'Maliye Politikaları ve Para Politikaları...'
Mücteba Onurhan Özmumcu
19 Ağustos 2026
1. Giriş
Modern makroekonomide maliye politikası (kamu harcamaları, vergiler, bütçe dengesi), para politikası (faiz oranları, para arzı, döviz ve kredi koşulları) ve vergi politikaları ekonomik istikrarın üç temel ayağını oluşturur. Bu politikaların etkinliği, araçların optimal kullanımından çok aralarındaki koordinasyona, beklenti yönetimine ve yapısal reformlara bağlıdır.
Türkiye ekonomisi yüksek enflasyon geçmişi, dış finansman ihtiyacı, jeopolitik şoklar ve yeşil dönüşüm baskısı altında bu üçlüyü bütüncül yönetmek zorundadır.
2026 itibarıyla TCMB’nin sıkı para politikası, Hazine ve Maliye’nin mali disiplin vurgusu, vergi reformları ve OVP çerçevesindeki adımlar bu sürecin somut yansımalarıdır. Ancak süreç hâlâ kırılgandır. Koordinasyon zayıflarsa kazanımların hızla geri alınabileceği riski mevcuttur.
2. İktisadi Normlar ve Teorik Çerçeve
Klasik iktisatta para tarafsızdır. Keynesyen yaklaşım maliye politikasının talep yönetimindeki rolünü öne çıkarmaktadır.
Yeni Klasik ve Yeni Keynesyen sentez ise rasyonel beklentiler, politika tutarsızlığı (Kydland-Prescott) ve zaman tutarsızlığı sorunlarını merkezine koymaktadır.
Bağımsız merkez bankası ve enflasyon hedeflemesi kredibilite inşasının temel aracıdır.
Para politikasını yönlendiren en kritik teorilerden olan Taylor Kuralı politika faizini şöyle formüle etmektedir:
Politika faizi = doğal faiz + enflasyon oranı + α × (enflasyon – hedef) + β × (çıktı açığı)
Yani politika faizi (it), doğal faize (r*), enflasyona (πt), hedeften sapmaya (πt − π*) ve çıktı açığına (yt − y*) bağlıdır.
Mali kurallar (borç/GSYH tavanı, faiz dışı denge) maliye politikasının sürdürülebilirliğini sağlamaktadır.
Optimal politika karışımı Mundell-Fleming modelinde döviz kuru rejimiyle etkileşmektedir.
Bugün yüksek kamu borçları ve arz şokları, para-maliye ayrımının korunmasını her zamankinden daha kritik hale getirmiştir. Ayrım bozulursa kredibilite hızla eriyecektir.
3. Para Politikası ve Maliye Politikalarının Tanımı, Araçları ve Koordinasyonu
Para politikası araçları: bir hafta vadeli repo faiz oranı (TCMB’nin temel aracı), zorunlu karşılıklar, açık piyasa işlemleri, makroihtiyati tedbirler ve döviz müdahaleleridir. 2026’da politika faizi %37’de tutulmakta, sıkı duruş kararlılıkla sürdürülmektedir.
Maliye politikası araçları: kamu harcamaları, transferler, vergi oranları ve bütçe açığı/fazlasıdır.
Faiz dışı fazla üretmek dezenflasyonu desteklemektedir.
Ancak gevşek maliye politikası sıkı para politikasının etkisini zayıflatacaktır.
Türkiye’de OVP bu eşgüdümü temel ilke olarak belirlemiştir.
Resmi açıklamalar para politikası araçlarının TCMB uhdesinde olduğunu teyit eder. Buna rağmen piyasa hâlâ “kalibrasyon” söylentilerine duyarlıdır.
Optimal koordinasyon, mali çıpa işlevi gören kredibl bir enflasyon hedefiyle mümkündür.
Aksi halde aktarım mekanizması bozulacaktır.
4. Enflasyon Hedeflemesi ve TCMB Enflasyon Raporları Analizi
Enflasyon hedeflemesi, şeffaf ara hedefler ve orta vadeli çıpa ile beklentileri yöneten bir rejimdir. TCMB’nin 13 Ağustos 2026 tarihli 2026-III Enflasyon Raporu’nda 2026 yıl sonu tahmini %28’e yükseltilmiştir. Ara hedefler korunmuştur: 2026 %24, 2027 %15, 2028 %9. Orta vadede %5 hedefi durmaktadır.
