Mücteba Onurhan Özmumcu: 'Muhasebe düzeni ile reel ekonomi arasında Türkiye...'

Türkiye’de finansal raporlama, vergi matrahı, para politikası, maliye politikası ve sermaye piyasası aynı anda hem ulusal hem uluslararası iki ayrı “gerçeklik” üretmektedir.

Bir yanda Vergi Usul Kanunu (VUK) ve Tekdüzen Hesap Planı’na dayalı yasal defterler, diğer yanda Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) eliyle UFRS ile hizalanmış Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS), Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı (BOBİ FRS), Küçük ve Mikro İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı (KÜMİ FRS) ve Katılım Finans Muhasebe Standartları (KFMS) durmaktadır.

Bu ikilik, 2024–2026 döneminde enflasyon muhasebesi, dezenflasyon programı, İklim Kanunu, Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS), Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS 1–2) ve yeşil taksonomi taslağı ile yeni bir katmana taşınmıştır.

1. Kurumsal Mimari: Kim Ne İçin Rapor Üretir?

Türkiye’nin raporlama düzeni tek standartlı değildir; ölçek, kamu yararı ve sektör üzerinden katmanlanmıştır.

Vergi ve yasal defter katmanı. Bütün işletmeler Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) düzenlemelerine, e-Defter/e-Fatura ekosistemine ve VUK değerleme hükümlerine tabidir.

Bu katman, kamu alacağını korumak, matrahı belirlemek ve kayıt dışılığı daraltmak için tasarlanmıştır. Gerçeğe uygun değer, beklenen kredi zararı veya kullanım hakkı varlığı gibi UFRS kavramları burada ancak VUK’un izin verdiği ölçüde görünmektedir.

Finansal raporlama katmanı. KGK, TTK m. 88 ve 660 sayılı KHK çerçevesinde standart yayımlar. 31 Aralık 2025 itibarıyla envanter; Kavramsal Çerçeve, 19 TFRS, 24 TMS, ilgili yorumlar, BOBİ FRS, KÜMİ FRS ve katılım finans setini içerir. TFRS 18 (Finansal Tablolarda Sunum ve Açıklama) ve TFRS 19 mevzuata alınmış, yürürlük 1 Ocak 2027 olarak belirlenmiştir.

Zorunlu tam set TFRS uygulayan işletme sayısı, mükerrerlik düzeltmesi sonrası yaklaşık 3.907 olarak açıklanmıştır; bunların büyük bölümü SPK, BDDK ve SEDDK çevresindedir.

Denetim katmanı. Türkiye Denetim Standartları (BDS), Uluslararası Denetim Standartları (ISA) ile hizalıdır. BDS 220 kalite, BDS 315/330 risk, BDS 700/701/705/706 görüş ve kilit denetim konuları, BDS 805 özel finansal tablolar rejimini kurmaktadır.

Sermaye piyasasında ayrıca Seri: X, No: 22’nin yürürlükte kalan hükümleri ve SPK’nın bilgi sistemleri denetimi tebliği devrededir.

Sürdürülebilirlik katmanı. 2022’de TTK m. 88’e eklenen yetkiyle KGK, ISSB’nin IFRS S1 ve IFRS S2 metinlerini TSRS 1 ve TSRS 2 olarak mevzuata aktarmıştır.

“TFRS 1–2 / yeşil finans” vurgusu uygulamada çoğu zaman bu iki sürdürülebilirlik standardına işaret etmektedir.

Teknik olarak TFRS 1 “İlk Uygulama”, TFRS 2 “Hisse Bazlı Ödemeler”dir; yeşil finansın raporlama omurgası ise TSRS 1 (sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgilerin genel hükümleri) ve TSRS 2 (iklimle ilgili açıklamalar)dır.

Bu dört katmanın aynı işletmede eşzamanlı işlemesi, Türkiye’ye özgü “çift defter – çoklu kullanıcı” sorununu üretmektedir.

Bankacı TFRS/TMS 29 düzeltilmiş özkaynağa, vergi dairesi VUK matrahına, yatırımcı TSRS iklim senaryosuna, ihracatçı ise CBAM gömülü emisyonuna bakmaktadır.

2. Türk Ekonomisinin 2026 Görünümü: Muhasebenin İçinde Durduğu Makro Sahne

Muhasebe standartları boşlukta işlemez. 2026 yazı itibarıyla makro çerçeve şöyledir.

Büyüme, sıkı para politikasının hedeflenen sonucu olarak yavaşlamış fakat kesilmemiştir. 2026 ikinci çeyreğinde yıllık büyüme yüzde 2,3, çeyreklik (mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış) yüzde 1,1 olarak açıklanmış; kesintisiz büyüme serisi 24 çeyreğe ulaşmıştır.

Yıllıklandırılmış milli gelirin 1,7 trilyon doları aştığı resmi değerlendirmelerde yer almıştır.

