çünkü çiftçiler yeni üretim dönemi için gerekli yakıt, tohum ve gübreyi büyük ölçüde ihracattan elde ettikleri gelirlerle finanse ediyor.

Limanların kapanması ve navlun maliyetlerinin yükselmesi, özellikle küçük ve orta ölçekli çiftçilerin finansman olanaklarını azaltıyor.

İhracat gelirlerinin düşmesi halinde bazı çiftçiler gelecek sezon ekim yapacak kaynağı bulamayabilir.

Bu da 2027 yılında yalnızca ihracatın değil, tarımsal üretimin de azalması riskini beraberinde getiriyor.

Dolayısıyla Karadeniz'deki savaşın küresel gıda fiyatları üzerindeki etkisi önümüzdeki aylarda daha belirgin hale gelebilir.

NATO'nun Kıyılarına Yayılan Tehlike

Saldırıların Romanya ve Bulgaristan kıyılarına yaklaşması, Karadeniz'deki güvenlik krizinin coğrafi boyutunu genişletiyor.

Deniz sigortacılığında savaş riski bölgelerini belirleyen Joint War Committee, eylül ortasında en yüksek tehdit kapsamını neredeyse bütün Karadeniz'e genişletti.

Başlangıçta Türkiye, Romanya ve Bulgaristan'ın karasuları bu yüksek riskli bölgenin dışında tutuldu.

Ancak söz konusu ülkelerin kıyılarına yakın bölgelerde de gemilerin saldırıya uğraması, güvenli kabul edilen güzergâhlara ilişkin soru işaretlerini artırdı.

Romanya Cumhurbaşkanı Nicușor Dan'ın açıklamaları da NATO sınırlarına yakın bölgelerdeki güvenlik kaygılarını yansıtıyor.

Avrupa Parlamentosu, ölümcül saldırılara dikkat çekerek Karadeniz'de bir AB deniz operasyonu düzenlenmesi çağrısında bulundu.

Bununla birlikte NATO veya AB'nin çatışmaya doğrudan müdahale etmesi, Rusya ile daha geniş çaplı askeri karşılaşma riskini beraberinde getirebilir.

Bu nedenle kısa vadede uluslararası askeri müdahale olasılığı sınırlı görülüyor.

Uzmanlardan Uyarı: Karadeniz'de Savaş Daha da Yayılabilir

Karadeniz Stratejik Araştırmalar Enstitüsü Başkanı Andrii Klymenko, Rusya ile Ukrayna arasındaki deniz savaşının artık bölgedeki diğer ülkeleri de etkileyen sınırsız bir çatışmaya dönüştüğünü savunuyor.

Klymenko'ya göre Karadeniz'de yakın zamanda ateşkes beklemek gerçekçi değil.

Uzman, çatışmaların sürmesinin yanı sıra coğrafi olarak genişlemesinden de endişe ediyor.

Rusya ve Ukrayna'nın ticari deniz yollarını kesintiye uğratmanın askeri ve ekonomik etkisini keşfetmesi, saldırıların sona erdirilmesini daha da zorlaştırıyor.

Bu durum, küresel deniz ticaretinin savaşta giderek daha önemli bir hedef haline geldiğini gösteriyor.

Türkiye Açısından Riskler Büyüyor

Karadeniz'deki gelişmeler Türkiye için de önemli ekonomik ve güvenlik sonuçları doğurabilecek nitelikte.

Türkiye, İstanbul ve Çanakkale boğazları üzerinden Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan stratejik bir konumda bulunuyor.

Bölgedeki ticaretin daralması, gemi işletmecilerini, sigorta şirketlerini, limanları ve taşımacılık maliyetlerini etkileyebilir.

Karadeniz üzerinden yapılan tahıl ve enerji sevkiyatlarındaki kesintiler, Türkiye'nin ithalat maliyetleri ve bölgesel ticaret ilişkileri açısından da risk oluşturuyor.

Öte yandan Romanya ve Bulgaristan kıyılarındaki saldırılar, Karadeniz'in batısındaki deniz güvenliği sorunlarının Türkiye'ye yakın bölgelere yayılabileceğini gösteriyor.

Bununla birlikte Türkiye'nin karasularının doğrudan hedef alındığı veya boğaz trafiğinin durduğu yönünde bir bilgi bulunmuyor.

Mevcut risk, öncelikle bölgesel güvenlik ortamının bozulması ve deniz ticaretinin maliyetlerinin artmasıyla ilgili.

Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıların sürmesi, Türkiye'nin hem bölgesel güvenlik hem de ekonomik istikrar açısından daha karmaşık bir ortamla karşılaşmasına neden olabilir.

FT

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.