Güncellemede enerji (motorin, doğal gaz), gıda ve yönetilen/yönlendirilen fiyatlar belirleyici olmuştur.
Rapor, talep koşullarının ve döviz kurundaki ılımlı seyrin dezenflasyonu desteklediğini, arz yönlü şokların ise süreci yavaşlattığını belirtmektedir.
Politika faizinin %37’de tutulması risk primi ve kur oynaklığını sınırlamıştır.
Beklenti anketlerinde yıl sonu enflasyon %29,43 civarındadır. Bu, hedefin hâlâ gerisinde kalındığını göstermektedir.
Raporlar şeffaflık ve hesap verebilirlik açısından kritik iletişim araçlarıdır. Ancak tahminlerin sürekli yukarı revize edilmesi kredibiliteyi aşındırma riski taşımaktadır.
5. Döviz Kuru Dinamikleri ve Etkileri
Döviz kuru enflasyonun temel geçişkenlik kanallarından biridir. Türkiye’de kur geçişkenliği tarihsel olarak yüksektir. TCMB raporlarında Türk lirasındaki ılımlı seyir ithal maliyet baskılarını azaltarak dezenflasyonu desteklemektedir. Ani değer kayıpları enflasyonu hızlandırmakta; aşırı değerlenme ise ihracatı baskılamakta ve cari açığı büyütmektedir.
Yıl sonu USD/TL beklentisi yaklaşık 51,66 seviyesindedir. Kur istikrarı CDS priminin gerilemesine ve portföy girişlerine katkı sağlamaktadır.
Para politikası rezerv birikimi, swap işlemleri ve makroihtiyati araçlarla kur istikrarını gözetmektedir.
Optimal kur politikası, enflasyon hedeflemesiyle tutarlı esnek bir rejimdir. Rezerv birikimi yetersiz kalırsa dış şoklara karşı kırılganlık artacaktır.
6. Vergi Politikaları
Vergi politikaları maliye politikasının gelir ayağını oluşturmaktadır. OVP, dolaylı vergilerin (KDV, ÖTV) bütçe içindeki ağırlığını azaltmayı, doğrudan vergilerin payını artırmayı, kayıt dışılıkla mücadeleyi ve yatırımı-istihdamı-ihracatı destekleyen düzenlemeleri önceliklendirmektedir.
7582 sayılı Kanun ile kamu alacaklarında tecil süresi 72 aya çıkarılmış, teminatsız tecil limiti yükseltilmiş, üretim ve zirai faaliyet kazançlarına %12,5 indirimli kurumlar vergisi uygulanmış, yurt dışı kazançlara uzun süreli istisna ve teknogirişim teşvikleri getirilmiştir.
Motorinde geçici ÖTV sıfırlaması dezenflasyonu desteklemiştir.
Vergi tabanının genişletilmesi, adalet ve etkinlik ilkeleriyle büyüme dostu bir yapı hedeflemektedir.
Yapay zekâ destekli denetim kapasitesi uyumu artırmaktadır.
Ancak dolaylı vergilerin hâlâ yüksek payı ve kayıt dışılığın direnci, adalet algısını zayıflatmaya devam etmektedir.
Reformların etkisi hızla görünür hale gelmezse mali alan daralacaktır.
7. Sektörel İhtiyaçlar
İmalat sanayinde yüksek faiz ve kredi limitleri KOBİ’leri sıkıştırırken, indirimli vergi oranları rekabet gücünü desteklemektedir. Tarımda girdi maliyetleri ve gıda enflasyonu kritiktir. Hizmetler ve inşaatta talep koşulları ile konut kredisi faizleri belirleyicidir. Finans sektörü likidite ve döviz pozisyonları üzerinden para politikasına doğrudan bağlıdır.
Yeşil ve dijital dönüşüm sektörel verimlilik artışı için yapısal destek gerektirir.