İç talep ılımlı, net dış talep pozitif katkı vermiş; cari açığın milli gelire oranı yüzde 2,3 civarında sürdürülebilir kabul edilmiştir.

Brüt dış borç/GSYH yüzde 31,6; toplam borç/GSYH yüzde 91 ile gelişmekte olan ülke ve dünya ortalamalarının altında gösterilmiştir.

Enflasyon, dezenflasyonun yavaşladığı bir evrededir.

Tüketici enflasyonu Ağustos 2026’da yıllık yüzde 31,51; TCMB 2026-III Enflasyon Raporu’nda yıl sonu tahmini yüzde 28’e revize edilmiş, 2027 için yüzde 15, 2028 için yüzde 9, orta vade hedefi yüzde 5 korunmuştur.

Ara hedefler 2026–2028 için yüzde 24, 15 ve 9 olarak durmaktadır.

Politika faizi Ocak 2026’da 100 baz puan indirilerek yüzde 37’ye çekilmiş, jeopolitik ve enerji şokları nedeniyle sonraki dönemde sabit tutulmuş; ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti yüzde 40 bandında sıkılığı desteklemiştir. Kredi büyümesine dayalı zorunlu karşılık sınırları Mayıs–Temmuz 2026’da sıkılaştırılmıştır.

Maliye politikası, 7 Eylül 2025’te yayımlanan Orta Vadeli Program (2026–2028) ile dezenflasyona eşgüdümlü tasarlanmıştır.

Program, mali uyumun vergi artışından çok faiz dışı harcama disipliniyle sağlanacağını; yönetilen/yönlendirilen fiyatların enflasyon hedefleriyle uyumlu belirleneceğini vurgulamaktadır.

Bütçe açığı/GSYH’nin program döneminde daralması, gelirlerin milli gelire oranının yüzde 21 civarında istikrarlı kalması hedeflenmektedir.

2026 bütçesinde vergi gelirlerinin mutlak ağırlığı yüksektir; gelir vergisi kaleminde güçlü nominal artış, kurumlar vergisinde ise üretim teşvikleriyle ilişkili daha yatay bir görünüm öngörülmüştür.

Bu makro sahne muhasebeyi üç noktadan sıkıştırmaktadır.

Birincisi, yüksek nominal büyüme ve hâlâ yüksek enflasyon, eşik değerleri (bağımsız denetim, TSRS, e-belge) hızla eskiten bir ortamdır; KGK ve ilgili kurumlar eşikleri 2026 başında yükseltmek zorunda kalmıştır.

İkincisi, sıkı para ve yüksek faiz, TFRS 9 beklenen kredi zararı, TFRS 16 iskonto oranları, TMS 36 değer düşüklüğü ve gerçeğe uygun değer hiyerarşisini doğrudan etkilemektedir.

Üçüncüsü, dezenflasyonun maliye ile desteklenmesi, VUK’taki enflasyon düzeltmesinin 2025–2027 için ertelenmesi gibi politik tercihleri görünür kılmakta; vergi matrahı ile finansal tablo kârı arasındaki makas açılmaktadır.

3. Vergi Politikaları: Matrah, Teşvik, Dijital Denetim ve Çifte Gerçeklik

Vergi politikası hem kamu finansmanının omurgası hem de muhasebe uygulamasının fiilî sınırıdır.

Oran yapısı ve 2026 yönelimi. Gelir vergisi artan oranlı tarifeyle 2026’da ücret ve diğer gelirler için ayrı dilimlerle uygulanır; ilk dilim 190.000 TL’ye kadar yüzde 15’ten başlamaktadır.

Kurumlar vergisinde genel oran finans sektörü için daha yüksek, imalat ve zirai kazançlarda ise 7582 sayılı Kanun çizgisinde indirimli (üretim ve zirai faaliyet kazançlarında yüzde 12,5) bir tercihe evrilmiştir.

Bu tercih, dezenflasyon döneminde arz yönlü büyümeyi ve ihracatı koruma amacı taşır; aynı zamanda TFRS’deki “etkin vergi oranı açıklaması” (TMS 12) ile VUK matrahı arasındaki farkı büyütmektedir.

Dolaylı vergiler. KDV (dahilde ve ithalde) ile ÖTV, bütçe gelirinin hâlâ büyük payını oluşturur. 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ve 57 Seri No.lu KDV Tebliği, belirli ithalat mali yüklerinden doğan KDV’nin indirimini sınırlandırmış; bildirim ve YMM raporu yükümlülüğü getirmiştir.

Bu, stok ve maliyet muhasebesini, TFRS 15 hasılat ve TMS 2 stok değerlemesini operasyonel olarak etkilemektedir.

