Capital Economics: Türkiye ve Mısır Gelişen Piyasaların En Kırılgan İki Ekonomisi

Özet: Capital Economics'in 29 Ekim tarihli Gelişen Piyasalar Finansal Risk İzleme Raporu'na göre Türkiye ve Mısır, enerji fiyatlarındaki şok ve küresel finansman koşullarındaki sıkılaşma karşısında en kırılgan gelişen ekonomiler olmaya devam ediyor. Türkiye, hem döviz krizi hem de bankacılık krizi riski bakımından yüksek risk kategorisinde yer alan tek ülke. Raporda Polonya'nın kamu borcu riskindeki yükseliş ve gelişen ülkelerin artan borçlanma maliyetlerine karşı kırılganlığı da öne çıkıyor.

Capital Economics'ten Türkiye ekonomisine çift uyarı

Uluslararası ekonomi araştırma kuruluşu Capital Economics, 29 Ekim'de yayımladığı EM Financial Risk Monitor raporunda gelişen piyasaların finansal kırılganlıklarını değerlendirdi.

Kuruluşun analizine göre gelişen ekonomilerin büyük bölümü, yükselen enerji fiyatları ve küresel tahvil faizlerine karşı görece dayanıklı durumda. Ancak bazı ülkelerde finansal riskler belirgin biçimde artıyor.

Türkiye ve Mısır, bu yıl yaşanan enerji şokundan en fazla etkilenme potansiyeline sahip gelişen ekonomiler olarak öne çıkıyor.

Capital Economics'in geliştirdiği risk göstergelerine göre Türkiye, hem döviz krizi hem de bankacılık krizi bakımından yüksek risk kategorisinde bulunuyor.

Mısır da döviz krizi riskinde Türkiye ile aynı kategoride yer alırken bankacılık sistemi açısından ikinci en kırılgan ülke konumunda.

Raporda, iki ülkede son dönemde uygulanan daha güçlü ekonomi politikalarının olumsuz etkileri sınırladığı, ancak yüksek enerji fiyatları ve dış finansman ihtiyacının önemli kırılganlıklar yarattığı belirtiliyor.

Gelişen piyasaların genel görünümü hâlâ dayanıklı

Capital Economics'in kıdemli gelişen piyasalar ekonomisti Liam Peach tarafından hazırlanan değerlendirmeye göre küresel finansal koşullardaki bozulmaya rağmen gelişen ekonomilerin genel risk görünümü geçmiş dönemlere kıyasla daha olumlu.

Kuruluşun toplam döviz krizi risk göstergesi uzun dönemli ortalamasının oldukça altında bulunuyor.

Bankacılık sistemine ilişkin risk göstergesi ise son iki yılın en düşük seviyesine gerilemiş durumda.

Kamu borcuna ilişkin ciddi sorunlar da sınırlı sayıda ülkede yoğunlaşıyor.

Ancak Peach, bazı gelişen ekonomilerde kırılganlıkların daha belirgin hale geldiği uyarısında bulunuyor.

Özellikle gelişen Avrupa ekonomilerinde kamu borcu riskleri düşük seviyelerden yükselmeye başladı.

Capital Economics'in yüksek kamu borcu riski eşiğini aşan ülke sayısı yeniden sekize ulaştı.

Türkiye neden döviz krizi açısından yüksek riskli?

Rapora göre Türkiye ve Mısır, gelişen piyasalar arasında döviz krizi riskinin yüksek olduğu iki ülke.

Her iki ekonomide de döviz rezervleri, kısa vadeli dış finansman ihtiyaçlarına kıyasla yetersiz kalıyor.

Ayrıca enerji ithalatına bağımlılık, petrol fiyatlarındaki yükselişin cari işlemler dengesi ve döviz talebi üzerindeki etkilerini artırıyor.

İran savaşıyla yükselen enerji fiyatları, petrol ithalatçısı ülkelerin dış ticaret dengelerini olumsuz etkilerken küresel tahvil faizlerindeki artış dış borçlanmayı daha maliyetli hale getiriyor.

Capital Economics, daha büyük veya daha uzun süreli bir enerji şokunun Türkiye ve Mısır'ın para birimleri üzerindeki baskıyı artırabileceği görüşünde.

Raporda, ekonomi politikalarındaki iyileşmelerin iki ülkenin bu yılki dayanıklılığına katkı sağladığı da kabul ediliyor.

Buna karşılık dış finansman ihtiyaçları, rezerv yeterliliği ve enerji ithalatı kaynaklı riskler önemini koruyor.

Türkiye bankacılık krizinde yüksek risk kategorisindeki tek ülke

Raporun Türkiye açısından en dikkat çekici bulgusu bankacılık sektörüne ilişkin.

