İsrail seçimleri: Netanyahu’yu henüz gözden çıkarmayın

İsrail 27 Ekim’de, 2022’den bu yana ilk genel seçimi için sandık başına gidiyor. Anketler Başbakan Benjamin Netanyahu’nun Likud’unu tarihi ölçüde zayıf gösterirken, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un Yashar Partisi öne çıkıyor. Ancak İsrail siyasetinin son 30 yılı bir konuda önemli bir ders veriyor: Netanyahu’yu seçim bitmeden gözden çıkarmak büyük hata olabilir. Likud’un iki Arap listesinin seçime katılmasını engellemek için harekete geçeceğini açıklaması da seçim matematiğini değiştirebilecek yeni bir hamle olarak öne çıkıyor.

Likud 19 sandalyeye kadar geriledi

İsrail’de 27 Ekim’de yapılacak genel seçimlere yaklaşık altı hafta kala yayımlanan son kamuoyu araştırması Başbakan Benjamin Netanyahu açısından oldukça olumsuz bir tablo ortaya koydu.

Maariv gazetesinin yayımladığı Lazar Research anketine göre Netanyahu liderliğindeki Likud, seçim bugün yapılsa 19 milletvekili çıkarabiliyor.

Bu, partinin Mayıs 2025’ten bu yana gördüğü en düşük seviye.

Likud, pazartesi günü yapılan önceki ankette 21 sandalye alırken birkaç gün içinde iki sandalye daha kaybetti. Maariv sonucu Netanyahu’nun partisi açısından “tarihi çöküş” olarak nitelendirdi.

Anket, Menachem Lazar yönetimindeki Lazar Research tarafından Panel4All araştırma platformuyla birlikte 9-10 Eylül tarihlerinde 4 bin 329 kişiyle gerçekleştirildi. Araştırmanın hata payı 4 puan olarak açıklandı.

Buna karşılık eski İsrail Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un Yashar Partisi 25 sandalyeyle birinci parti konumunu koruyor.

Netanyahu gerçekten yolun sonuna mı geldi?

Sonuçlar Netanyahu’nun iktidarda kalmasının zorlaştığı yorumlarını beraberinde getiriyor.

Eurasia Group Başkanı Ian Bremmer, İsrail Başbakanı’nın “gerçek bir siyasi sıkıntı içinde” olduğunu düşünüyor. Netanyahu’ya uzun süredir muhalif çizgisiyle bilinen Haaretz ise yaklaşan seçimin “Netanyahu’nun son direnişi” olabileceğini savunuyor.

Ancak Netanyahu’nun siyasi kariyerine bakıldığında benzer yorumların geçmişte defalarca yapıldığı görülüyor.

Netanyahu, İsrail tarihinin en deneyimli ve seçim matematiğini en iyi kullanan siyasetçilerinden biri. Defalarca kaybetmesi beklendiği seçimlerden veya hükümet kurma krizlerinden güçlenerek çıkmayı başardı.

Bu nedenle mevcut anketler Netanyahu için ciddi bir tehlikeye işaret etse de siyasi kariyerinin sona erdiğini ilan etmek için henüz erken olabilir.

1996: Anketleri tersine çevirdi

Netanyahu’nun siyasi dayanıklılığının en çarpıcı örneklerinden biri 1996 seçimleriydi.

Başbakan Yitzhak Rabin, Oslo Anlaşmaları’na karşı çıkan aşırı sağcı bir saldırgan tarafından öldürülmüş, İsrail kamuoyu Rabin’in yerine geçen İşçi Partisi lideri Shimon Peres’in etrafında kenetlenmişti.

Seçimlerden aylar önce yapılan anketler Peres’e Netanyahu karşısında büyük üstünlük veriyordu.

Ancak Netanyahu seçim kampanyasında güvenlik temasını öne çıkardı ve Peres’in güvenlik konusunda zayıf olduğunu savundu. Sonuçta çok küçük bir farkla da olsa seçimi kazanmayı başardı.

