BORSA 2027’DE TOPARLANACAK MI?

Prof. Dr. Mehmet Baha Karan
16 Kasım 2026

1929’dan Günümüze Finans Tarihinin Verdiği Dersler
Türkiye’de Eylül ayında patlak veren fon krizinin üzerinden yaklaşık iki ay geçti. Soruşturmalar genişliyor, yeni isimler gündeme geliyor, yatırımcılara ödemeler yapılıyor. Başlangıçta birkaç portföy yönetim şirketiyle sınırlı görünen olaylar, düzenleyici kurumların işleyişini de tartışmaya açtı.
Bütün bunlar yaşanırken yatırımcıların aklında tek bir soru var: Borsa ne zaman normale dönecek?
Bu sorunun cevabını günlük endeks hareketlerinden çok finans tarihinde aramak gerektiğini düşünüyorum. Çünkü geçmiş krizler, borsaların güven geri gelmeden yükselebildiğini, ancak kalıcı toparlanmanın çoğu zaman kurumsal değişim gerektirdiğini gösteriyor.
1929: Borsa Yükseldi, Ama Güven Geri Gelmedi
1929 Wall Street çöküşü bunun çarpıcı örneklerinden biridir. Ekim 1929’daki büyük çöküşün ardından Amerikan borsası 1930’un ilk aylarında güçlü bir yükseliş yaşadı. Birçok yatırımcı en kötüsünün geride kaldığına inanıyordu. Oysa Dow Jones endeksi yeniden düşerek 1932’de dip seviyesine ulaştı.
Sorun yalnızca aşırı değerlenmiş hisse senetleri değildi. Bankalar, yatırım ortaklıkları ve aracı kuruluşlar arasındaki çıkar çatışmaları finansal sisteme duyulan güveni de sarsmıştı.
1933’te Ferdinand Pecora’nın yürüttüğü Senato soruşturmaları, Wall Street bankerlerinin ayrıcalıklı işlemlerini ve çıkar ilişkilerini ortaya çıkardı. Ardından 1933 ve 1934 menkul kıymet yasaları çıkarıldı, SEC kuruldu ve finansal sistemin kuralları yeniden düzenlendi.
Buna rağmen Dow Jones endeksi 1929 zirvesine ancak 1954’te ulaşabildi. Elbette Büyük Buhran’ın uzun sürmesini yalnızca güven kaybıyla açıklayamayız.
1929’un asıl dersi, finansal güvenin birkaç bankerin cezalandırılmasıyla değil, piyasanın kurallarının değiştirilmesiyle yeniden inşa edilebileceğidir.
2008 İzlanda: Güvenin Bedeli
Benzer bir deneyim 2008 İzlanda krizinde yaşandı. Ülkenin üç büyük bankası birkaç gün içinde çöktü; uluslararası yükümlülükleri devletin kurtarma kapasitesini aşmıştı.
Kriz sonrasında bankalar yeniden yapılandırıldı, bazı yöneticiler yargılandı. Eski Başbakan Geir Haarde bile mahkeme önüne çıktı.
Ancak toparlanmayı sağlayan yalnızca cezalandırma değildi. Bankacılık denetimi güçlendirildi, finansal sistem yeniden düzenlendi. Sermaye kontrollerinin büyük bölümü ancak 2017’de kaldırıldı.
İzlanda’nın dersi açıktı: Güvenin yeniden kazanılması, yalnızca sorumluların cezalandırılmasını değil, krizi doğuran koşulların değiştirilmesini de gerektiriyordu.
2001 Türkiye: Reformdan Güvene Uzanan Yol
Türkiye’nin geçmişinde de önemli bir yeniden yapılanma deneyimi var.
2001 krizinin ardından reformlar gecikmeden başlatıldı. Mayıs 2001’de uygulamaya konulan Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı ile bankacılık sistemi yeniden yapılandırıldı, mali disiplin güçlendirildi ve Merkez Bankasına araç bağımsızlığı tanındı. Ancak reformların yatırımcı güvenine ve borsa performansına yansıması zaman aldı.
İMKB-100 endeksi 2001’de TL bazında yükselse de dolar bazında değer kaybetti; 2002’de ise yeniden geriledi. Asıl güçlü yükseliş 2003’te gerçekleşti. Endeks o yıl TL bazında yaklaşık yüzde 80, dolar bazında yüzde 113 değer kazandı.
Bu toparlanma yalnızca reformlardan kaynaklanmadı. Kasım 2002 seçimleri sonrasında siyasi belirsizliğin azalması, yeni hükümetin ekonomik programı sürdürmesi, enflasyondaki gerileme ve uluslararası finansman koşulları da yükselişi destekledi.
2001 deneyiminin asıl dersi şudur: Reformların başlatılmasıyla piyasanın bu reformlara güvenmesi aynı şey değildir.