Enflasyon düzeltmesi. TMS 29, hiperenflasyonlu ekonomilerde finansal tabloların genel fiyat endeksiyle düzeltilmesini ister ve TFRS uygulayan işletmeler için bağlayıcıdır.

VUK mükerrer 298 ise vergi matrahına yönelik düzeltmedir. 7571 sayılı Kanun ile VUK kapsamındaki düzeltmenin 2025–2027 hesap dönemleri için ertelenmesi, politik bir tercihtir: vergi tahsilatını ve işletme nakit akışını korurken, halka açık şirketlerin TFRS tabloları ile yasal kârları arasındaki açıklanabilir farkı kalıcılaştırır.

Ampirik gözlemler, duran varlık ve borç yoğun firmalarda düzeltmenin özkaynak ve vergi etkisinin, parasal varlık yoğun firmalarda (banka, perakende) kâr baskısının farklılaştığını gösterir.

Küresel asgari vergi. Yerel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi (YATKV) beyannameleri 2024 kazançları için 2026’da fiilen gündeme gelmiş; “güvenli liman” ülkeleri Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenmiştir. OECD İkinci Sütun’un Türkiye’ye yansıması, konsolide TFRS tablolarındaki vergi karşılığı, ertelenmiş vergi ve dipnot kalitesini yükseltmektedir.

Dijital denetim. Vergi Denetim Kurulu’nun KURGAN ve benzeri veri odaklı gözetim araçları, e-belge ekosistemiyle birleşince “kayıtlı ekonomi” ile “raporlanan ekonomi” arasındaki boşluğu daraltır. Bu, BOBİ FRS / KÜMİ FRS’ye geçen KOBİ’ler için uyum maliyetini artırır; kayıt dışılıkla mücadele ise OVP’nin gelir tarafındaki temel varsayımlardan biridir.

Vergi politikasının muhasebe sistemiyle ilişkisi özetle şudur: VUK gerçeğe uygun sunumu değil, kanuni değeri ve tahsil edilebilir matrahı esas almaktadır.

TFRS ise yatırımcı karar yararlılığını esas alır. İki sistemin yakınsamaması, Türkiye’de analistin “vergi kârı – muhasebe kârı mutabakatını” okumasını zorunlu kılmaktadır.

4. Uluslararası ve Yerel Unsurlar: Çeviri, Uyum ve Egemenlik

Türkiye’nin muhasebe düzeni “tam benimseme + yerel eşik + sektörel ek” modelidir.

Uluslararası unsurlar nettir.

TFRS seti IASB metinlerinin resmi Türkçe karşılığıdır; yıllık iyileştirmeler (örneğin Cilt 11, 1 Ocak 2026) hızla Resmî Gazete’ye taşınır. BDS seti IAASB/IFAC çizgisindedir. TSRS, IFRS S1–S2 ile özdeş omurgadadır.

Sermaye piyasası izahname rejimi AB izahname mantığına yakındır. Yeşil taksonomi taslağı AB Taksonomisi’nin altı çevresel hedefini (azaltım, uyum, su, döngüsel ekonomi, kirlilik, biyoçeşitlilik) ulusal önceliklerle taşır. TR ETS, AB ETS ve CBAM ile “eşdeğer karbon fiyatı” üretebilmek için tasarlanmıştır. Katılım finansında AAOIFI çizgisi KFMS setine aktarılmaktadır.

Yerel unsurlar en az o kadar belirleyicidir.

Birincisi, VUK’un üstünlüğü vergi uyuşmazlıklarında devam etmektedir.

İkincisi, eşikler TL cinsinden ve enflasyona göre sık güncellenir; TSRS eşikleri Ocak 2026’da aktif 1 milyar TL, hasılat 2 milyar TL, çalışan 500’e çıkarılmıştır (1 Ocak 2025’ten başlayan dönemlere uygulanmak üzere).

Üçüncüsü, bankalar TSRS’de eşikten muaftır; TMSF bankaları hariç tüm bankalar zorunlu kapsamdadır.

Dördüncüsü, BOBİ FRS ve KÜMİ FRS, tam set TFRS’nin KOBİ maliyeti karşısında ulusal sadeleştirmedir.

Beşincisi, İklim Kanunu (7552 sayılı, 9 Temmuz 2025) ve ikincil mevzuat, uluslararası iklim rejimini ulusal idari kapasiteye (İklim Değişikliği Başkanlığı, Karbon Piyasası Kurulu, EPİAŞ) bağlar.

Bu gerilim “uyum ile egemenlik” gerilimidir.

Tam çeviri, yabancı yatırımcı ve sınır ötesi borçlanma için karşılaştırılabilirlik sağlamaktadır.

Yerel eşik ve VUK, KOBİ’yi ve vergi tabanını korumaktadır.

Maliyet, analistin aynı şirketin üç farklı kâr rakamını (VUK, TFRS, sürdürülebilirlik-ayarlı) okumak zorunda kalmasıdır.

