"Yapay Zeka Şarkı ve Besteleri” Hem Müzik Hem de Gerçek Müzisyenler İçin Büyük Tehdit...

Geçenlerde Perugia’da Umbria Jazz Festivali’nde çarpıcı bir konuşmaya tanık oldum. Cazda yeni kuşağın belki de en önemli piyanisti olan Jason Moran, yalnızca Duke Ellington bestelerini solo yorumladığı konserinin (“resitalinin”) ardından, sahne arkasında İtalya’nın klasik müzik, caz ve bossa nova alanlarında nam salmış virtüözü —ve yaşıtı— Stefano Bollani tarafından heyecanla karşılandı.

Kucaklaşmanın ardından Moran hemen konuya daldı. “Başıma geleni duydun mu, Stefano?” Duymamıştı; ben de duymamıştım, çünkü olay yeniydi. “Benim adımı taşıyan, yapay zekâyla üretilmiş albümü Spotify’a yüklemişler,” dedi Moran, dehşet içinde dinleyen Bollani’ye. “Hemen müdahale ettim ama arkası da gelebilir. Bu bir salgın; sana da olabilir, aman dikkat.”

“En korktuğum şeylerden biri bu,” diye yanıtladı Bollani.

İş buralara geldi dayandı. Sahte haberciler, sahte kanaat önderleri, sahte şairler, romancılar ve sahte akademisyenler için kapıları ardına kadar açan yapay zekâ, şimdi de ortalığı sahte bestecilerle dolduracak.

Umberto Eco, 1990’larda meselenin özüne şu sözleriyle ışık tutmuştu: “İnternetin trajedisi, köyün delisini hakikati taşıyan kişi mertebesine yükseltmiş olmasıdır.”

Eco, 2015’te Torino Üniversitesi’ndeki fahri doktora töreninin ardından yaptığı açıklamada görüşünü sosyal medya üzerinden güncellemişti: “Sosyal medya, daha önce yalnızca bir kadeh şaraptan sonra barda konuşan ve topluma zarar vermeyen budala ordularına söz söyleme hakkı tanıyor. O zaman onları hemen sustururlardı. Şimdi ise Nobel Ödülü kazanmış bir kişiyle aynı söz söyleme hakkına sahipler. Bu, budalaların istilasıdır.”

Yapay zekânın yaygınlaştığı bu dönemde ne derdi, bilemiyorum. Ama “deli” veya “budala” yerine “madrabaz” ya da “sahtekâr” kelimelerini kullanırdı, tahminimce.

Benimki bir “yasakçılık” yazısı değil. Neyin sınırını nerede çizeceğimize, bu yalan dünyada nasıl dürüst kalabileceğimize dair bir uyarı yazısı. Yapay zekâyla müzik üretimi, benim gibi müziğe yeteneği olmayan —sadece sınırlı olarak davul çalabiliyorum—, hele bestecilikle hiç ilgisi olmayan insanların yaratıcı dünyaya girmesini ve az önce andığım türden madrabazlıklara dalmasını mümkün kılıyor.

Bu yeni dünyayı küçümsemek ya da yeni teknolojiyi peşinen reddetmek elbette yanlış. Ben yazılarım için kaynak araştırırken —bu kez de öyle oldu— AI araçlarını kullanıyorum; tashih okumalarında, alternatif ifade biçimleri ararken ve doğru çeviri yapma amacıyla kullanmak da işimi kolaylaştırıyor. AI zaten bu tür araçsal kullanımlar için var.

Fakat bu kez mevzu başka. Her insana nasip olmayan bir yetenek dünyasına giriyorsunuz ve orada hak ve başarı iddia eder hâle de pekâlâ gelebilirsiniz. Madem bu yol açık, neden tonla para da kazanılmasın?

Bir kişinin Suno’ya sözler yazıp birkaç komutla bir beste elde etmesi elbette eğlenceli bir girişim olabilir. Fakat bunun deneyim, bestecilik, aranjörlük, enstrüman çalma, nota okuma, şarkı söyleme, kayıt mühendisliği ve yıllar süren müzik eğitimiyle ilişkisi nedir? Bu, “AI ile yapılan her şey kötüdür” demek değil; ama ortaya çıkan “ürünü” hangi ölçütlerle, hangi adla, nerede ve hangi ticari girişimlerle dolaşıma sokacağımızı sormak demek.