1929 Amerika’sı, 2008 İzlanda’sı ve 2001 Türkiye’si farklı krizler yaşadı. Ancak üç deneyim ortak bir gerçeğe işaret ediyor: Finansal piyasalarda toparlanma, güvenin yeniden kazanılmasından önce başlayabilir. Kalıcı güven ise krizleri doğuran kurumsal sorunların giderilmesine bağlıdır.
Kısa Vade: 2027 Başında Sular Durulabilir
Tarihsel deneyimlerden hareketle Türkiye için üç dönem öngörmek mümkün.
İlki, Kasım 2026–Ocak 2027 dönemi. Fon tasfiyelerinin ilerlemesi, yatırımcılara yapılan ödemeler ve soruşturmalardaki gelişmeler belirsizliği azaltabilir. Büyük ve likit şirketlerin hisseleri toparlanabilir. Ancak küçük şirketlerde güven kaybının daha uzun sürmesi muhtemel.
Toparlanmanın ilk işaretleri; fon tasfiyelerinin tamamlanması, yatırımcıların alacaklarına ulaşması ve piyasa likiditesinin iyileşmesi olacaktır. İşlem hacminin artması tek başına yeterli değildir. Endeksteki yükselişi güvenin geri dönüşü olarak değerlendirmek yanıltıcı olabilir.
Burada davranışsal finansın önemli bir bulgusu devreye giriyor. Ulrike Malmendier ve Stefan Nagel’in araştırmaları, ciddi finansal kayıpların insanların risk alma davranışlarını yıllarca etkileyebildiğini gösteriyor.
Büyük kayıplar yaşayan yatırımcıların aynı piyasaya yeniden güvenmesi kolay olmuyor.
Orta Vade: 2027’nin İlk Yarısında Güven Sınavı
Şubat–Haziran 2027 döneminde asıl mesele kaç kişinin tutuklandığı değil, sorumluluğun ne kadar derine uzandığı ve kurumların nasıl değiştirileceği olacaktır.
Pecora soruşturmalarını önemli kılan, yalnızca bankerlerin yaptıklarını ortaya çıkarması değil, Wall Street ile siyasi ve ekonomik güç arasındaki ilişkileri sorgulamasıydı.
Türkiye’de de benzer soruların cevaplanması gerekiyor: Şüpheli işlemler neden zamanında önlenemedi? Denetim mekanizmaları neden etkili çalışmadı? Siyasi veya ekonomik nüfuz ilişkileri rol oynadı mı?
Denetimde Söylem Değil, Uygulama Önemlidir
Denetimde sert açıklamalarla fiilî uygulamalar arasındaki çelişkinin çarpıcı bir örneği, David A. Vise ve Steve Coll’un Eagle on the Street (1991) adlı kitabında anlatılır.
1981’de SEC Başkanlığına getirilen John Shad, içeriden öğrenenlerin ticaretine karışanların üzerine “çivili çizmelerle” (hobnail boots) gideceğini ilan etmişti. Başkanlığı döneminde Ivan Boesky ve Dennis Levine gibi Wall Street’in güçlü isimlerine yönelik büyük soruşturmalar yürütüldü.
Ancak Shad yönetimi bir yandan içeriden öğrenenlerin ticaretiyle mücadele ederken diğer yandan bazı düzenlemeleri gevşetti. Sert söylemler her alanda etkili denetim anlamına gelmiyordu.
Türkiye’de de borsayı kalıcı olarak toparlayacak olan sert açıklamalar değil, hukukun herkese eşit uygulandığını gösteren somut adımlardır.
MSCI’nin 15 Ekim’de yaptığı uyarı, Türkiye sermaye piyasalarını uluslararası ölçekte önemli bir güven sınavıyla karşı karşıya bırakmıştır. Haziran 2027’ye kadar yeterli ilerleme sağlanamaması, Türkiye’nin gelişmekte olan piyasalar arasındaki konumunun sorgulanması riskini artırmaktadır.
Gerçek faydalanıcıların şeffaflığı, fiilî halka açıklık oranlarının güvenilirliği ve şüpheli işlemlere karşı etkili yaptırımlar konusunda somut ilerleme sağlanması gerekiyor.
Yargıya Güven Olmadan Borsaya Güven Olur mu?
Türkiye’de sermaye piyasalarının güvenilirliği, daha geniş bir kurumsal güven sorunundan ayrı düşünülemez.
2001 sonrasında güçlendirilen kurumsal bağımsızlık, özellikle 2018 sonrasında yürütmenin genişleyen atama ve görevden alma yetkileri nedeniyle yeniden tartışmalı hâle geldi.
Avrupa Komisyonunun 4 Kasım 2026 tarihli Türkiye Raporu, yargı bağımsızlığı konusunda ciddi eleştiriler içeriyor. Türk hükümeti ise bu değerlendirmeleri taraflı ve haksız buluyor.