Capital Economics'in göstergelerine göre Türkiye, incelenen gelişen piyasalar arasında bankacılık krizi riski yüksek olarak sınıflandırılan tek ekonomi.

Kuruluş, bu değerlendirmesini üç temel unsura dayandırıyor:

• Makroekonomik baskıların devam etmesi.

• Ekonomik büyümenin yavaşlaması.

• Kredi hacmindeki hızlı artışın sürmesi.

Bu unsurların birleşimi, bankacılık sektörünün olumsuz ekonomik koşullara karşı kırılganlığını artırıyor.

Ancak yüksek risk sınıflandırması, bankacılık krizinin kaçınılmaz olduğu veya yakın zamanda gerçekleşeceği anlamına gelmiyor. Gösterge, kuruluşun izlediği finansal kırılganlıkların diğer gelişen ülkelere kıyasla daha yüksek olduğunu ifade ediyor.

Mısır'da bankacılık riski on yılın zirvesinde

Capital Economics'in bankacılık riski sıralamasında Türkiye'yi Mısır izliyor.

Mısır'ın bankacılık risk göstergesi son on yılın en yüksek seviyesine ulaşmış durumda.

Rapora göre hızlı kredi büyümesi ve yüksek reel faiz oranları, ülkenin bankacılık sistemindeki başlıca risk unsurlarını oluşturuyor.

Mısır ekonomisi aynı zamanda yüksek enerji ithalat maliyetleri ve döviz kuru baskısıyla karşı karşıya.

Mısır Merkez Bankası, Capital Economics raporunun yayımlandığı 29 Ekim'de piyasa beklentilerinin aksine politika faizini 100 baz puan artırdı.

Mısır lirası, 23 Ekim'de dolar karşısında 55 seviyesini aşmasının ardından tarihî düşük seviyelerine yakın seyrediyordu.

Bu gelişmeler, para birimi üzerindeki baskı ile sıkı para politikasının aynı anda devam ettiğini gösteriyor.

Diğer ülkelerde bankacılık riskleri nasıl değişti?

Capital Economics'in analizinde Sri Lanka, Arjantin, Tunus, Nijerya ve Rusya, bankacılık krizi bakımından orta risk kategorisinin orta ve üst seviyelerinde yer alıyor.

Rusya'da bankacılık krizi riski son iki yılın en düşük seviyesine geriledi.

Kuruluş, bu iyileşmeyi ekonomideki kredi genişlemesinin sona ermesine bağlıyor.

Bununla birlikte sıkı para politikası, özel sektörün borç ödeme maliyetlerini ve takipteki kredi miktarını artırmaya devam ediyor.

Gana ise bankacılık riski bakımından en büyük iyileşmeyi gösteren ülke oldu.

Gana'nın risk sınıflandırması yalnızca bir yıl içerisinde yüksek seviyeden düşük seviyeye geriledi.

Körfez ülkelerindeki bankalar da İran savaşının bölgesel etkilerine rağmen düşük risk kategorisinde bulunuyor.

Bu ülkelerdeki bankaların sermaye yeterlilik oranları, gelişen ekonomiler arasında en yüksek seviyelerde yer alıyor.

Petrol şoku başka hangi ülkeleri tehdit ediyor?

Türkiye ve Mısır'ın dışında bazı enerji ithalatçısı gelişen ekonomiler de petrol fiyatlarındaki uzun süreli yükselişe karşı kırılgan durumda.

Capital Economics, Tunus, Sri Lanka, Ukrayna ve Pakistan'ı orta risk kategorisinde bulunan ancak enerji şokuna duyarlılığı yüksek ülkeler arasında gösteriyor.

Pakistan'ın döviz krizi risk profilinde bu yıl en belirgin bozulma yaşandı.

Enerji ithalat maliyetlerinin yükselmesi, bu ekonomilerde döviz talebini artırırken cari işlemler dengesini ve finansman koşullarını zorlaştırabiliyor.

Küresel faizlerin yüksek kalması ise dış borçların çevrilmesini daha maliyetli hale getiriyor.

Arjantin'de döviz krizi riski geriliyor

Raporda olumlu gelişmeler kaydeden ülkeler arasında Arjantin öne çıkıyor.

Capital Economics'e göre Arjantin, on yılı aşkın sürenin ardından ilk kez yüksek döviz krizi riski kategorisinden çıktı.

Bu iyileşmede cari işlemler dengesinin yeniden fazla vermesi ve döviz rezervlerinin yükselmesi etkili oldu.

Arjantin'in brüt döviz rezervleri 2026'nın üçüncü çeyreği sonunda 46 milyar dolara ulaşarak son yedi yılın en yüksek seviyesini gördü.

Kısa vadeli dış finansman ihtiyaçlarının brüt rezervlere oranı ise bir yıl önce yüzde 100'ün üzerindeyken yüzde 68'e geriledi.