Temmuz 2026 PMI’si 47,7 seviyesinde kalmıştır. Bu, 28. ayda daralmaya işaret eder.
Talep zayıflığı kalıcılaşırken maliyet baskıları devam etmektedir. PMI’nin uzun süredir eşik altında kalması, sıkı para politikasının talep kanalının güçlü çalıştığını, ancak arz yönlü sorunların ve kredi kısıtlarının büyümeyi aşırı baskıladığını göstermektedir .
Dengeli politika ihtiyacı artık acildir; aksi halde dezenflasyon büyüme feda edilerek ilerleyecektir.
8. Yapısal Reform Önerileri
Kalıcı dezenflasyon ve potansiyel büyüme artışı için yapısal reformlar zorunludur. OVP ve ERP (2026-2028) çerçevesinde üç ana başlık öne çıkar:
• Rekabetçilik: KOBİ’lerin dijital ve yeşil dönüşümü, Industry 4.0, teknoloji erişimi, kaynak verimliliği.
• Sürdürülebilirlik ve Dayanıklılık: Yenilenebilir enerji, döngüsel ekonomi, İklim Kanunu ikincil mevzuatı, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) uygulaması, yeşil finansman.
• İnsan Sermayesi ve Sosyal Politikalar: İşgücü piyasası esnekliği, nitelikli istihdam, kayıt dışılık azaltma, eğitim-istihdam uyumu, gelir dağılımı iyileştirmesi.
Vergi reformları, kamu harcamalarının rasyonelleştirilmesi, yatırım ortamının iyileştirilmesi ve kurumsal kapasite güçlendirilmesi tamamlayıcı unsurlardır.
Bu reformlar gecikirse enflasyon yaratmayan büyüme mümkün olmayacaktır. Ayrıca dış şoklara direnç de zayıflayacaktır.
9. Küresel Unsurlar: COP31, Karbon Düzenlemeleri ve Büyük Sıfırlama Tartışmaları
Küresel iklim rejimi para-maliye-vergi politikalarını doğrudan etkiler. Türkiye, 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da COP31’e ev sahipliği yapacaktır. “Uygulama COP’u” vizyonuyla karbon piyasalarının güçlendirilmesi, elektrifikasyon (küresel enerji talebinde elektrik payının 2035’te %35’e çıkarılması), metan azaltımı ve enerji verimliliği önceliklendirilmektedir.
İklim Kanunu ve TR ETS karbon mimarisinin temelini oluşturmaktadır .
AB’nin Karbon Sınır Düzenleme Mekanizması (CBAM) 1 Ocak 2026’dan itibaren tam uygulamaya geçmiştir. Çelik, çimento, alüminyum ve gübre gibi sektörlerde ek maliyet riski bulunmaktadır.
Yerli ETS ve olası Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) bu maliyetleri azaltabilecektir. Ancak uygulama gecikirse rekabet kaybı kaçınılmazdır.
“Büyük Sıfırlama” (Great Reset), Dünya Ekonomik Forumu ile ilişkilendirilen, pandemi ve iklim bahanesiyle küresel ekonomik-siyasal yeniden yapılanmayı savunan spekülatif bir söylemdir.
Akademik literatürde resmi politika belgesi olarak kabul edilmemektedir.
Somut politika zemini Paris Anlaşması, ulusal katkılar (NDC) ve karbon fiyatlandırmasıdır.
Türkiye’nin COP31 başkanlığı adil ve kapsayıcı bir iklim diplomasisini öne çıkarmalıdır. Aksi halde yeşil dönüşüm fırsat değil, maliyet haline gelecektir.
10. Yerel Unsurlar ve Günümüzün En Güncel İhtiyaçları
Yerelde yüksek enflasyon geçmişi, kur hassasiyeti, cari açık dinamikleri ve rezerv ihtiyacı belirleyicidir.
