Dolar/TL50,44
0.03%
Euro/TL55,48
0.03%
Gram Altın6.069,52
0.05%
BIST 10011.477,41
3.08%
Brent Petrol$88,82
0.39%
Gümüş/Ons$45,39
0.73%
Gedik Yatırım
Türkiye Siyaset Haber Analiz

Gazetecilik Mezara Gömülürken Kimileri Halâ Manâsız “Melek Cinsiyeti” Tartışmaları İçinde...

Yavuz Baydar

Yavuz Baydar

19 Kasım 2026

Gazetecilik Mezara Gömülürken Kimileri Halâ Manâsız “Melek Cinsiyeti” Tartışmaları İçinde...

Kim gazeteci kim değil? Eli şiddete bulaşmadığı halde 11 yıldır hapiste çürüyen muhabir Baransu halâ o hissi besleyenlerin sorsanız izah edemeyeceği bir nefretin objesi... Ve...

Ortalığın yangın yerine döndüğü bir ortamda, “tâli” olarak görülebilecek bir polemiğe girmeyi istemezdim, ama farz oldu. Türkiye gündemi birbirinden iri başlıklarla dolu, haberleştirilmeyi bekliyor ama bir kesim hala “eski hesaplar”la meşgul, bazıları da meleklerin cinsiyetini tartışmakla ve kamuoyunu kendi çaplarında meşgul etmekle.

Her şey Faruk Bildirici’nin bugünkü “medya ombudsmanı” sitesinde yer alan yazısıyla başladı. Cezaevindeki gazetecilerin sayısındaki farklılıklar üzerinde duruyordu ve “bunda da anlaşamadık” diyordu Bildirici.

Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS), Dicle Fırat Gazeteciler Derneği (DFG), ve Medya / Hukuk Çalışmaları Derneği’nin (MLSA) bulgularını kıyaslıyordu. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin sitesinde ise herhangi bir veri olmadığını da duyuruyordu (ki bu vahim).

Yazının bir yerinde şunu yazıyordu Bildirici:

“TGS, MLSA ve DFG listelerinde farklı isimlerin yanı sıra benzerlikler de var. Örneğin, TGS’nin listesindeki Fethullahçı örgütün gazetesi Zaman’ın başyazarı Ali Ünal ve Taraf yazarı Mehmet Baransu MLSA ve DFG’nin listelerinde de var. Bu isimler, dava dosyalarında “gazetecilik faaliyeti” olduğu gerekçesiyle listeye alınmış ama tartışmaya açık bir durum. TGS ve DFG’nin ortak noktası, 3.5 aydır cezaevinde tutulan Cem Küçük’ü listeye almamaları. MLSA ise listesinde Cem Küçük’e de yer vermiş.”

Buna Şirin Payzın’dan yanıt gecikmedi.

“Cem Küçük ve Mehmet Baransu gazeteci değiller ve hiç bir zaman olmadılar. Ne içerideyken ne dışarıdayken . İsimleri Tuğba Tekerek , İsmail Arı ve diğer muhabirlikten büyümüş gazetecilerle yan yana gelemez gelmemelidir,” diye tepki gösterdi Şirin.

Ona da tarihçi Ayşe Hür’ün cevabı gecikmedi. Notunu buraya alıyorum.

“Cem Küçük’ün gazeteci olmadığına sonuna kadar katılırım da bazılarının Mehmet Baransu kini patolojik düzeyde.

Baştan belirteyim, ideolojik açıdan yakın olduğum kişi Şirin Payzın’dır, Mehmet Baransu değil. Baransu ile Taraf’ta iken de hiçbir yakınlığım olmadı. Ancak Baransu’nun mesleki yeterliliğini değerlendirirken ideolojik kriterleri değil mesleki kriterleri esas alırım.

Mehmet Baransu’nun “gazeteci” olduğuna dair bir kaç haberini hatırlatayım:

1998-99 yılları arasında yapılan ‘hayali ihracat’ olaylarıyla ilgili olarak ‘Aksiyon’ Dergisi’nde yazdığı ‘Gümrükgate’ haberleri üç kez kapak oldu.