5. Para Politikası ve Maliye Politikası: Finansal Tablolara İşleyen Kanallar

5.1. Para politikası kanalları

TCMB’nin sıkı duruşu muhasebeye dört kanaldan girer.

İskonto ve değerleme. Risksiz oran ve kredi spread’leri yükselince TFRS 13 gerçeğe uygun değer, TFRS 9 itfa edilmiş maliyet / beklenen kredi zararı, TMS 36 kullanım değeri ve TFRS 16 kira yükümlülüğü değişmektedir.

Dezenflasyon ilerledikçe bu kalemler tersine döner; 2026’daki yavaşlama, karşılık ve değer düşüklüğü volatilitesini uzatmaktadır.

Kredi büyümesi kısıtları. Zorunlu karşılık ve büyüme sınırları, bankaların TFRS 9 model varsayımlarını (PD, LGD, makro senaryo) ve sektörün işletme sermayesini etkilemektedir.

Sanayi tarafında stok ve alacak gün sayısı uzar; TMS 2 ve TFRS 9 dipnotları makro politikanın mikro izdüşümü olmaktadır.

Kur ve rezerv. Sıkı duruş ve politika eşgüdümü, kur geçişkenliğini sınırlamayı hedefler. TMS 21 kur farkları, net yatırım koruması ve TFRS 9 riskten korunma muhasebesi, ihracatçı-ithalatçı bilançolarında hâlâ kritiktir.

Beklenti yönetimi. Enflasyon raporundaki patika (28 / 15 / 9 / 5), aktüeryal varsayımlar (TMS 19), karşılık iskontoları (TMS 37) ve değer düşüklüğü senaryoları için “yönetim tahmini”nin resmi çıpasıdır. Denetçi, BDS 540 çerçevesinde bu varsayımların abartılı iyimser olup olmadığını test etmektedir.

5.2. Maliye politikası kanalları

Maliye, muhasebeyi üç yoldan etkiler.

Yönetilen fiyatlar. Enerji, kira ve ücret ayarlamalarının hedefe bağlanması, hasılat enflasyonu ile maliyet enflasyonu arasındaki makası belirlemektedir. Bu, brüt kâr marjı ve TFRS 8 faaliyet bölümü analizini değiştirmektedir.

Harcama disiplini ve kamu alacağı. Faiz dışı harcamanın GSYH içindeki payının düşürülmesi, kamu tedarikçisi firmaların tahsilat riskini ve TMS 36 / TFRS 9 karşılıklarını etkilemektedir.

Aynı anda vergi tahsilatındaki dijitalleşme, kayıtlı ciroyu şişirir; “hasılat kalitesi” sorusu doğmaktadır.

Teşvikler ve vergi harcamaları. Yatırım teşvik sistemi (9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı çizgisinde yenilenen yapı), üretim kazançlarında indirimli kurumlar vergisi, teknoloji ve İstanbul Finans Merkezi istisnaları TMS 12’de “vergi avantajının muhasebeleştirilmesi” sorununu açmaktadır.

Devlet teşviki TMS 20 ile, emisyon tahsisatı ise (henüz olgunlaşmakta olan) karbon muhasebesi pratikleriyle kesişmektedir.

Para ve maliyenin eşgüdümü OVP’nin açık varsayımıdır

. Eşgüdüm bozulursa finansal tablolardaki “süreklilik” (TMS 1 / ileride TFRS 18) ve “sonraki olaylar” (TMS 10) dipnotları politik risk primini fiyatlamaktadır.

6. Borsa İşlemleri, İzahnameler, Finansal Denetim ve UFRS/TFRS

6.1. Borsa İstanbul ve halka arz mimarisi

Halka açık işletmeler TFRS’nin doğal ev sahibidir. Payların işlem görmesi, SPK izahname onayı, Borsa İstanbul kota/işlem görme koşulları ve KAP’ta sürekli kamuyu aydınlatma üçlüsüne bağlıdır.

2026’da SPK, ilk halka arz başvurularında Anadolu’da ilk borsaya kote olacak üretim/hizmet şirketlerine, kamu hakimiyetindeki ortaklıklara ve belirli büyüklükte yurt dışı tahsisatlı işlemlere değerlendirme önceliği tanıyan ilke kararı yayımlamıştır.

Bu, sermaye piyasasının coğrafi derinleşmesini ve uluslararası kitap oluşturmayı hedefleyen bir usul tercihidir; izahname kalite eşiğini düşürmemektedir.

Satış tarafında II-5.2 Tebliği ve Kurul kararları, küçük piyasa değerli halka arzlarda borsada satış yöntemini zorunlu kılabilir; eşit dağıtım ve tahsisat kuralları spekülatif talep yönetimini amaçlamaktadır.

