Ekim Enflasyonunun Kırılımı ve Yılsonu Hesabı

TÜİK, tüketici fiyatlarının (TÜFE) Ekim'de bir önceki aya göre %2,58, bir yıl öncesine göre %29,77 arttığını açıkladı. Yıllık enflasyon Eylül'de %29,73 idi; Ekim'de neredeyse yerinde kaldı. Merkez Bankası (TCMB) 22 Ekim'de politika faizini %37'den %36'ya indirdi, 12 Kasım'da yayımladığı Enflasyon Raporu'nda da 2026 yılsonu enflasyon tahminini %28'den %29,5'e çıkardı.

TCMB'nin enflasyonu düşürürken her yıl için koyduğu ara hedefler de değişti. 2026'nın %24'lük hedefi yerinde kaldı, ancak yılsonu tahmini bu hedefin 5,5 puan üzerinde. 2027'nin hedefi %15'ten %21'e, 2028'inki %9'dan %13,5'e çıktı; iki yılın hedefi de artık tahminle aynı.

Aylık Artışın Kırılımı

Ekim'deki %2,58'lik artışın 0,84 puanı gıdadan, 0,82 puanı giyimden, 0,36 puanı ulaştırmadan geldi. Bu üç grup aylık artışın %78'ini oluşturuyor.

Giyimdeki %12,58'lik artış yeni sezon ürünlerinin mağazalara girmesinden kaynaklanıyor ve her yıl Ekim'de tekrarlanıyor. Gıdadaki artışın kaynağı taze meyve ve sebze; bu ürünlerin fiyatı bir ayda %14,66 arttı. İki kalemin fiyatı da mevsime göre değişiyor ve sonraki aylarda kısmen geri inebiliyor.

TCMB bu tür oynak kalemleri dışarıda bırakan göstergeler de hesaplıyor. Bunlardan C endeksi enerji, gıda, alkollü içecek, tütün ve altını kapsamıyor. Mevsim etkisinden arındırılmış C endeksi Ekim'de %1,64, son üç ayda ise ayda ortalama %1,74 arttı. Ayda %1,74'lük artış on iki ay sürerse yıllık enflasyon %23 olur.

Yıllık oranlarda gruplar arasındaki fark büyük. Enerji fiyatları bir yılda %51,37, hizmet fiyatları %36,56, gıda fiyatları %27,73 arttı. Enerji, gıda, alkol, tütün ve altın dışındaki malların, yani temel malların fiyatı ise %16,70 arttı.

Yıllık hizmet enflasyonu Ekim'de bir ayda 1,09 puan geriledi, yıllık enerji enflasyonu ise 5,26 puan yükseldi. Manşetteki yıllık oranın yerinde kalmasının sebebi bu iki hareketin birbirini dengelemesi.

Enerji Fiyatları ve ÖTV

Enerji fiyatları Ekim'de aylık %4,92 arttı. Akaryakıt %6,38, tüp gaz %8,25, kömür ve odun gibi katı yakıtlar %17,13 pahalandı. Bu artışta hem petrol fiyatı hem de vergi etkili oldu.

TCMB'ye göre Brent petrolün varili Eylül'de ortalama 117 dolar, Ekim'in ilk yirmi gününde 127 dolar dolaylarındaydı. TCMB, ABD ve İsrail ile İran arasındaki savaşın uzun süreceği beklentisiyle 2026 için ortalama petrol fiyatı varsayımını 87,8 dolardan 97,2 dolara çıkardı.

Hükümet Mart'ta akaryakıtta eşel mobil sistemini başlatmıştı. Bu sistemde rafineri fiyatı arttığında artışın bir kısmı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) indirilerek karşılanıyor, böylece pompaya yansımıyordu. Hükümet motorinde sistemi Ağustos'ta kaldırdı ve yerine aylık bir vergi takvimi koydu. Motorinin litresinden alınan ÖTV Eylül'de 3 lira, Ekim'de 6 lira oldu; Kasım'da 9, Aralık'ta 12 lira olacak ve 1 Ocak'ta 13,90 liraya çıkacak. Benzinde de kademeli çıkış sürüyor ve TCMB'ye göre yılsonuna kadar uzatıldı.

ÖTV'deki her 3 liralık artış, üzerine eklenen %20 KDV ile pompaya 3,60 lira olarak yansıyor. Bu tutar, İstanbul'da 12 Kasım'da 95,20 lira olan motorin fiyatının %3,8'i. Rafineri fiyatı ve kur hiç değişmese bile motorin Kasım'da ve Aralık'ta her ay yaklaşık %4 pahalanacak. Motorin nakliyenin temel girdisi olduğu için bu artış zamanla gıda ve perakende fiyatlarına da yansıyor.