25 Ağustos 2004 tarihli Milli Güvenlik Kurulu toplantısında alınan ve o döneme kadar gizli kalan karar belgesini “Gülen’i bitirme kararı 2004’te MGK’da alındı” başlığıyla yayımladı. Bu haber, devlet içi arşivlerin ve geçmiş dönem siyasi kararlarının kamuoyuna yansıması açısından yakın siyasi tarihin en çok konuşulan gazetecilik belgelerinden biri oldu.

3 Ekim 2008 tarihinde Irak’tan gelen 200-400 kadar PKK’linin Aktütün Karakolu’na düzenlenen ve 17 askerin hayatını kaybettiği saldırının istihbaratının günler öncesinden alındığını ve gerekli önlemlerin alınmadığını Taraf gazetesinde yayımlanan belgelerle ortaya koymuştu. Bu haber, sınır güvenliği ve askeri ihmaller konusunda Türkiye’de büyük bir kamuoyu tartışması başlatmıştı.

2009’da Taraf gazetesinde yayımlanan “O Dört Er Böyle Öldü: Pimini Çekip Bombayı Verdi” başlıklı haberi o yıl Türkiye’de de Sedat Simavi Gazetecilik Ödülü’ne layık görülmekle kalmadı, 2014 yılında Columbia Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Anya Schiffrin tarafından derlenen “Global Muckraking: 100 Years of Investigative Journalism from Around the World” (Dünyadan 100 Yıllık Araştırmacı Gazetecilik) adlı kitapta 47. örnek olarak yer aldı.

Türkiye’den seçilen bu haberde, Ağustos 2009’da Elazığ Karakoçan’daki Koçyiğitler Taburu’nda 4 askerin ölümüyle sonuçlanan patlamanın resmi makamlara bildirildiği gibi bir “kaza” olmadığı; bir komutanın nöbette uyuyan ere ceza olarak pimi çekilmiş el bombası verdiği ve mandalı tutan askerin yorulmasıyla patlamanın gerçekleştiği belgelenmişti.

2011-2012 yılları arasında Uludere (Roboski)’de 34 sivilin hayatını kaybettiği hava harekatı öncesindeki istihbarat akışı, insansız hava aracı (İHA) görüntüleri ve komuta kademesindeki karar süreçlerine dair resmi kayıtları yayımlayarak olayın aydınlatılmasına yönelik önemli veriler ortaya çıkartı.

2013 yılında Türkiye’ye ithal edilen bazı pirinçlerde genetiği değiştirilmiş organizma (GDO) bulunduğuna dair resmi laboratuvar raporlarını ve gümrük belgelerini haberleştirmişti. Halk sağlığını doğrudan ilgilendiren bu haber, gıda denetimi ve ithalat süreçlerinin mercek altına alınmasını sağlamıştı.

Hangi suçlardan ceza aldı?

Mart 2015’te tutuklanan Baransu’ya Mersin 2. Ağır Ceza Mahkemesi, Temmuz 2020’de “silahlı terör örgütü FETÖ’ye üye olma” suçundan 13 yıl 6 ay, (dikkat: yalan bilgi açıklama suçundan değil) “yasaklanan bilgileri açıklama” suçundan 4 yıl ve “gizliliği ihlal” suçundan 2 yıl olmak üzere toplam 19 yıl 6 ay mahkumiyet verdi.

2013 yılında yayımlanan MGK kararları haberi nedeniyle (yine yalan bilgi değil, yasaklanan bilgileri açıklama suçundan) İstanbul Anadolu 2. Ağır Ceza Mahkemesi, Kasım 2020’de 4 ayrı suçtan toplam 17 yıl 1 ay hapis cezasına hükmetti.

Balyoz Kumpası Davası’ndan ilk etapta aldığı 13 yıllık ceza, Ekim 2022’de istinaf mahkemesi tarafından bozuldu ve yasal tutukluluk süresi dolduğu için tahliyesine karar verildi. Ancak diğer davalarındaki tutukluluk ve kesinleşmiş cezaları nedeniyle cezaevinden çıkamadı. Baransu 11 yıl 8 aydır hapiste ve yukarda andığım cezalar nedeniyle daha uzun yıllar hapisten çıkması beklenmiyor.