6.2. İzahname hukuku ve finansal bilgi

II-5.1 sayılı İzahname ve İhraç Belgesi Tebliği, sermaye piyasası araçlarının halka arzı veya borsada işlem görmesi için onaylı izahnameyi kural, belirli eşik ve yatırımcı başına yüksek tutarlı satışları istisna yapmaktadır.

İzahnamede bağımsız denetimden veya sınırlı incelemeden geçmiş finansal tablolar esastır.

Ortaklık hakkı veren araçlarda kural olarak son üç yıl ve varsa ara dönem; diğer araçlarda son iki yıl aranmaktadır.

KAP’ta düzenli yayımlama yükümlülüğü varsa izahnamede tablo tekrarından vazgeçilip atıf yapılabilir. Denetlenmemiş veri ancak denetlenmiş tabloyla tutarlıysa ve daha az öne çıkarılmışsa kullanılabilmektedir.

İzahname, TFRS tabloları, bağımsız denetçi raporu, hukukçu raporu ve fiyat tespit raporunu aynı belgede birleştirmektedir.

Bu nedenle TFRS 18’in 2027’de kâr veya zarar tablosunu esas faaliyet / yatırım / finansman / vergi / durdurulan faaliyet ayrımına zorlaması, izahname karşılaştırmalı analizini de yeniden yazacaktır. TFRS 9 ve TFRS 7’deki 2026 sınıflandırma-ölçüm değişiklikleri, finansal kuruluş izahnamelerinde risk dipnotlarını doğrudan etkilemektedir.

6.3. Denetim standartları ve güvence

Bağımsız denetim, BDS seti üzerinden ISA ile hizalıdır.

Olumlu görüş, şartlı görüş, olumsuz görüş ve görüş bildirmekten kaçınma BDS 700/705 rejimindedir; BIST şirketlerinde kilit denetim konuları BDS 701 ile rapora girmektedir.

Sürdürülebilirlik tarafında TSRS raporlarının güvence denetimine evrilmesi, KGK’nın 2024–2026 kurul kararlarıyla kademeli inşa edilmektedir. AB’de CSRD’nin zorunlu güvenceye bağlanması, Türkiye’de de “finansal denetim + sürdürülebilirlik güvencesi” ikilisini sermaye maliyeti açısından kaçınılmaz kılmaktadır.

Bilgi sistemleri denetimi, Borsa İstanbul, piyasa işleticileri ve halka açık ortaklıklar için ayrı tebliğle düzenlenir; siber ve veri kalitesi riski, TFRS dipnotlarının güvenilirliğinin önkoşulu hâline gelmiştir.

6.4. UFRS, TFRS 1, TFRS 2 ve setin evrimi

UFRS (IFRS) ile TFRS arasındaki ilişki “dil ve yürürlük takvimi” farkıdır; kavramsal sapma kural olarak yoktur.

TFRS 1, UFRS’ye ilk geçişte karşılaştırmalı sunum, istisnalar ve muafiyetleri düzenler; Borsa’ya yeni açılan veya çerçeve değiştiren işletmeler için hâlâ kritiktir.

TFRS 2, hisse bazlı ödemeleri gerçeğe uygun değerle giderleştirir; teknoloji ve halka arz öncesi pay opsiyonu planlarında kârı baskılamaktadır.

Yeşil dönüşüm teşvikleriyle bağlanan çalışan pay planları, TFRS 2 ile TSRS 2’nin yönetişim ayağının kesiştiği yerdir.

TFRS 18, TMS 1’in sunum işlevinin yerini alacak çatı düzenlemedir; kârın tutarı değil, “nerede durduğu” değişmektedir .

TFRS 9/7 değişiklikleri ve yıllık iyileştirmeler 2026 dönemlerinde uygulanacaktır.

Katılım finansında KFMS 44–47 (kontrol, özkaynak benzeri hesaplar, bilanço dışı yönetilen varlıklar, havuzlar arası transfer) 2025 sonu–2026 başı itibarıyla seti kalınlaştırır.

Bu, faizsiz finansın TFRS 9/10 ile gerilimini kurumsal olarak yönetme girişimidir.

7. Yeşil Ekonomi, Yeşil Finans, TSRS 1–2, Karbon ve Taksonomiler

7.1. Stratejik çerçeve

Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefi, 7552 sayılı İklim Kanunu ile yasal güvenceye kavuşmuştur.

2026–2029 Ulusal Yeşil Finans Stratejisi ve Eylem Planı, Cumhurbaşkanlığı genelgesiyle yayımlanmış; şeffaf ölçülebilir altyapı, kurumsal kapasite ve piyasa mekanizmaları olmak üzere üç ana hedef altında 11 amaç ve 45 eylem öngörülmüştür. Yeşil tahvil, yeşil sukuk, yeşil kredi ve çevre sigortası, kanunun ve stratejinin finans ayağıdır.