Güncel ihtiyaçlar nettir:
• Dezenflasyonun kararlılıkla sürdürülmesi
• Büyüme-enflasyon dengesinin korunması
• Dış şoklara karşı rezerv birikimi
• Yapısal reformlar (vergi tabanı, kayıt dışılık, verimlilik)
• KOBİ ve istihdam desteği
• Yeşil ve dijital dönüşüm
• Yapay zekânın verimlilik-enflasyon etkilerinin yönetimi
• Demografik dönüşüm ve sosyal uyum
Mali alan yaratılması (faiz dışı fazla) ve beklenti yönetimi kritiktir. Bu alan daralırsa sıkı para politikası tek başına yetmeyecektir.
11. Piyasa Göstergeleri: CDS, PMI, Kredi Notları ve Borsa
Bu göstergeler politika etkinliğinin anlık barometreleridir.
• CDS (10 yıllık USD): Ağustos 2026’da yaklaşık 308 baz puan – risk primi ve dış finansman koşullarını yansıtmaktadır. Hâlâ yüksek seviyededir.
• PMI (İmalat): Temmuz 2026’da 47,7 – 28. ayda daralmaya işaret etmektedir. Talep zayıflığı kalıcılaşırken maliyet baskıları sürmektedir.
• Kredi Notları: Fitch BB- (durağan), Moody’s Ba3 (durağan), S&P BB- (durağan).
Düşük kamu borcu ve çeşitlendirilmiş ekonomi destekleyici, yüksek enflasyon kısıtlayıcı unsurdur.
Not artışı için dezenflasyonun kalıcılaşması şarttır.
• BIST 100: 19 Ağustos 2026 kapanışında 14.458,98 puan (+%2,34) – yatırımcı güveni ve politika sinyallerini yansıtmaktadır.
Bu göstergeler risk primi, sektörel aktivite, dış algı ve sermaye akımlarını izlemek için vazgeçilmezdir.
PMI’nin uzun süreli zayıflığı, sıkı politikanın talep tarafını aşırı baskıladığını göstermektedir.
Dengelenme gecikirse büyüme faturası ağırlaşacaktır.
12. Ek Unsurlar ve Bütüncül Perspektif
Yapay zekâ verimlilik artışı potansiyeli taşırken kısa vadede talep baskısı yaratabilecektir.
Demografik dönüşüm işgücü arzını etkilemektedir.
Gelir dağılımı adaleti sosyal uyumu güçlendirir.
Finansal derinlik, makroihtiyati politikalar, rezerv yeterliliği, iklim riskleri ve çok taraflı koordinasyon (IMF, G20, WTO) tamamlayıcı unsurlardır.
Şeffaf iletişim, kurumsal bağımsızlık ve veriye dayalı politika yapımı olmazsa olmazdır. Bunlar zayıflarsa kredibilite hızla eriyecektir.
13. Sonuç ve Politika Önerileri
Maliye, para ve vergi politikalarının başarısı; iktisadi normlara bağlılık, sıkı koordinasyon, inandırıcı enflasyon hedeflemesi, döviz kuru istikrarı, yapısal reformlar ve yeşil dönüşümle ölçülmektedir.
TCMB Enflasyon Raporları yol haritasını netleştirirken, COP31 ve karbon mekanizmaları küresel-yerel uyumu zorunlu kılmaktadır. Süreç hâlâ risklidir. Koordinasyon bozulursa, yapısal reformlar gecikirse veya mali disiplin gevşerse kazanımlar tersine dönecektir.
Öneriler:
• Sıkı para politikasının fiyat istikrarı sağlanana kadar kararlılıkla sürdürülmesi.
• Mali disiplin ve vergi adaletinin güçlendirilmesi.
• Yapısal reformların hızlandırılması (dijital-yeşil dönüşüm, işgücü, kayıt dışılık).
• TR ETS ve CBAM uyumunun tamamlanması.
• Beklenti yönetimi ve şeffaf iletişimin güçlendirilmesi.
• Piyasa göstergelerinin sürekli ve eleştirel izlenmesi.
Kalıcı fiyat istikrarı ve sürdürülebilir refah, tutarlı politikalar ve yapısal dönüşümle mümkündür.
Bu çerçeve, Türkiye ekonomisinin 2020’li yılların ikinci yarısındaki en kritik yol haritasını oluşturmaktadır.
