Akaryakıt fiyatları ve biriken talepler: Farklı kesimleri İdlib'de protestoya iten neydi?

Suriye'nin İdlib bölgesinde son protestolara katılanların talepleri yalnızca akaryakıt zamlarının geri çekilmesiyle sınırlı kalmadı. Göstericilerin itirazları,itirazlarını ulaşım ve tarımsal üretim maliyetleri, elektrik ve su durumu gibi diğer geçim ve hizmet sorunlarının yanı sıra eğitim, sağlık ve kamu hizmetleri sektörleri de kapsadı. Bir başka ifadeyle benzine yapılan zamla başlayan protestolar, hayat pahalılığına ve zamların geneline yönelik itirazlara dönüştü.

İdlib şehir merkezinde ve kırsalındaki bazı bölgelerde, akaryakıt ürünlerine yönelik yeni fiyat tarifesinin yürürlüğe girmesinin ardından protestolar yaşandı. Benzer hareketlilikler Deyrizor, Rakka, Haseke ve Halep'e de sıçradı.

Pazar günü Maaret el-Numan'da protestocular, akaryakıt zammını reddederek uluslararası M5 karayolunu trafiğe kapattı. Basın kaynakları yol üzerinde özellikle yük kamyonlarının hareketinin durduğunu ve büyük bir araç yoğunluğu oluştuğunu bildirdi.

Yeni tarife ile motorinin litre fiyatı yaklaşık %40 oranında artırıldı. Enerji Bakanlığı, Banyas Rafinerisi'ndeki kapsamlı bakım çalışmalarıyla eş zamanlı olarak küresel piyasalardan petrol ürünleri tedarik etme maliyetindeki olağanüstü artış nedeniyle bu düzenlemenin geçici olduğunu açıkladı.

Tarım ve Ulaşım Maliyetlerinde Artış

Maaretun'n Numanlı bir çiftçi, akaryakıt zammının bölgedeki çiftçilerin hâlâ devrilen rejim döneminde arazilere, ağaçlara ve kuyulara verilen zararların yanı sıra elektrik ve altyapı sorunlarıyla mücadele ettiği bir döneme denk geldiğini söyledi.

Ebu Ammar adlı çiftçi, yeni kuyu açılmasına veya mevcut bazı kuyuların derinleştirilmesine izin verilmediğini belirtti. "Su çekmek için jeneratörlerde kullandığımız akaryakıtın fiyatı yükseldi, elektrik ise düzensiz" dedi.

Bir başka çiftçi ise yakıtın tarımsal üretim döngüsünün birçok aşamasında kullanıldığını, bu nedenle fiyat artışının doğrudan tarım maliyetlerine yansıdığını ifade etti.

Güneş enerjisi sistemine sahip olmayan çiftçilerin su pompalarını çalıştırmak ve tarlaları sulamak için jeneratörlere bağımlı olduğunu belirten Said adlı çiftçi; traktörlerin, sürme ve hasat ekipmanlarının ve ürünleri pazara taşımada kullanılan kamyonlar ile ulaşım araçlarının da yakıta ihtiyaç duyduğunu vurguladı.

Said, sulama, makine kullanımı ve ürün taşıma giderlerindeki artışın üretim maliyetini yükselttiğini; çiftçilerin ise ürün satış fiyatları üzerinden bu maliyeti telafi etme imkânının bulunmadığını, bunun da İdlib kırsalındaki çiftçilerin yükünü artırdığını ekledi.

Kamu Sektöründe Talep Hareketliliği

Akaryakıt protestoları, son aylarda İdlib'de yaşanan ve öğretmenlerin maaş gösterileri ile işten çıkarılan çalışanların işe iade talebiyle düzenlediği eylemleri kapsayan protestolarla aynı zamana denk geldi.

Pazartesi günü İdlib Sosyal İşler ve Çalışma Müdürlüğü çalışanları, diğer bakanlık ve kamu kurumlarındaki çalışanlar gibi aylık maaşlarına zam yapılması talebiyle bir gösteri düzenledi.

Geçtiğimiz hafta İdlib Üniversitesi Hastanesi'ndeki hemşire ve teknik personel, acil durumlar dışındaki vakaların kabulüne karşı süresiz greve gitti; acil ve kritik vakalara ise hizmet vermeye devam etti.

Grev öncesinde hastane kapısı önünde toplanan çalışanlar, çalışma koşullarının iyileştirilmesini ve özlük haklarının teslim edilmesini talep eden pankartlar taşıdı. Çalışanlar; taleplerinin uzun çalışma saatlerinin çözülmesi, personel eksikliğinin giderilmesi ve fazla mesai ücretlerinin ödenmesini içerdiğini belirtti.

Bu haberin hazırlandığı sıradan itibaren devam eden grev; fıtık, taş ve endoskopi operasyonları da dâhil olmak üzere acil olmayan bir dizi cerrahi müdahalenin ertelenmesine yol açtı. Hastane yönetimi hastalardan grev sonrasında polikliniklere başvurmalarını istedi.

Hizmet Talepleri ve Altyapının Yeniden İmarı

İdlibli gazeteci Fayiz el-Duğaym, son protestoların akaryakıt zammı kararının geçmişten bu yana biriken hizmet, geçim ve siyasi taleplerle aynı döneme denk gelmesinin bir sonucu olduğunu düşünüyor.

El-Dughaim, Syria TV'ye yaptığı açıklamada, vilayet sakinlerinin, geçmiş yıllarda şehir ve kasabalarında meydana gelen yıkımın boyutunu göz önüne alarak İdlib'e hizmet ve yeniden imar konularında daha fazla öncelik verilmesini beklediklerini ifade etti.

Sakinlerin bir kesiminin; vilayetin geçiş dönemi adaleti, yeniden imar ve hizmet konularında beklemiş olduğu ilgi ve varlığı göremediğini düşündüğünü, bunun da bir adaletsizlik hissi yarattığını belirtti.

El-Duğaim, akaryakıt zammının son hareketliliğin doğrudan nedeni olduğunu, ancak bunun halkın temel ihtiyaçlarını karşılama gücünü etkileyen bir dizi sorunun bir parçası olarak ortaya çıktığını değerlendirdi.

Maaret el-Numan'daki protestolara katılan Lütfi Kalon, şunları söyledi: "Evet, ben devletin yanındayım ama protestolara katılmaya devam edeceğim." Kalon, akaryakıt zammına karşı çıkmanın özellikle İdlib'de daha geniş geçim ve hizmet talepleriyle bağlantılı olduğunu belirtti.

İdlib şehir merkezinde ismini vermek istemeyen bir gösterici ise protestolar sırasında "Eşeklere geri dönmeyeceğiz" sloganı attığını belirterek; bu sloganın ulaşım maliyetlerindeki artışın halkın seyahat edebilme imkânını kısıtlayacağı korkusunu ifade ettiğini söyledi. Gösterici ayrıca bazı yetkililerin yaşam koşulları ile halkın geçim şartları arasındaki uçurumu da eleştirdi.

Protestocuların ve farklı sektör çalışanlarının ifadeleri, yeni tarifeyi reddetmenin son hareketliliğin odağını oluşturduğunu; ancak bunun maaşlar, tarım, ulaşım, elektrik, su ve vilayetteki altyapının yeniden ihyasına ilişkin önceki taleplerle birleştiğini gösteriyor.