2023 tarihli ilk egemen yeşil tahvil, uluslararası talepte çarpan etkisiyle bu piyasanın fiyat keşfini başlatmıştır.

7.2. TSRS 1 ve TSRS 2: Finansal önemlilik ekseni

TSRS 1, genel amaçlı finansal rapor kullanıcılarının kaynak tahsisi kararları için sürdürülebilirlik risk ve fırsatlarını açıklatır. Odak, “çifte önemlilik”ten ziyade finansal önemliliktir (ISSB çizgisi).

TSRS 2, TCFD dört ayağını (yönetişim, strateji, risk yönetimi, metrik-hedefler) iklim özelinde zorunlu kılar; fiziksel ve geçiş riskleri, senaryo analizi ve sera gazı emisyonlarını içermektedir .

Uygulama kapsamı 29 Aralık 2023’te belirlenmiş, 1 Ocak 2024’ten başlayan dönemler için yürürlüğe girmiştir. İlk raporlar 2025’te üretilmiştir. Bankalar eşiksiz zorunludur.

Diğerlerinde üç ölçütten ikisinin art arda iki dönemde aşılması aranmaktadır.

Ocak 2026 kararı eşikleri yükseltmiş (1 milyar / 2 milyar / 500 çalışan) ve yüksek enflasyonun “herkesi kapsamına alma” etkisini düzeltmiştir.

Geçiş kolaylıkları arasında ilk dönemde karşılaştırmalı bilgi muafiyeti, raporun finansal tablolardan sonra (dokuz aya kadar) yayımlanabilmesi ve ilk iki dönemde Kapsam 3 emisyon muafiyeti yer almıştır.

TSRS, TMS/TFRS ile “tam set finansal raporlama”yı tamamlayan bir katmandır.

Denetçi ve analist artık yalnızca kâr marjına değil, iklim senaryosunun nakit akışına, sermaye maliyetine ve finansmana erişime etkisine bakmalıdır.

7.3. Karbon: MRV’den piyasaya

Türkiye uzun süredir izleme-raporlama-doğrulama (MRV) altyapısına sahiptir.

Asıl kırılma, İklim Kanunu’nun ulusal ETS ve karbon denkleştirme mekanizmasını zorunlu kılmasıdır. Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği 27 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Kapsam, yıllık 50.000 ton CO₂e üzeri Kategori B ve C tesisleridir (çimento, demir-çelik, alüminyum, elektrik vb.). Okul, üniversite, hastane ve savunma tesisleri ticaret yükümlülüğünden muaftır; izleme yükümlülüğü sürebilir. Piyasa işleticisi EPİAŞ’tır. Tahsisatın bir kısmı kıyas (benchmark) ve faaliyet düzeyine göre ücretsiz, kalanı ihale ile dağıtılır.

Ulusal Tahsisat Planı, doğrulanmış raporların ardından Resmî Gazete’de ilan edilecektir. Emisyon izni kural olarak beş yıllıktır; geçişte üç yıllık (iki yıla kadar uzatılabilir) izin kolaylığı tanınmıştır.

Takvim, taslak ve değerlendirmelerde pilot dönemin 2026–2027, ilk uygulama döneminin 2028–2035 (alt dönemler 2028–2030 ve 2031–2035) olduğu yönündedir.

Pilot dönemde ücretsiz tahsisatın ağır basması, denkleştirme kullanımının sınırlanması veya kapanması ve cezaların indirimli uygulanması beklenen geçiş tasarımıdır. İhlallerde idari para cezaları yönetmelikte kademelendirilmiştir.

Karbon kredisi ayağında Turkuaz Krediler ve çift kayıt sistemi (ulusal denkleştirme kaydı + uluslararası kayıt) tasarlanmaktadır. ETS yükümlülüğünün sınırlı bir oranı (taslaklarda yüzde 10 bandı) yurt içi proje kredisiyle karşılanabilecektir.

Paris Anlaşması 6. madde bağlantısı henüz tam operasyonel değildir.

Muhasebe karşılığı henüz tek bir TFRS maddesinde toplanmamıştır. Uygulamada tahsisatlar stok, maddi olmayan duran varlık veya devlet teşviki analojileriyle; yükümlülükler TMS 37 karşılığıyla; ihaleden alınan haklar maliyet bedeliyle izlenmektedir.

TSRS 2 metrikleri ile ETS doğrulanmış emisyon raporu aynı veri evrenine oturmalıdır; aksi hâlde “yeşil boyama + finansal yanlış beyan” riski doğacaktır.

7.4. CBAM ve rekabet

AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, 2026 itibarıyla kesin aşamaya geçerek çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen gibi kalemlerde gömülü emisyonu fiyatlamaktadır.

Türkiye’nin bu ürünlerde AB payı yüksektir; çimento ithalatında AB’nin önemli tedarikçilerindendir.