11 Temmuz 2023’te Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Baransu’nun tutuklu yargılanması ve gözaltında tutulması için ilgili ve yeterli gerekçelerin bulunmaması nedeniyle Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 5. maddesinin 3. fıkrasını (özgürlük ve güvenlik hakkı – makul süre içinde yargılanma hakkı) ihlal ettiğine hükmetti. Mahkeme, gazeteciye 7.800 € manevi tazminat ve 2.000 € masraf ödemesine karar verdi.

Sonuç olarak Mehmet Baransu evrensel kriterlere göre gazeteci, ama ideolojik olarak Şirin Payzın ve benimle aynı ideolojik evrenden değil.

Hapis yatmasına neden olan “suçlar” ise gazetecilik ile ilgili değil, hatta “ideoloji” ile de ilgili değil, aynı ideolojik kampın içindeki güç mücadelesi ile ilgili. Kendisi kelimenin gerçek anlamıyla “siyasi” mahkum.

Kendine “gazeteci” diyen Şirin hanımın bu tarihçeyi gözardı eden bir yargıda bulunması ve açıkça yazmasa da alt metin olarak “benden değilse hapiste çürüsün, umrumda değil” izlenimi vermesi ise hakikaten sorunlu bir tavır.”

Hür’ün tepkisini yerinde buluyorum. Her şeyden önce böyle bir tartışmayı açmanın anlamsızlığını ortaya çıkarıyor, Türkiye’nin sorunlu medyasını kangren gibi kemiren nefret olgusunu bir kez daha teşhir ediyor.

Bu tartışmada birkaç sorun var. Birincisi, Bildirici’nin Zaman’dan söz ederken “Fethullahçı örgütün gazetesi” tanımını kullanması. Bu bir devlet dili, ve çoğulculuğa inanan bir gazeteci bu tür kavramlardan kaçınmalıdır.

İtirazları duyuyorum. Kullandık diyelim, o halde mesela, Mezopotamya Haber Ajansı’ndan veya Yeni Yaşam Gazetesi’nden söz ederken, tutarlılık adına, “PKK örgütünün veya Apocu Kürt hareketinin yayın organları”, soL haber’den bahsederken “TKP’nin gazetesi”, Evrensel’den bahsederken “EMEP’in gazetesi” yakıştırmalarını yapmamız gerekir.

Bunlara hiç mi hiç lüzum yoktur. Her haber kuruluşu kendisine ilgi duyan kitleyi bulur, onlara seslenir, tirajını artırmaya çalışır. Habercilik suç değildir, olamaz.

Eğer medya özgürlük ve bağımsızlık kadar çoğulculuk üzerine oturuyorsa, bu parçalı spektrum doğaldır ve iyisiyle kötüsüyle, hatalısıyla ahlaklısıyla, bağımsızı veya partizanıyla, hepsi o yelpazenin parçalarıdır. Siyasi otorite bunların içeriğine bakarak kriminalize edici kavramlar kullanabilir, ama bunlar — şiddet kışkırtıcılığı ve ırkçılık.. gibi yargılamaya açık içerikler dışında — medya özgürlüğüne inanan insanların gözünde bir anlam ifade edemez.

Bizde yıllar boyu şöyle bir klişe gelişti: Medya etiği ihlalleri, iktidarı bir yana bırakalım, gazetecilerin husumete kendisini kaptırmış kesimleri tarafından da suç gibi gösteriliyor. Bu, tam da medya düşmanı iktidarın ekmeğine yağ sürmek demek.

Ben bir Baransu savunucusu değilim: Haberlerinin bazılarının sunumu ve haber değeri muhakemesinde acemiliklerinin olduğunu, kimilerinde hatalara açık çaylaklığını açıkça görmek mümkündü. Ve bunca yıl sonra hala bir nefret objesi. Yanlışlık şurada: Meslek hatalarını suç olarak görme, suçu da meşru gösterme hastalığı onu kolay hedef halşne getirdi.

Düşünün: Adı “bavulcu”ya çıktı. Hayretle izledim durdum.

