YENİLEME: G7 100 milyon varil ham petrol ve dizel salacak

G7 ülkeleri, ABD Başkanı Donald Trump'ın artan baskısının ardından küresel enerji piyasalarındaki sıkışıklığı hafifletmek amacıyla stratejik rezervlerden 100 milyon varil petrol ve rafine ürünün piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmaya vardı. IEA koordinasyonunda gerçekleştirilecek rezerv kullanımı derhal başlayacak ve dört aya yayılacak.

G7 ülkeleri, yüksek dizel fiyatlarını aşağı çekmek ve küresel enerji piyasalarındaki arz sıkışıklığını hafifletmek amacıyla stratejik rezervlerini kullanma kararı aldı.

Cuma günü açıklanan anlaşmaya göre 100 milyon varil dizel dahil rafine petrol ürünü ve ham petrol, Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) koordinasyonunda piyasaya sürülecek.

Karar, ABD Başkanı Donald Trump'ın özellikle Avrupa ve diğer müttefiklere stratejik enerji rezervlerinden daha fazla ürün piyasaya sürmeleri yönünde yaptığı çağrıların ardından geldi.

Trump'tan yoğun baskı

Trump yönetimi, kasım ayında gerçekleştirilecek ve Kongre'nin kontrolünü belirleyecek ara seçimler öncesinde ABD'deki yüksek dizel fiyatlarını düşürmeye çalışıyor.

Özellikle taşımacılık, tarım ve lojistik sektörlerinde kullanılan dizelin yüksek fiyatı ABD ekonomisi ve tüketiciler açısından önemli bir sorun haline gelmiş durumda.

Washington son günlerde müttefiklerine, küresel dizel arzındaki sıkışıklığın maliyetinin yalnızca ABD tarafından üstlenilmemesi gerektiği mesajını veriyordu.

Rezerv kullanımı hemen başlayacak

G7 liderleri yaptıkları ortak açıklamada, enerji piyasasının bu bölümünde devam eden baskıları dikkate alarak stratejik rezervlerden yeni bir koordineli arz sağlanacağını duyurdu.

Açıklamada, mart ayında verilen ve bir bölümü halihazırda yerine getirilen taahhütler de dikkate alınarak 100 milyon varillik koordineli rezerv kullanımının derhal başlayacağı belirtildi.

Petrol ve rafine ürünlerin piyasaya sürülmesi dört aylık bir döneme yayılacak ve operasyon IEA tarafından koordine edilecek.

Petrol fiyatlarında baskı artabilir

Karar, küresel enerji piyasalarının İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat sorunları nedeniyle ciddi arz sıkıntıları yaşadığı bir dönemde geldi.

Özellikle dizel piyasasındaki sıkışıklık, ham petrol piyasasından daha belirgin hale gelirken, Avrupa'nın yaklaşan kış öncesinde ithal dizel ihtiyacı enerji güvenliği açısından önemli bir risk oluşturuyor.

G7'nin 100 milyon varillik yeni rezerv hamlesi, piyasalara ilave arz sağlayarak kısa vadede petrol ve dizel fiyatları üzerindeki baskıyı azaltmayı amaçlıyor.

Kararın açıklanmasından önce de stratejik rezervlerin kullanılması ihtimali petrol fiyatlarında sert düşüşe yol açmış, Brent petrol 100 doların altına gerilemişti.

G7 anlaşmasıyla birlikte piyasalardaki dikkat şimdi rezervlerin hangi ülkeler tarafından, hangi ürünlerde ve hangi takvimle piyasaya sürüleceğine çevrilecek.

FT

Küresel enerji piyasalarında haftalardır devam eden arz sıkışıklığını hafifletmek için Avrupa ve Uluslararası Enerji Ajansı'nın stratejik rezervlerinden yeni petrol ve dizel arzı sağlanabileceği haberleri fiyatları sert biçimde aşağı çekti. Brent petrol yeniden 100 doların altına inerken, Avrupa yaklaşan kış öncesinde dizel arzındaki sıkışıklığa çözüm arıyor.

Petrol fiyatları cuma günü sert düşüş kaydetti. Avrupa Birliği ülkelerinin dizel rezervlerini, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyelerinin ise ilave ham petrol stoklarını piyasaya sürmeyi değerlendirdiğine ilişkin haberler satışları hızlandırdı.

Aralık vadeli Brent petrol yüzde 2,6 düşüşle 99,65 dolara gerilerken, kasım vadeli ABD tipi WTI yüzde 4 kayıpla 89,11 dolara indi. Brent gün içinde kayıplarını daha da artırarak 99 doların altını da gördü.

Fransa'dan 100 milyon varillik öneri

Reuters'ın konuya yakın tek bir kaynağa dayandırdığı haberine göre Fransa, küresel dizel arzındaki sıkışıklığın hafifletilmesi amacıyla koordineli bir rezerv kullanımını gündeme getirdi.

Öneriye göre AB ülkeleri 50 milyon varil dizel, IEA üyeleri ise 50 milyon varil ham petrol rezervini piyasaya sürebilir.

Söz konusu plan henüz resmen doğrulanmadı.

AB ülkeleri cuma günü yükselen dizel fiyatlarına karşı koordineli bir yanıt geliştirmek amacıyla kriz görüşmeleri gerçekleştiriyor.

Girişimin ABD yönetiminden Avrupa'ya gelen baskının ardından gündeme gelmesi dikkat çekti.

Washington Avrupa'ya baskı yapıyor

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Avrupa ülkelerine mevcut taahhütlerini hızlandırmaları ve küresel dizel sıkışıklığını hafifletmek için piyasaya derhal ek arz sağlamaları çağrısında bulundu.