Resmî program belgelerinde, ETS olmaksızın 2027’de yaklaşık 138 milyon avro, 2030’ların başında milyarlarca avroluk yıllık CBAM maliyeti senaryoları hesaplanmış; ulusal ETS’nin bu faturanın önemli kısmını yurt içinde tutabileceği gösterilmiştir. Stratejik mantık basittir: “karbon bedeli Brüksel’de vergi olarak kalmasın, Ankara’da yeşil dönüşüm fonu olsun; ödenen yurt içi karbon fiyatı CBAM’de mahsup edilebilsin” dir.

7.5. Tüm taksonomiler

Taksonomi, “hangi faaliyet yeşildir?” sorusunun hukuki sözlüğüdür. Yeşil boyamayı önler, yeşil tahvil/kredi kullanım yerini doğrulamakta, TSRS açıklamalarına nesnel ölçüt sağlamaktadır.

AB Taksonomisi. Altı çevresel hedef, teknik tarama kriterleri (TSC), “önemli zarar verme” (DNSH) ve asgari sosyal güvenceler üzerine kuruludur. CSRD/ESRS raporlaması ve AB yeşil tahvil standardı bu sözlüğe bağlanır.

Türkiye Yeşil Taksonomisi. İklim Değişikliği Başkanlığı taslağı, AB ile genel uyumu ve 2053 hedefini esas alır. Kapsam, TSRS yükümlüsü kuruluşların uygun ekonomik faaliyetlerinin çevrimiçi sisteme beyanı ve doğrulanmasıdır.

Doğrulama, TÜRKAK akreditasyonlu kuruluşlara bırakılır. Taslakta 31 Aralık 2026’ya kadar gönüllü beyan, 1 Ocak 2027’den sonra zorunluluk ve Çevre Kanunu yaptırımı öngörülmüştür.

Şubat 2026’da sektörel rehber ve TSC uyarlama ihalesi yayımlanarak uygulama kabiliyeti güçlendirilmek istenmiştir.

Komite yapısı bakanlıklar, SPK, BDDK, SEDDK, TCMB ve ilgili kurumları bir masada toplamaktadır.

Diğer taksonomiler ve çerçeveler. Çin, ASEAN, Birleşik Krallık ve geçiş finansmanı taksonomileri, çok uluslu Türk grupların konsolide sürdürülebilirlik raporunda “hangi sözlük?” sorununu çıkarmaktadır.

ISSB, GRI ve ESRS arasındaki fark (finansal önemlilik / etki önemliliği / çifte önemlilik) TSRS’nin ISSB çizgisini seçmiş olmasıyla Türkiye’de kısmen çözülmüş, AB’ye ihracat yapan gruplar için ESRS köprüsü hâlâ açıktır.

İklim tahvilleri için ICMA Yeşil Tahvil Prensipleri, kredi için LMA yeşil kredi ilkeleri, katılım tarafında yeşil sukuk standartları tamamlayıcı “piyasa taksonomileri”dir. CBI (Climate Bonds Initiative) sektör kriterleri gönüllü sertifikasyonda kullanılmaktadır.

Taksonomi olmadan TSRS 2 metrikleri karşılaştırılamaz; ETS tahsisatı “yeşil yatırım” iddiasını doğrulayamaz; yeşil tahvil izahnamesi SPK/yatırımcı nezdinde zayıf kalmaktadır. Bu nedenle taksonomi, muhasebe sisteminin yeni kavramsal çerçevesidir.

8. Kesişen Başka Düzlemler: Enflasyon, KOBİ, Katılım Finans, Beşerî Sermaye

KOBİ gerçeği. İstihdam ve üretimin omurgası TFRS değil BOBİ FRS / KÜMİ FRS ve VUK’tadır. Yeşil dönüşüm ve CBAM ise KOBİ tedarikçisini kapsam 3 üzerinden büyük firmanın TSRS raporuna sokmaktadır.

Politika sorunu, KOBİ’ye tam TSRS yüklemek değil, sadeleştirilmiş iklim verisi ve yeşil kredi kanalları açmaktır.

Katılım finansı. KFMS seti, faizsiz sözleşmelerin TFRS 9 “finansal varlık” kalıbına sığmayan yönlerini düzenler. Yeşil sukuk, taksonomi ve TSRS’nin katılım penceresidir.

Beşerî sermaye. TSRS eğitim saati zorunlulukları, YMM/SMMM ve bağımsız denetçi piyasasını dönüştürmektedir. Standartlar kâğıtta kalsın istenmiyorsa meslek kapasitesi artırılmalıdır.

Veri altyapısı. e-Fatura, e-Defter, MRV, ETS kayıt sistemi, taksonomi çevrimiçi sistemi ve KAP aynı işletmenin farklı yüzleridir.

