Fon skandalında yeni perde: Tera ve Pusula fonlarına dinî uygunluk belgesi verilmiş

Türkiye sermaye piyasalarını sarsan fon skandalında yeni bir tartışma başladı. Tera, Pusula, Hedef ve Atlas portföy yönetim şirketlerine ait 10 yatırım fonuna İslami finans ilkelerine uygunluk belgesi verildiği ortaya çıktı. Belgelerin bazılarında Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Politikaları Kurulu üyesi Prof. Dr. Servet Bayındır'ın imzası bulunuyor. Danışma kuruluşları, verdikleri onayların yatırım güvenliği veya getiri garantisi anlamına gelmediğini savundu.

Dört şirketin 10 fonuna dinî uygunluk onayı

Serbestiyet'ten Gökhan Korkmaz'ın haberine göre, fon skandalında isimleri gündeme gelen Tera, Pusula, Hedef ve Atlas portföy yönetim şirketlerinin toplam 10 yatırım fonu için dinî uygunluk belgeleri düzenlendi.

Belgeler, İKTİSAT İslam İktisadı Araştırmaları Vakfı Danışma Komitesi ile İSFA İslami Finans Danışma Komitesi tarafından hazırlandı.

Söz konusu belgelerde fonların hangi finansal araçlara yatırım yapabileceği, hangi işlemlerden kaçınması gerektiği ve katılım finans ilkelerine uygun faaliyet koşulları belirlendi.

Faizli işlemler, kumar niteliğindeki faaliyetler ve İslami finans ilkeleriyle bağdaşmayan uygulamalar yasaklanırken, bazı fonlar için belirli koşullarla türev işlemlere izin verildi.

Belgelerin bir bölümünde danışma komitelerinin fonların faaliyetlerini izleme ve uygunluk belgesini iptal etme yetkisi de yer aldı.

Cumhurbaşkanlığı danışmanının imzası dikkat çekti

Belgelerdeki isimler arasında Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Politikaları Kurulu üyesi Prof. Dr. Servet Bayındır da bulunuyor.

Bayındır'ın başkanlığını yaptığı İKTİSAT Danışma Komitesi, üç yatırım fonuna fıkhî uygunluk görüşü verdi:

• 1 Nisan 2024: Tera Portföy Çatı Katılım Gayrimenkul Yatırım Fonu.

• 3 Temmuz 2024: Atlas Portföy Katılım Hisse Senedi Serbest Fonu.

• 1 Ocak 2026: Tera Portföy Konut Alfa Katılım Gayrimenkul Yatırım Fonu.

Belgelerde Bayındır'ın yanı sıra Dr. Fatih Orum ve Dr. Yahya Şenol'un imzaları da bulunuyor.

Bayındır, 2018 yılında Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Politikaları Kurulu üyeliğine atanmış, Nisan 2025'te aynı göreve yeniden getirilmişti.

İKTİSAT Vakfı'nın kurucusu ve başkanı olan Bayındır, daha önce Vakıf Katılım Yönetim Kurulu üyeliği ile Türkiye Katılım Sigorta ve Türkiye Katılım Hayat Yönetim Kurulu Başkanlığı görevlerinde de bulundu.

Tera'ya verilen belgede hangi şartlar yer aldı?

İKTİSAT'ın 1 Nisan 2024 tarihli belgesi, Tera Portföy Çatı Katılım Gayrimenkul Yatırım Fonu için düzenlendi.

Belgede fonun gayrimenkul satın alabileceği, bunları taksitle satabileceği veya kiralayabileceği belirtildi.

Ayrıca hisse senetleri, sukuk, kira sertifikaları ve katılım finans ilkelerine uygun diğer yatırım araçlarına yatırım yapılmasına izin verildi.

Ancak fonun faaliyetlerinde faiz, kumar ve diğer dinen yasaklanan işlemlerden kaçınması şart koşuldu.

Belgenin sonuç bölümünde, fonun belirtilen koşullara uyması halinde faaliyet yürütmesinin fıkhî açıdan sakınca taşımadığı ifade edildi.

İçtüzükteki repo ve türev işlem hükümleri tartışma yarattı

İKTİSAT'ın 1 Ocak 2026'da Tera Portföy Konut Alfa Katılım Gayrimenkul Yatırım Fonu için hazırladığı görüşte ise dikkat çekici tespitlere yer verildi.

Danışma komitesi, fonun içtüzüğünde katılım finans ilkeleriyle bağdaşmayan bazı işlemlerin bulunduğunu belirledi.

Bunlar arasında repo yapma yetkisi ve belirli türev araç işlemleri yer alıyordu.