Bessent, ABD'li çiftçilerin, kamyoncuların ve şirketlerin küresel dizel kıtlığının maliyetini tek başına taşımaması gerektiğini savundu.

ABD Başkanı Donald Trump ise son dönemde sık sık gündeme getirdiği dizel ihracat yasağı konusunda hafta içinde daha yumuşak bir tutum sergiledi.

Bu değişiklikte stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı üzerinden ham petrol sevkiyatının yeniden artmaya başlamasının etkili olduğu değerlendiriliyor.

Avrupa'nın dizelde ABD'ye bağımlılığı arttı

IEA verilerine göre ABD, ağustos ayında AB'nin dizel ithalatının yaklaşık yarısını karşıladı.

Bu durum, olası bir ABD ihracat yasağının Avrupa açısından taşıdığı riski ortaya koyuyor.

Avrupa'nın dizel piyasası, Rus petrol ürünlerine yönelik AB yaptırımlarının 2023'te yürürlüğe girmesinden bu yana zaten sıkışık durumda. Ortadoğu'daki savaş nedeniyle sevkiyatların aksaması ise Avrupa'nın ABD'den gelen dizel ürünlerine bağımlılığını daha da artırdı.

IEA Başkanı Fatih Birol, Avrupa'nın özellikle dizel açısından dünyanın en kırılgan bölgelerinden biri olduğunu belirterek, yaklaşan kış aylarının riski büyüttüğüne dikkat çekti.

IEA: Rezervlerin yüzde 80'i hâlâ elimizde

IEA da ihtiyaç halinde stratejik rezervlerden yeni petrol arzı sağlanabileceğinin sinyalini verdi.

AB enerji bakanlarının Dublin'deki toplantısında konuşan Fatih Birol, kurumun mart ayından bu yana stratejik rezervlerden 400 milyon varil ham petrolün serbest bırakılmasını koordine ettiğini söyledi.

Birol, bu miktarın yaklaşık üçte birinin henüz piyasaya ulaşmadığını belirtti.

Bugüne kadar serbest bırakılan rezervlerin toplam stratejik stokların yaklaşık yüzde 20'sine karşılık geldiğini söyleyen Birol, rezervlerin yüzde 80'inin hâlâ kullanılabilir durumda olduğunu vurguladı.

Üye ülkelerin anlaşması ve ihtiyaç ortaya çıkması halinde IEA'nın yeniden harekete geçmeye hazır olduğunu belirten Birol, buna karşın yeni bir rezerv kullanımının şu anda kurumun bir numaralı gündem maddesi olmadığını söyledi.

Avrupa'nın enerji faturası 100 milyar euro arttı

İran savaşının Avrupa'ya maliyeti de giderek büyüyor.

AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen'e göre Avrupa Birliği ülkeleri savaşın başlamasından bu yana enerji ithalatına 100 milyar eurodan fazla ilave para harcadı.

Jørgensen, bu ek harcamaya rağmen Avrupa'nın önceki döneme kıyasla daha fazla petrol veya doğalgaz elde edemediğine dikkat çekti.

Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat sorunları küresel ham petrol ve dizel arzını sıkılaştırdı. Savaş öncesinde dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri bu su yolundan geçiyordu.

Jørgensen, Avrupa'nın ithal fosil yakıtlara bağımlılığını azaltabilmesi için elektrik üretimi ve enerji altyapısına yatırımlarını hızlandırması gerektiğini söyledi.

ABD dizeli keserse Avrupa'da fiyatlar yüzde 50 artabilir

Avrupa açısından en büyük risklerden biri Washington'ın yeniden dizel ihracatını sınırlandırmaya yönelmesi.

Oxford Economics'in hesaplamalarına göre ABD'nin Avrupa'ya dizel ihracatını tamamen durdurması halinde Avrupa toptan dizel fiyatları yüzde 40-50 artabilir.

Bu artışın bir bölümünün tüketici fiyatlarına yansıması halinde, vergiler dahil pompa fiyatlarında litre başına 0,50-0,60 euro civarında ek maliyet ortaya çıkabileceği tahmin ediliyor.

Böyle bir şok Avrupa enflasyonuna da birkaç ondalık puan ekleyebilir.

ABD'nin yerini dolduracak alternatif dizel kaynaklarının bulunması ise kolay olmayacak. Ortadoğu'daki arz kısıtları devam ederken, Asya rafinerilerinden Avrupa'ya sevkiyat çok daha uzun sürecek.

Jeopolitik risk ortadan kalkmış değil

Stratejik rezervlerin kullanılması ihtimali petrol fiyatlarını aşağı çekse de Ortadoğu kaynaklı jeopolitik riskler devam ediyor.

Petrol fiyatları bir önceki seansta ABD'nin Ortadoğu'ya üçüncü bir uçak gemisi taarruz grubu ile yaklaşık 2 bin deniz piyadesi taşıyan amfibi bir güç göndereceğine ilişkin haberlerin ardından yükselmişti.

Dolayısıyla piyasa iki karşıt güç arasında kalmış durumda: Bir tarafta Hürmüz ve savaş kaynaklı arz riski, diğer tarafta ABD, Avrupa ve IEA'nın stratejik rezervleri kullanarak piyasaya ek petrol ve dizel sağlama ihtimali bulunuyor.

Cuma günkü fiyat hareketi ise şimdilik ikinci faktörün ağır bastığını gösterdi ve Brent petrol yeniden 100 dolar eşiğinin altına çekildi.

CNBC, Bloomberg, Euronews