Ancak başarı, niyet beyanlarından değil, kararlı uygulamadan geçecektir.
KAYNAKÇA
TCMB Enflasyon Raporu 2026-III (13 Ağustos 2026): https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/tr/tcmb+tr/main+menu/yayinlar/raporlar/enflasyon+raporu/2026/enflasyon+raporu+2026+-+iii
TCMB 2026-III Enflasyon Raporu Tam Metin PDF: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/62b50d57-f6f7-4df9-b9b0-d56be2cdbf38/3b26_iii.pdf?MOD=AJPERES
TCMB 2026 Para Politikası Metni: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/50433504-d77c-472a-82d0-6ad1cc25c927/2026_Para_Politikas%C4%B1_Metni.pdf?MOD=AJPERES
TCMB Başkanı Fatih Karahan 2026-III Enflasyon Raporu Sunumu: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/0dc5d652-18c4-47ed-a225-763c024db0bf/SunumB13_08_2026.pdf?MOD=AJPERES
Orta Vadeli Program 2026-2028 (EY Türkiye özeti ve analiz): https://www.ey.com/tr_tr/insights/tax/orta-vadeli-program-2026-2028
Katılım Öncesi Ekonomik Reform Programı 2026-2028: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2026/01/Katilim-Oncesi-Ekonomik-Reform-Programi-2026_2028.pdf
Pre-Accession Economic Reform Program 2026-2028 (İngilizce): https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2026/01/Pre-Accession-Economic-Reform-Program-2026_2028.pdf
7582 Sayılı Kanun Vergi Değişiklikleri: https://www.verginet.net/dtt/11/Vergi-Sirkuleri-2026-79.aspx
Hazine ve Maliye Bakanlığı 18 Ağustos 2026 Açıklaması: https://www.ekonomim.com/ekonomi/hazine-ve-maliye-bakanligindan-siki-para-politikasina-kalibrasyon-hazirligi-haberine-aciklama-haberi-912821
UNFCCC COP31 Resmi Sayfa: https://unfccc.int/cop31
COP31 Türkiye Antalya Resmi Portal: https://cop31.tr/tr
UNFCCC COP31 Katılımcı Bilgileri: https://unfccc.int/cop31/ifp
IISD State of Border Carbon Adjustments 2026: https://www.iisd.org/system/files/2026-07/state-of-border-carbon-adjustments-2026.pdf
Türkiye CDS 10 Yıllık USD Verileri (Investing.com): https://tr.investing.com/rates-bonds/turkey-cds-10-years-usd-historical-data
S&P Global Türkiye İmalat PMI Temmuz 2026: https://www.fibre2fashion.com/news/textile-news/t-rkiye-s-manufacturers-face-persistent-demand-weakness-in-july-s-p-312302-newsdetails.htm
Fitch Ratings Türkiye BB- Durağan Değerlendirmesi: https://www.fitchratings.com/research/sovereigns/fitch-revises-turkiye-outlook-to-stable-affirms-at-bb-10-04-2026
BIST 100 19 Ağustos 2026 Kapanış Verileri: https://www.cnbce.com/borsa/borsa-gunu-yukselisle-tamamladi-h35347
BIS Yıllık Rapor 2026 (Politika Koordinasyonu): https://www.bis.org/publ/arpdf/ar2026e1.htm
IMF Policy Coordination for Fractured Times (2026): https://www.imf.org/en/publications/fandd/issues/2026/03/policy-coordination-for-fractured-times-giancarlo-corsetti
TCMB Piyasa Katılımcıları Anketi Ağustos 2026: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/085d78c0-9809-4b33-a6b6-21e0a22a6405/PKA_Rapor.pdf?MOD=AJPERES
Motorin ÖTV Düzenlemesi (Ağustos 2026): https://www.takvim.com.tr/ekonomi/2026/08/13/motorinde-otv-sifirlandi-yeni-vergi-takvimi-belli-oldu
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi ve İklim Mevzuatı Analizi: https://www.forseti.com.tr/surdurulebilirlik/iklim-mevzuat-ekosistemi-karbon-mimarisi/
Mücteba Onurhan Özmumcu
Ekonomist