Komite, söz konusu hükümlerin Sermaye Piyasası Kurulu nezdinde yapılacak girişimlerle düzeltilmesini istedi.

Bununla birlikte, bu işlemlere başvurulmaması koşuluyla fon için dinî uygunluk görüşü verildi.

Aynı belgede yalnızca riskten korunma amacıyla belirli forward, swap ve futures sözleşmelerine izin tanındı.

Dolayısıyla komite, bazı türev işlem türlerine karşı çıkarken riskten korunmaya yönelik belirli sözleşmeleri kabul etti.

Danışma komitesine denetim ve iptal yetkisi tanındı

Tera fonlarına verilen belgelerde danışma komitesinin fon faaliyetlerini izleyebileceği ve belirlenen ilkelere aykırılık tespit etmesi halinde uygunluk belgesini iptal edebileceği belirtildi.

Belgede, komitenin fonun işleyişini takip ve denetleme yetkisine sahip olduğu, aykırılık durumunda şirketin belgeyi kullanamayacağı hükme bağlandı.

Ancak Serbestiyet'e konuşan Bayındır, vakfın denetim yetkisinin kapsamını açıklarken finansal risklerin kendi uzmanlık alanlarının dışında kaldığını vurguladı.

Servet Bayındır: Finansal riskler bizim uzmanlık alanımız değil

Prof. Dr. Servet Bayındır, Serbestiyet'in sorularını yanıtlarken İKTİSAT'ın verdiği görüşlerin yalnızca işlemlerin dinî uygunluğunu kapsadığını söyledi.

Bayındır, fonların muhtemel getirileri, getiri garantileri ve ileride karşılaşabilecekleri finansal riskler hakkında değerlendirme yapmadıklarını belirtti.

Danışma komitesinin, fonların SPK'ya sunduğu ve kamuoyuna açıklanan içtüzük ile izahname gibi belgeleri esas aldığını ifade etti.

Bayındır ayrıca İKTİSAT'ın Tera'ya ait bütün fonlara değil, yalnızca iki gayrimenkul yatırım fonuna uygunluk verdiğinin altını çizdi.

Bu fonların Konut Alfa Katılım GYF ile Çatı Katılım GYF olduğunu söyledi.

Bayındır'a göre İKTİSAT tarafından onaylanan bu iki fon, Tera'nın tasfiye kapsamına alınan fonları arasında bulunmuyor.

Bayındır, söz konusu fonlarla ilgili bugüne kadar komiteye herhangi bir olumsuz bulgu ulaşmadığını, aksi halde uygunluk belgesinin iptal edileceğini belirtti.

Tera'dan bağış alındığı açıklandı

Bayındır'ın açıklamalarında dikkat çeken bir başka konu, dinî uygunluk belgeleri karşılığında alınan bağışlar oldu.

İKTİSAT'ın Tera'dan vakıf hesabına sembolik düzeyde bağış aldığını doğrulayan Bayındır, bu kaynakların öğrencilere burs olarak dağıtıldığını söyledi.

Bayındır'ın verdiği bilgiye göre bu yıl 15 lisans ve 8 lisansüstü öğrencisi olmak üzere toplam 23 öğrenciye burs verilmesi kararlaştırıldı ve ilk ödemeler gerçekleştirildi.

Bayındır, vakfın faaliyetlerinin Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Politikaları Kurulu üyeliğiyle bağlantılı olmadığını da savundu.

Görüşlerin bir akademisyen olarak verildiğini ve başka kamu görevleriyle ilişkisi bulunmadığını ifade etti.

Fon skandalının ardından pişmanlık duyup duymadığı sorusuna ise vakfın yaşananlardan gerekli dersleri çıkaracağını söyleyerek yanıt verdi.

Pusula'ya fon krizinden 45 gün önce icazet verilmiş

Haberde öne çıkan bir diğer ayrıntı, Pusula Portföy'e verilen uygunluk belgelerinin tarihleri oldu.

İSFA İslami Finans Danışma Komitesi, Pusula'nın çeşitli fonlarına 2024 yılından itibaren uygunluk görüşü verdi.

Bunlar arasında şu fonlar bulunuyor:

• 8 Ocak 2024: Pusula Portföy Katılım Serbest (TL) Fonu.

• 6 Mayıs 2025: Pusula Portföy İkinci Denge Katılım Serbest Fonu.

• 1 Mayıs 2026: Pusula Portföy Altın Katılım Fonu.

• 3 Ağustos 2026: Pusula Portföy İkinci Katılım Hisse Senedi Serbest Fonu.

Son belgenin, fon krizinin başlamasından yalnızca 45 gün önce düzenlendiği belirtildi.

İSFA ayrıca Tera ve Hedef Portföy'e ait çeşitli yatırım fonları için de uygunluk belgeleri hazırladı.