İtiraz mı var? Merak edenler, New York Times’ın ortalığı birbirine katan Pentagon Papers haberlerinin ham malzemesinin gazetenin editörlerine nasıl ulaştığına baksınlar bir zahmet. Vicdanlı Pentagon çalışanı Daniel Ellsberg olmasaydı, o belgelere gazetenin kendiliğinden ulaşmasının imkan ve ihtimali yoktu. Binlerce sayfalık dosyalar (çantalar dolusu, bavul demeyelim!) gazeteye geldi ve —tabii fark burada— aylar süren bir editör elemesinden geçtikten sonra yayınlandı. Watergate, malum, bir FBI ajanının sayesinde haber oldu.

Sanılıyor ki Uğur Mumcu tüm o ses getiren haberlerinin malzemelerini, Türkiye gibi bilgiye erişimin olmadığı bir ülkede kendi çabalarıyla elde etti. Elbette ki hayır! Gazetecinin daima iktidar içinde kaynakları vardır, önemli olan verilen malzemeyi kendisini ve kurumunu zarara uğratmadan, kaynaklarını kollayarak, kamu yararına hizmet edecek şekilde haber yapmaktır. Güvendiği kaynaklar Mumcu’yu haber değeri taşıyan malzemelerle besledi, onlar olmasaydı haberciliği de zayıf kalacaktı.

Gelgelelim, Mumcu ile Baransu arasındaki fark, ilkinin akademik formasyonu ve muhakeme gücüydü. Ama bu, ikincisinin, yaptığı haberler yüzünden (herkes sebebin bu olduğunu biliyor) 11 yıl boyunca hapiste süründürülmesini meşru kılmaz.

Ayrıca, Baransu’yu gazeteci saymayan Payzın, kendisine neden TGC Sedat Simavi Ödülü’nün verildiğini de düşünmelidir. O haberle ödülü hak etmişti, jürinin kararı doğruydu. Bu çocuk haksız yere yıllardır hapiste çürütülmektedir. Ve Hür’ün dediği gibi, Batı kriterlerine koşut, aynen Demirtaş, Atalay, Kavala vb gibi bir “siyasi mahpus”tur. Bu kategorideki insanların haline “oh olsun” denmemelidir.

Cem Küçük? Darbe kumpaslarına karışmak nasıl ki gazetecilikle ilgisi olmayan bir suç ise, şantaj da gazetecilikle ilgisi olmayan bir suç. İlk suölama buydu, ama sonra “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” şeklinde değişti. Bu noktadan itibaren Küçük’ü de — beni de içeren tüm yalan ve iftiralarına rağmen — gazeteci saymak zorundayız. Şunu da anlamak zoerundayız.

Binbir türlü gazetecilik var, bunların kimi kulağına kadar kirli ve ahlaksız, yolsuz ve muhbir. Her gece ağız dolusu küfür eden, kimleri kulüp bordrosuna bağlı spor muhabirleri, karanlık odaklara, mafyaya bağlı istihbarat muhabirleri gazeteci mi? Maalesef evet. Ama pek çok ülkede de bu böyle. Türkiye’de ise her kötülük gibi aşırı boyutlarda.

Son olarak: farklı örgütlerin gazeteci tanımı. Uluslararası örgütlerin arasında da farklılıklar var ve burada bir ortak zemin zor, çünkü RSF, CPJ vs bunların kriterleri farklı. Türkiye’de de aynı durum söz konusu. Bana en sağlıklı gelen liste MLSA’nın listesidir. İsteyen diğerlerine referans verebilir, sorun değil.

Diyeceğim, artık sadece iktidar karşısında yenik düşmelere hizmet etmiş bu “hesap görme”lerden, beğenmediğimiz ama çoğulcu tablonun parçası olan medya parçalarına sıfat yapıştırmaktan, kim gazeteci kim değil yargıçlık taslamaktan vazgeçelim.

Bakın, Türkiye’de gazetecilik bir meslek olarak tabuta sokuldu. Meslek bitiyor. Ve biz mezarın başında hala saçma sapan şeyleri tartışıyoruz. Bırakın bu işleri de neyi nereden nasıl hep birlikte kurabiliriz, bunu düşünelim.

Yavuz BAYDAR

Paylaş