Beklentilere Göre Reel Faiz

Reel faiz, faizin enflasyondan arındırılmış getirisi. Politika faizi %36. Geçmiş on iki ayın enflasyonu olan %29,77'ye göre reel faiz %4,8.

Faizin bugünkü reel getirisini önümüzdeki on iki ayın enflasyonu belirleyecek; bu yüzden beklentiler de hesaba katılıyor. TCMB'nin Ekim anketlerine göre piyasa katılımcıları önümüzdeki on iki ay için %23,89, reel sektör %31,80, hanehalkı %43,75 enflasyon bekliyor. Bu beklentilere göre reel faiz piyasa katılımcıları için %9,8, reel sektör için %3,2, hanehalkı için eksi %5,4.

Hanehalkının beklentisine göre faiz enflasyonun altında. Politika faizi düzeyinde getiri veren bir mevduat, %43,75 enflasyon bekleyen bir ailenin gözünde alım gücünü korumuyor; bu aile için bugün harcamak beklemekten daha kazançlı. Hanehalkının beklentisi Eylül'de %45,60 idi, Ekim'de %43,75'e indi; yine de piyasa katılımcılarının beklentisinin yaklaşık yirmi puan üzerinde.

Ocak'taki Vergi ve Harç Artışları

Ocak, kamunun fiyat ve vergi ayarlamalarının en yoğun olduğu ay. Motorinin ÖTV'si 1 Ocak'ta 12 liradan 13,90 liraya çıkacak; bu artış KDV ile pompaya 2,28 lira, bugünkü fiyatın %2,4'ü olarak yansıyacak.

Tutar olarak belirlenen vergiler, harçlar ve pek çok idari para cezası da Ocak'ta yeniden değerleme oranı kadar artacak. Bu oran, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi'nin (Yİ-ÜFE) son on iki aylık ortalama artışına göre belirleniyor ve 2027 için %27,83 oldu. TCMB de Enflasyon Raporu'nda elektrik ve doğalgazdaki sübvansiyonların azaltılmasını ve devletin belirlediği fiyatlarda ertelenmiş artışları tahmini yukarı çekebilecek riskler arasında sayıyor.

TCMB'nin 2027 yılsonu tahmini %21. Bu oran, 2027 boyunca aylık enflasyonun ortalama %1,60 olması demek. Vergi ve harç artışlarının yoğunlaştığı Ocak 2026'da aylık enflasyon %4,84 olmuştu.

Yılsonu Tahmininin Şartı

TCMB'nin bu yılki ilk Enflasyon Raporu'nda, Şubat'ta, 2026 yılsonu için tahmin aralığı %15-21 idi. Tahmin Mayıs'ta %26'ya, Ağustos'ta %28'e, Kasım'da %29,5'e çıktı.

Bir ayın aylık artışı geçen yılın aynı ayındakinden yüksekse yıllık enflasyon yükselir, düşükse iner. Kasım 2025'te aylık enflasyon %0,87, Aralık 2025'te %0,89 idi. Bu iki ayda sebze fiyatları düşük seyretmişti; TCMB de bu düşük tabanın yılsonuna kadar yıllık enflasyonu yükselttiğini belirtiyor.

TCMB'nin %29,5'lik tahmininin tutması için Kasım ve Aralık'ta aylık enflasyonun ortalama %0,77 olması gerekiyor. Bu oran geçen yılın aynı aylarındaki %0,87 ve %0,89'un altında, Ekim'deki %2,58'in ise üçte birinden az. Piyasa katılımcılarının Ekim anketindeki %29,63'lük yılsonu beklentisi ayda ortalama %0,83 demek.

Kasım ve Aralık'ta aylık enflasyon ortalama %1 olursa yılsonu enflasyonu %30,1, %1,5 olursa %31,4, %2 olursa %32,7 olur.

Aynı iki ayda motorinin ÖTV'si her ay 3 lira artıyor ve motorin yalnızca bu yüzden her ay yaklaşık %4 pahalanıyor. Tahminin tutması için akaryakıt dışındaki fiyatların Kasım ve Aralık'ta, sebze fiyatlarının düşük seyrettiği geçen yılın aynı aylarından daha yavaş artması gerekiyor.