Netanyahu’nun seçim kampanyası yürütme ve seçmenin güvenlik kaygılarını siyasi avantaja dönüştürme becerisi ilk kez bu seçimde açık biçimde ortaya çıktı.

2009: Seçimi ikinci bitirdi, hükümeti yine o kurdu

Netanyahu üç yıl sonra iktidarı kaybetti ancak 2009’da yeniden sahneye çıktı.

Bu kez önündeki sorun sandık sonucundan çok koalisyon matematiğiydi.

Tzipi Livni liderliğindeki Kadima seçimlerde 28 sandalye kazanırken Netanyahu’nun Likud’u 27 sandalyede kaldı.

Yani sandıktan birinci çıkan parti Kadima’ydı.

Ancak Livni hükümet kurmak için gerekli koalisyonu oluşturamadı. Netanyahu ise diğer partilerle anlaşmayı başardı ve hükümeti kurma görevini aldı.

Seçimden 49 gün sonra Netanyahu liderliğindeki yeni hükümet güçlü bir parlamento çoğunluğuyla göreve başladı.

Bir kez daha sandık sonuçları Netanyahu’nun siyasi geleceğinin sona erdiğini düşünenleri yanıltmıştı.

Rakiplerini koalisyon masasında da yendi

Netanyahu sonraki 12 yıl boyunca benzer siyasi manevralarla iktidarını korudu.

2013 ve 2015 seçimlerini kazanarak eleştirilerini susturdu. 2019 seçimlerinden sonra ise sağ partiler arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle hükümet kurulamadı ve İsrail yeniden seçime gitti.

İkinci seçim de sonuç vermeyince 2020’de üçüncü kez sandığa gidildi.

Bu kez Netanyahu, Benny Gantz ile bir birlik hükümeti kurdu.

Anlaşmaya göre Netanyahu ilk 18 ay başbakanlık yapacak, ardından görevi Gantz’a bırakacaktı.

Ancak hükümet yıl sonunda dağıldı ve Gantz hiçbir zaman başbakanlık koltuğuna oturamadı.

Netanyahu böylece kendisini devirmek için siyaset sahnesine çıkan rakiplerinden birini daha etkisiz hale getirmiş oldu.

2021’de gitti, 2022’de geri döndü

Netanyahu nihayet 2021’de iktidardan uzaklaştırıldı.

Naftali Bennett ve Yair Lapid, Netanyahu karşıtı geniş bir koalisyon kurarak dönüşümlü başbakanlık konusunda anlaşmaya vardı.

Ancak bu hükümet de uzun ömürlü olmadı.

Koalisyonun çökmesi üzerine İsrail 2022’de yeniden seçime gitti ve sonuç yine tanıdık oldu: Netanyahu yeni bir koalisyon oluşturmayı başararak başbakanlığa geri döndü.

O tarihten bu yana da iktidarda.

Bu seçim neden farklı olabilir?

Bununla birlikte 2026 seçimlerinin Netanyahu açısından geçmiştekilerden çok daha zor olduğu yönünde güçlü gerekçeler var.

Bunların başında 7 Ekim saldırılarının siyasi mirası geliyor.

Netanyahu hükümeti saldırıları önleyememesi nedeniyle ağır eleştirilere maruz kaldı ve savaşın yarattığı siyasi ve toplumsal sonuçlar seçim kampanyasının merkezinde bulunuyor.

İkinci önemli faktör ise Gadi Eisenkot.

Eski Genelkurmay Başkanı olan Eisenkot, Gazze savaşında oğlunu kaybetti. Yashar Partisi’nin lideri olarak Netanyahu’nun başlıca rakiplerinden biri haline geldi ve son ankette partisini 25 sandalyeyle ilk sıraya taşıdı.