Bu ayrım akademi ve edebiyat âlemi için de geçerli. AI’ye doktora tezini kısmen veya tamamen yazdırıp kendi araştırması gibi sunmak akademik sahtekârlıktır; artık bunun cümle âlem için nasıl bir baş ağrısı olduğunu biliyoruz. Akademik çalışmanın değeri özgün sorudan, yöntemden, kaynaklarla hesaplaşmadan ve araştırmacının sorumluluk hissinden, dürüstlüğünden doğuyor.

Gazetecilikte bunun kötü örneklerini görmekteyiz. Bir olguyu farklı kaynaklardan derleyip kaynak da göstermeden AI’ye yazdırmak ve altına imza atmak, kurnazlığı marifet sayanların rutini hâline geldi. Roman ve müzikte de benzer bir çizgi var. Bir yazarın kendi deneyimlerini, tarzını ve anlatı dünyasını kurarak AI’den “editoryal destek” almasıyla birkaç komutla binlerce sayfa üretip bunları kendi edebî emeğiymiş gibi pazarlaması tabii ki aynı şey değil. Yani sorun teknoloji değil, emeğin ve kaynağın gizlenmesi.

Müzik ve streaming deyince yazının başındaki diyalog tehlikeyi haber veriyor. Deezer, 2026’da günlük yeni yüklemelerin yaklaşık yüzde 44’ünün AI üretimi olduğunu açıkladı; bu oran, meselenin artık marjinal bir teknoloji merakı olmadığını gösteriyor. AI müzik üretiminin, yani “artificial music” parçalarının denetimsiz biçimde platformlara yüklenmesi, gerçek müzisyenlerin görünürlüğünü ve gelirini azaltma riski de taşıyor. 2026’da binlerce AI parçasını botlarla dinleterek platformlardan milyonlarca dolar haksız gelir elde eden bir kişinin suçunu kabul etmesi, tehlikenin soyut olmadığını gösteriyor.

Dedim ya, yasaklama çare değil. Ama streaming platformlarının AI müziği yasaklaması gerekmeyebilir; yine de şeffaflık ve adalet için daha sıkı kurallar koyması şart. Her parçada AI kullanımının açıkça belirtilmesi, insan sanatçıların seslerinin izinsiz taklit edilmemesi, spam kataloglarının filtrelenmesi ve telif gelirlerinin gerçek katkıya göre dağıtılması gerekir. Dinleyici ne dinlediğini bilme hakkına sahiptir.

Peki şu anda durum ne? AI aracılığıyla şu soruya yanıt aradım: Streaming şirketleri sınırlama ve etiketleme konusunda ne yapıyor? Ağustos 2026 itibarıyla manzara şu: Şimdilik bir “ara dönem”de gibiyiz.

Deezer, Qobuz ve TIDAL, yapay zekâyla üretilen müzikleri açıkça işaretleme, önerilerden çıkarma veya belirli koşullarda kaldırma yönünde adım atmış durumda. Spotify ve Apple Music ise şu aşamada daha çok metadata, telif sahteciliği, ses taklitleri ve spam denetimine dayanan, tamamen yasaklayıcı olmayan bir yaklaşım izliyor.

Deezer şu anda büyük platformlar arasında AI müziğini doğrudan tespit edip kullanıcıya gösteren en ileri örneklerden biri. Şirket, Suno ve Udio gibi üretici sistemlerin ses dosyalarında bıraktığı teknik izleri taradığını ve yapay zekâyla üretilen parçaları otomatik olarak etiketlediğini duyurdu. Buna göre 2025’te 13,4 milyondan fazla AI parçası tespit edilip işaretlendi.

Qobuz, AI konusunda gerçek sanatçıların önceliğini en açık biçimde savunan platformlardan biri. Şirket, yüzde 100 AI üretimi içerikleri yeni ve eski kataloğunda tespit edip etiketlemek için kendi sistemini geliştirdiğini yakın zamanda açıkladı.