Ancak yatırımcı açısından temel soru değişmiyor: Bir uyuşmazlık yaşandığında bağımsız ve tarafsız bir yargıya güvenilebilecek mi?
Kurumsal yapı değişmediği sürece birkaç yöneticinin görevden alınması güveni yeniden sağlamaya yetmeyebilir.
2027 Sonrası: Siyasi ve Küresel Riskler
Uzun vadeli normalleşmeyi zorlaştırabilecek iki gelişme daha bulunuyor.
Birincisi, Türkiye’nin seçim gündemine yaklaşması. Normal takvim 2028’i gösterse de erken seçim tartışmaları sürüyor. Seçim atmosferi, ekonomik kararların kısa vadeli siyasi önceliklerden etkilenmesi ve kurumsal reformların ertelenmesi riskini artırabilir.
İkincisi, uluslararası gelişmeler. İran savaşının seyri, petrol fiyatları ve bölgesel istikrarsızlık Türkiye açısından önemli riskler oluşturuyor. Ancak asıl belirleyici unsurlardan biri, ABD dolarının ve küresel faizlerin yönü olabilir. FED’in sıkı para politikasını sürdürmesi, doların güçlenmesi ve ABD tahvil faizlerinin yüksek kalması, gelişmekte olan piyasalardan sermaye çıkışlarını hızlandırabilir. Bu durum Türkiye’nin dış finansman maliyetlerini artırırken yabancı yatırımcıların borsaya dönüşünü de geciktirebilir. Ayrıca ABD’nin ticaret politikaları, Çin ekonomisindeki gelişmeler, Avrupa’daki ekonomik durgunluk riski ve küresel teknoloji hisselerindeki olası düzeltmeler de 2027’de piyasa oynaklığını artırabilir. Dolayısıyla Türkiye borsasının toparlanması yalnızca içeride güvenin yeniden tesis edilmesine değil, küresel finansal koşulların da elverişli olmasına bağlı olacaktır.
Borsada Kızıl Kraliçe Paradoksu: Yükselmek Toparlanmak mıdır?
Borsa İstanbul, son yıllarda özellikle döviz bazında ve uluslararası piyasalarla karşılaştırıldığında potansiyelini yeterince yansıtamayan bir performans sergiledi. Nitekim 2023 ve 2025 yıllarında MSCI Türkiye Endeksi, gelişmekte olan piyasalar endeksinin gerisinde kaldı. Dolayısıyla Türkiye borsasının sorunu yalnızca son fon krizinin yarattığı kayıplar değil, daha uzun süredir devam eden yapısal sorunlardır.
Fon tasfiyelerinin tamamlanması ve satış baskısının azalmasıyla 2027’nin ilk aylarında bir toparlanma yaşanabilir. Ancak zaten olması gereken konumun gerisinde bulunan bir borsanın yükselmesi, gerçek anlamda toparlandığını gösterir mi?
Bu noktada Lewis Carroll’ın Alice Harikalar Diyarında kitabının devamı olan Aynanın İçinden (1871) eserindeki Kızıl Kraliçe’yi hatırlamakta yarar var.
Alice, Kızıl Kraliçe ile birlikte bütün gücüyle koşar ama yerinden ilerleyemez. Kraliçe, aynı yerde kalabilmek için bile sürekli koşmak gerektiğini söyler.
Evrimsel biyolog Leigh Van Valen, 1973’te bu hikâyeden hareketle Kızıl Kraliçe Hipotezi’ni geliştirdi. Hipoteze göre sürekli değişen bir çevrede mevcut konumu koruyabilmek bile kesintisiz uyum ve gelişmeyi gerektirir.
Finansal piyasalar için de aynı durum geçerlidir. Borsa İstanbul yükselirken diğer gelişmekte olan piyasalar daha hızlı yükseliyorsa Türkiye gerçekte yerinde sayıyor, hatta göreli olarak geriliyor olabilir.
Benzer şekilde finansal işlemler hızlandıkça, yeni araçlar geliştikçe ve manipülasyon yöntemleri karmaşıklaştıkça denetleyici kurumların da kendilerini sürekli geliştirmeleri gerekir.
Ancak Türkiye’nin asıl sorunu, Kızıl Kraliçe’nin yarışında yeterince hızlı koşamamak değil, kurumlarının koşmasını engelleyen bağlardan kurtulamamaktır. Teknik kapasite ne kadar geliştirilirse geliştirilsin, siyasi ve ekonomik nüfuz ilişkileri denetimin bağımsızlığını sınırlıyorsa gerçek bir ilerleme sağlanamaz.
Borsa 2027’de yükselebilir. Ancak bu yükselişin kalıcı bir toparlanmaya dönüşmesi, küresel finansal koşulların yanı sıra piyasa likiditesinin iyileşmesine, kurumsal reformlara ve yabancı yatırımcı güveninin yeniden kazanılmasına bağlı olacaktır.