Sağ partiler arasındaki bölünmeler de Netanyahu’nun koalisyon kurmasını zorlaştırabilir.

Bir diğer kritik ihtimal ise Arap partilerinin Netanyahu karşıtı bir hükümete dışarıdan veya doğrudan destek vermesi.

Netanyahu 76 yaşında ve siyasi yalnızlığı artıyor

Netanyahu’nun önündeki başka bir sorun da yıllardır uyguladığı sert koalisyon siyasetinin yarattığı siyasi miras.

76 yaşındaki Netanyahu artık kariyerinin önceki dönemlerindeki kadar güçlü olmayabilir.

Daha önemlisi, rakiplerini saf dışı bırakmak için kullandığı siyasi taktikler diğer parti liderlerini kendisiyle anlaşma yapmaya daha isteksiz değil, daha isteksiz hale getirmiş olabilir.

İsrail’in parçalı parlamento sisteminde seçimleri kazanmak tek başına yeterli değil. Başbakan olmak için Knesset’te hükümet kurabilecek bir çoğunluk oluşturmak gerekiyor.

Dolayısıyla Netanyahu’nun kaderini yalnızca Likud’un kaç sandalye kazanacağı değil, seçim sonrasında kimlerle koalisyon kurabileceği belirleyecek.

Likud’dan Arap partilerine karşı yeni hamle

Tam da bu noktada Likud’dan seçim matematiğini etkileyebilecek yeni bir hamle geldi.

Netanyahu liderliğindeki Likud, Joint List ile Birleşik Arap Listesi’nin (Ra’am) 27 Ekim seçimlerine katılmasının engellenmesi için başvuruda bulunacağını açıkladı.

Likud yaptığı açıklamada, “İsrail ordusu askerlerine hakaret eden ve Hamas ile Hizbullah’ın terör örgütleri olduğunu söyleyemeyenlerin Knesset’te yeri yoktur” görüşünü savundu.

Parti iki Arap listesini “terör destekçisi” olmakla suçladı.

Likud aynı zamanda bu partileri Gadi Eisenkot’a yönelik siyasi saldırısının da merkezine yerleştirdi.

Partiye göre iki Arap listesi Eisenkot’un “doğal ortakları”. Likud, Eisenkot’un muhalefet liderleri Yair Golan ve Avigdor Lieberman ile birlikte bu partilerin desteğine dayanan bir hükümet kurmayı planladığını öne sürüyor.

Bu suçlamalar Likud’un seçim kampanyasında güvenlik ve Arap partileriyle işbirliği temasını yeniden öne çıkarabileceğini gösteriyor.

Netanyahu’yu henüz gözden çıkarmayın

Mevcut tablo Netanyahu açısından kuşkusuz zor.

Likud son ankette 19 sandalyeye gerilemiş durumda. Eisenkot’un Yashar Partisi 25 sandalyeyle önde. 7 Ekim’in siyasi faturası, sağdaki bölünmeler ve Netanyahu karşıtı partilerin olası işbirliği Başbakan’ın yeniden hükümet kurmasını güçleştiriyor.

Fakat İsrail siyasetinin son 30 yılı aynı zamanda Netanyahu’nun seçim kaybetmesi beklendiğinde seçim kazanabildiğini, sandıkta ikinci olduğunda hükümet kurabildiğini ve iktidardan uzaklaştırıldığında geri dönebildiğini gösteriyor.

Şimdi Likud’un Arap listelerini seçim dışında bırakmaya yönelik girişimi de Netanyahu’nun bir kez daha seçim ve koalisyon matematiğini kendi lehine çevirmeye çalıştığına işaret ediyor.

Anketler Netanyahu’nun ciddi biçimde geride olduğunu söylüyor. Tarih ise başka bir uyarıda bulunuyor: İsrail’de sandık kapanmadan Netanyahu’yu siyasi olarak gömmek için her zaman erkendir.

İsrail basını, ParaAnaliz