Birbirine bağlanmayan veri, hem vergi hem sürdürülebilirlik denetiminde “iç kontrol zafiyeti” riski yaratacaktır.

Jeopolitik ve enerji. 2026’daki enerji fiyat şokları TCMB tahmin revizyonunun gerekçelerinden biridir.

Aynı şok, ETS kıyas değerlerini, CBAM faturasını ve TSRS senaryo analizini birlikte hareket ettirmektedir.

9. Karşılaştırmanın Özü: Muhasebe Sistemi Ekonomiyi Nasıl Taşıyor, Ekonomi Sistemi Nasıl Zorluyor?

Karşılaştırma tek yönlü değildir.

Ekonomi muhasebeyi zorlar:

Yüksek ve oynak enflasyon, eşikleri ve endeksleri sürekli yenileme ihtiyacı doğurur; VUK-TFRS makasını açar; gerçeğe uygun değer hiyerarşisini güvenilmezleştirmektedir.

Sıkı para, kredi ve iskonto varsayımlarını sertleştirir. Dış ticaretin AB yoğunluğu, CBAM ve ESRS’yi fiilen ithal etmektedir.

Muhasebe ekonomiyi taşır:

Karşılaştırılabilir TFRS tabloları ve onaylı izahname, portföy yatırımını ve sendikasyon maliyetini düşürmektedir.

TSRS ve taksonomi, yeşil tahvil ve kalkınma bankası finansmanının kapısını açmaktadır.

TR ETS, karbon rantını yurt içinde tutup sanayi politikasına çevirme iddiasındadır. Dijital vergi denetimi kayıtlı GSYH’yi büyütecektir.

Kırılgan halka, üçlü tutarsızlıktır:

vergi kârı, (ii) TFRS kârı, (iii) iklim-ayarlı nakit akışı.

Bu üçlü yakınsamadıkça sermaye maliyeti “Türkiye primi” içinde muhasebe primini de taşımaktadır.

2026–2028 OVP’sinin başarısı, enflasyonu düşürmek kadar bu üçlüyü okunabilir kılmaya bağlıdır.

10. Sonuç

Türk muhasebe sistemi, UFRS ile yüksek uyumlu bir üst katman ile VUK’a bağlı bir yasal katmanın birleşimidir.

Türk ekonomisi 2026’da yavaşlayan ama kesilmeyen büyüme, yüzde 30 civarında enflasyon, yüzde 37 politika faizi ve mali disiplin vaadiyle bu katmanların içinde hareket etmektedir.

Vergi politikası hem teşvik hem tahsilat hem de dijital gözetimdir. Para ve maliye politikası, iskonto oranından yönetilen fiyata kadar finansal tablonun içine işlemektedir.

Borsa ve izahname rejimi, TFRS ve BDS’yi kamuyu aydınlatmanın dili yapmaktadır.

TFRS 1 ve TFRS 2 teknik geçiş ve pay bazlı ödeme standartlarıdır; yeşil finansın raporlama dili ise TSRS 1 ve TSRS 2’dir.

Karbon artık fiyatlanmaya başlamıştır; taksonomiler bu fiyatın “neye yeşil deneceği”ni belirleyecektir.

Mükemmel sistem, tek standart değildir. Mükemmel olan, vergi, finansal rapor, iklim açıklaması ve taksonomi beyanının aynı işletme için birbirini yalanlamamasıdır.

Türkiye’nin 2024–2026 reform dalgası bu yöne evrilmiştir.

Asıl sınav, eşik güncellemek veya yönetmelik yayımlamak değil; EPİAŞ piyasasında oluşan karbon fiyatı, TSRS dipnotundaki emisyon, VUK matrahındaki teşvik ve izahnamedeki risk faktörünün aynı hikâyeyi anlatmasıyla mümkün olacaktır.

11. Kaynakça

• KGK – Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları ve uygulama kapsamı duyurusu

• KGK – TSRS uygulama kapsamı kurul kararı (PDF)

• [KGK – Türkiye Muhasebe Standartları envanteri](https://www.kgk.gov.tr/DynamicContentDetail/6726/Tablo-4-Tu%CC%88rkiye-Muhasebe-Standartlar%C4%B1-Envanteri-(Standart-Say%C4%B1s%C4%B1)-(31-12-2016-I%CC%87tibar%C4%B1yla)

• KGK – Zorunlu TFRS uygulayan işletme sayıları

• KGK resmi sitesi

• Escarus – Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları

• RSM Turkey – TSRS kapsamı ve banka yükümlülüğü

• Mondaq – Türkiye’de kurumsal sürdürülebilirlik gelişmeleri

• Cailliau & Colakel – Sustainability Reporting Standards in Türkiye

• Lexology – TSRS eşik değerlerinin 2026 güncellemesi

• ASC Hukuk – TSRS eşik değerlerinin yükseltilmesi (PDF)