Qobuz’un farkı, AI üretimi parçaları editoryal “Discover” önerilerinden dışlaması, hileli akışları rapor ve telif hesaplamalarından çıkarması ve sorun tespit edildiğinde içerikleri kaldırabilmesi. Qobuz ayrıca tedarikçilerden yüzde 100 AI üretimi içerikleri teslim etmemelerini isteyen sözleşmesel hükümler ve DDEX’in AI alanlarını da kullanıyor.

TIDAL’ın 2026 politikası diğerlerinden daha sert. Platformun tamamen AI üretimi olduğunu belirlediği parçalar “AI” etiketiyle gösteriliyor ve bu parçalar telif geliri, monetizasyon ve doğrudan hayran satışlarından yararlanamıyor. Ancak bu parçalar, sanatçı taklidi veya aldatma söz konusu değilse, otomatik olarak katalogdan kaldırılmıyor.

TIDAL ayrıca bir sanatçının ya da grubun sesini, adını veya benzerliğini izinsiz taklit eden parçaları kaldıracağını söylüyor. Dinleyicilerin tamamen AI üretimi içerikleri filtreleyebilmesi de politikanın parçası. Şirketin temel gerekçesi, telif gelirlerinin “insanlar tarafından doğrudan yazılan, üretilen ve icra edilen özgün eserlere” gitmesi gerektiği yönünde.

Aslında soru hâlâ aynı: AI ile üretilmiş bir parça gerçekten “eser” sayılmasa bile platformda kalabilir mi? TIDAL’ın cevabı kısmen evet. Fakat katalogda bulunmak, önerilmek ve telif geliri elde etmek sıkı bir tasnife tabi olacak.

Spotify’ın yaklaşımı daha “hoşgörülü” —ki en popüler platform olduğu için sorun da burada—. Şirket AI kullanımını bütünüyle yasaklamıyor ve sorumlu biçimde üretilmiş bir parçayı sırf AI kullanıldığı için otomatik olarak aşağı sıralamıyor. Bunun yerine üç alana odaklanıyor: izinsiz AI ses klonları, kitlesel spam yüklemeleri ve sahte streaming faaliyetleri. Spotify ayrıca sanatçıların kendi adları altında yayımlanacak parçaları önceden inceleyip onaylayabilecekleri bir araç geliştirdiğini açıkladı.

Yani Spotify şu an “AI müzik var diye kaldırma” değil, “AI kullanımı dinleyiciyi ve sanatçıyı aldatıyorsa müdahale etme” çizgisinde.

Apple Music de Mart 2026’da “Transparency Tags” adı verilen bir metadata sistemi başlattı. Bu sistem AI kullanımını dört ayrı kategoride açıklayabiliyor: kapak görseli, ses kaydı, beste ve müzik videosu. Etiketleme yükümlülüğü esas olarak plak şirketlerine, dağıtımcılara ve içerik sağlayıcılarına bırakılıyor.

Apple Music AI üretimi müziği tamamen yasaklamıyor. Ancak şirket, içeriğin yanıltıcı biçimde sunulmaması, sanatçı seslerinin izinsiz taklit edilmemesi ve insan sanatçıların görünürlüğünün korunması gerektiğini vurguluyor.

Kısacası bugün platformlar arasında farklı modeller var: Deezer tespit edip işaretliyor; Qobuz işaretleyip insan merkezli keşif sisteminden dışlıyor; TIDAL işaretleyip tamamen AI içeriklerin telif gelirini kesiyor. Spotify ve Apple Music ise şimdilik AI müziği yasaklamak yerine açıklama ve sahtecilik denetimiyle yönetiyor.

Kısacası, hangi alan olursa olsun, AI dönemi bize insanlar olarak başkalarının mesleklerine burun sokmama ve oralarda hak iddia etmeme konusunda daha fazla sorumluluk yüklüyor.

AI ile işimizi kolaylaştırabilir, çok da eğlenebiliriz; ama bu alanı "köyün delilerine", "mahalle çakallarına", "meydan budalalarına" bırakmamak şart.

Sahne arkasından çıkarken Moran’la biraz başbaşa kaldık, sohbet ettik, bana en son çıkardığı solo “Moran Plays Ellington” albümünü verdi.

“Streaming’de olacak mı bu?” diye sordum.

“Hayır” dedi.

Yavuz Baydar