Kuruluş, bu gelişmeleri ülkenin dış finansman kırılganlığındaki azalmayla ilişkilendiriyor.

Fitch Ratings de mayıs ayında Arjantin'in kredi notunu sekiz yıl aradan sonra ilk kez yükseltmişti.

Endonezya'da kur kaybına rağmen risk düşük

Endonezya'nın döviz krizi risk göstergesi yaklaşık yirmi yıldır düşük kategoride bulunuyor.

Buna rağmen Endonezya rupisi bu yıl dolar karşısında yaklaşık yüzde 8 değer kaybetti.

Capital Economics, bu değer kaybını ülkenin dış bilançosundaki zayıflıktan çok ekonomi politikalarına ilişkin endişeler ve Endonezya'nın uluslararası piyasa sınıflandırmasının değişebileceği yönündeki risklerle açıklıyor.

Rapora göre ülkenin güçlü dış finansman pozisyonu olmasaydı para birimindeki değer kaybı daha yüksek olabilirdi.

Sekiz ülke yüksek kamu borcu riski taşıyor

Capital Economics'in kamu borcu risk göstergesinde sekiz ülke yüksek risk eşiğinin üzerinde bulunuyor:

• Ukrayna

• Sri Lanka

• Mozambik

• Mısır

• Pakistan

• Ekvador

• Tunus

• Uganda

Kuruluş, Mozambik ve Tunus'un kamu maliyesini sürdürülebilir hale getirebilmek için borç yeniden yapılandırmasına ihtiyaç duyabileceğini değerlendiriyor.

Ukrayna'nın ise kamu maliyesini onarmak için dış finansman desteğine gereksinim duyacağı belirtiliyor.

Raporda, gelişen ülkelerin kamu maliyesinin yüksek küresel tahvil faizlerine geçmişe kıyasla daha duyarlı hale geldiği vurgulanıyor.

Borçlanma maliyetlerinin uzun süre yüksek kalması, bütçe açıkları ve borç stokları üzerinde ilave baskı yaratabilir.

Polonya'da kamu borcu riski on yılı aşkın sürenin zirvesinde

Raporda gelişen Avrupa ekonomilerindeki mali risk artışı ayrıca ele alınıyor.

Özellikle Polonya'nın kamu borcu riski, on yılı aşkın sürenin en yüksek seviyesine ulaştı.

Capital Economics, Polonya'nın kamu borcunun millî gelire oranının önümüzdeki üç yılda 10 puan daha yükseleceğini tahmin ediyor.

Hükümetin 2027 yılı için yeniden yüksek bütçe açığı öngören bir taslak hazırlaması ve gelecek yıl yapılacak seçimler öncesinde mali sıkılaşma ihtimalinin düşük olması, risk artışının nedenleri arasında gösteriliyor.

Kuruluşa göre Polonya'nın yatırım yapılabilir seviyedeki kredi notu yakın vadede doğrudan tehdit altında değil.

Bununla birlikte ülkenin risk primlerinin yeniden fiyatlanması ve tahvil faiz farklarının mevcut düşük seviyelerinden yükselmesi ihtimali artıyor.

Rusya, Romanya ve Bulgaristan'da da yüksek bütçe açıkları ve artan kamu borcu oranları nedeniyle ülke borç riski yükseliyor.

Brezilya ve Kolombiya orta risk kategorisinde

Latin Amerika'da Brezilya ve Kolombiya, Capital Economics'in kamu borcu değerlendirmesinde orta risk kategorisinde bulunuyor.

Brezilya'da Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın yeniden seçilmesinin ardından mali risklerin piyasa tarafından fiyatlanmasında sert bir değişim yaşandığı belirtiliyor.

Kuruluş, yüksek tahvil faizlerinin gelişen ülkelerin borç dinamiklerini geçmiş dönemlere kıyasla daha fazla zorlayabileceği uyarısında bulunuyor.

Bu nedenle mali açıkların ve borç stoklarının kontrol altında tutulması, dış finansman koşullarının sıkılaştığı ortamda daha önemli hale geliyor.

Güney Afrika'da kamu borcu görünümü iyileşiyor

Capital Economics'in raporunda kamu borcu riskini azaltma bakımından en olumlu performans gösteren ülkelerden biri Güney Afrika oldu.

Ülkenin kamu borcu risk göstergesi son on yılın en düşük seviyesinde bulunuyor.

Güney Afrika hükümeti yüksek bir faiz dışı bütçe fazlası verirken kamu borcunun millî gelire oranının önümüzdeki üç yıl içerisinde gerilemesi bekleniyor.

Capital Economics, Moody's tarafından yapılan son açıklamaların mali dengelerdeki iyileşmenin korunması halinde Güney Afrika'nın kredi notunun yükseltilebileceğine işaret ettiğini belirtiyor.

IntelliNews

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.