Pusula'nın 3 Ağustos tarihli belgesinde, fon varlıklarının türev ve kaldıraçlı işlemlerde kullanılmaması şartı yer aldı.

6 Mayıs 2025 tarihli başka bir belgede ise fon varlıklarının portföy yönetim şirketinin ve portföy saklayıcısının kendi mal varlıklarından ayrı tutulması istendi.

İSFA: Fiilî işlemlerin denetimi bizim sorumluluğumuzda değil

İSFA Danışma Komitesi üyesi Doç. Dr. Muhammed Emin Durmuş da Serbestiyet'e yaptığı açıklamada, verilen uygunluk belgelerinin kapsamını anlattı.

Durmuş'a göre danışma komitelerinin temel görevi, yatırım fonlarının kuruluş belgelerini katılım finans ilkeleri çerçevesinde incelemek.

Bu kapsamda fonların hangi varlıklara yatırım yapabileceği ve hangi finansal işlemleri gerçekleştirebileceği değerlendiriliyor.

Ancak fonların gerçekte hangi şirketlere yatırım yaptığı, portföylerindeki varlık hareketleri ve işlemlerin mevzuata uygunluğu konusunda sorumluluğun portföy yönetim şirketleri ile yetkili saklama kuruluşlarına ait olduğunu belirtti.

Durmuş, danışma komitelerinin fiilî portföy işlemlerinin finansal denetimini gerçekleştirmediğini vurguladı.

İSFA bazı şirketlerle danışmanlık ilişkisini sonlandırdı

Durmuş, fon skandalının ardından bazı şirketlerle danışmanlık ilişkilerinin sona erdirildiğini açıkladı.

İslam ahlakı ve ilkeleriyle bağdaşmayan uygulamaların ortaya çıkması durumunda ticari menfaat gözetmeksizin ilişkileri sonlandırdıklarını belirtti.

Ancak hangi şirketlerle ilişkilerin kesildiğini ve daha önce verilen uygunluk belgelerinin iptal edilip edilmediğini açıklamadı.

İSFA'nın şirketlerden ücret alıp almadığı sorusuna da yanıt veren Durmuş, danışmanlık hizmetleri karşılığında sözleşmeler kapsamında ödeme aldıklarını doğruladı.

Bu ödemelerin olumlu dinî görüş satın alınması anlamına gelmediğini, teknik inceleme ve uzmanlık hizmetlerinin karşılığı olduğunu savundu.

Durmuş, danışmanlık ilişkilerinin ve komite değerlendirmelerinin birbirinden bağımsız yürütüldüğünü belirtti.

Katılım fonları neden tasfiye edildi?

Durmuş, fon skandalının bütün katılım finans sistemiyle özdeşleştirilmemesi gerektiğini de ifade etti.

Tasfiye kapsamına alınan fonların önemli bölümünün geleneksel yatırım fonlarından oluştuğunu belirten Durmuş, katılım esaslı fonlarda faizli ters repo işlemlerinin zaten yasak olduğunu hatırlattı.

Durmuş'a göre bazı katılım fonları, kendi faaliyetlerinde dinî ilkelere aykırı işlem yaptıkları için değil, bağlı oldukları şirketlerdeki genel usulsüzlükler nedeniyle dolaylı olarak tasfiye kapsamına alındı.

Yaşanan durumu, suçsuzların da zarar gördüğü bir süreç olarak nitelendirdi.

Ayrıca dinî uygunluk belgelerinin yatırımın finansal güvenliği, getirisi veya portföy yönetim şirketinin faaliyetleri hakkında garanti oluşturmadığını vurguladı.

Dinî uygunluk belgelerinin kapsamı tartışılıyor

Serbestiyet'in ortaya çıkardığı belgeler, fon skandalının ardından katılım finans danışmanlığının kapsamını da gündeme taşıdı.

Belgelerde fonların dinî ilkelere uygun faaliyet göstermesine yönelik koşullar bulunurken, danışma kuruluşları bu onayların yatırım güvenliği anlamına gelmediğini belirtiyor.

İKTİSAT ve İSFA temsilcileri, değerlendirmelerin esas olarak fonların kuruluş belgeleri ve yatırım ilkeleri üzerinden yapıldığını, finansal risklerin ve fiilî portföy işlemlerinin denetiminin farklı kurumların sorumluluğunda olduğunu savunuyor.

Böylece fon skandalıyla birlikte, yatırımcılara sunulan dinî uygunluk belgelerinin kapsamı ve bu belgeleri düzenleyen kuruluşların sorumlulukları da kamuoyundaki tartışmalar arasına girmiş oldu.

BirGün

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.