Bankaların faiz yarışı ne anlatıyor?
Çetin Ünsalan
9 Kasım 2026
Reel sektörün finansmana ulaşım meselesi artan bir ivmeyle kronik sorun haline gelmeye başlamışken, krediye ulaşım kadar kredi maliyetleri de can yakmaya devam ediyor. Ben öncelikle bu meseleye farklı boyutlardan bakıyorum.
Çünkü biraz reel sektörle de konuştuğunuzda, finansmana ulaşım maliyetinin, yapılacak bir proje ya da atılım ihtiyacından çok, günlük para ihtiyacından kaynaklandığını görüyorsunuz. Yani çok başlıklı nedenler sayılabilecek bu konuda ana tema finansmana ulaşım değil, borç bulamamak.
Finans yönetimini kasadaki paradan ya da evraktan ibaret sanan bir anlayıştan, gerçekçi bütçe ve fizibilite yapmama özelliğine kadar ciddi sıkıntıları olan, nakit yönetimini henüz yeni duymuş bir yapının, bugün farklı bir fotoğraf vermesi mümkün değil.
Reel sektör kıymetli mi; evet. Ama dün de kıymetliydi ve elde edilen kazançların çoğu gayrimenkule ya da faaliyet dışı alanlara kaydırıldı. Fabrika sahiplerinin inşaatçı ya da turizmci oluverdiğini de gördük. Üstelik o dönemlerde para kıt değildi. Yine hesapsızca kullanılıyordu; ama parasal genişlemenin etkisiyle ulaşılabilirdi.
Elbette bunda o dönem üretime, ticarete kredi vermek yerine, oraya sunacağı 10 birim krediyi 10 ayrı tüketiciye 1’e birim dağıtan ve daha çok para kazanan, yanlış tercihleriyle bugünkü yapıyı hazırlayan günlük kâr peşinde koşan finans kesiminin de, tüketimden vergi toplama rahatlığını gören ekonomi yönetiminin de katkılarını unutmamak lazım.
Fakat bugün geldiğimiz noktada işler biraz değişmiş gözüküyor. Öncelikle sendikasyon kredilerinde mesela sürdürülebilirlik benzeri kriterler geldi. Ülkedeki kaç firma bunu karşılayacak düzeyde tartışılır.
İkincisi kamu en önemli para satılan mekanizma haline dönüştüğü için zaten risksiz müşteri olarak piyasada rekabeti şekillendiriyor. Bunun üzerine kredi limitlerinde getirilen sınırlandırmalar ve kredinin adı var kendi yok uygulamaları da işi zorlaştırıyor. İş bununla da bitmiyor zaten bilançolar da evlere şenlik.
Tüm bunları alt alta koyduğunuzda dışarıda fiyat tutturamayan, içeride satın alma göçtüğü için piyasa bulamayan firmalar da, günlük finans ihtiyaçları için, maliyetine bile bakmadan borç para peşinde koşar hale geliyorlar.
Peki bankanın kaynağı ne? Biri sendikasyon yoluyla getirilen yurtdışı krediler. Yani borç vermek için borç alan finans kuruluşu diyelim. İkincisi yurtiçinde toplayacağı mevduat. Enflasyon oranlarının tartışmalı olduğu bu fotoğrafta oranın da maliyeti artıyor.
Ülke zaten tasarruf fakiri ve fon skandalı gibi faktörler de daha çok yastık altı eğilimi arttırdı. Bunun üzerine bankaların mevduat faizleri de yüksek rakamlarda ilginç haller alıyor. Piyasa verilerinden derlenerek oluşturulan Sözcü Gazetesi’nin haberine göre 1 milyon TL’lik bir paranın 32 günlük getirisi 20 ila 29 bin TL arasında değişiyor.
Bunun bir emekli maaşı ya da asgari ücrete karşılık geldiği ve zaten birikimi olanların da 32 ya da 45 gün vadenin ötesine geçmediğini dikkate alırsanız, bu çok pahalı bir para toplama yöntemi haline geliyor. Peki bankaların faiz verme yarışı ne anlatıyor?
Piyasada çok ciddi anlamda bir nakit sıkışıklığı yaşandığının ve finans kuruluşlarının nakdi bünyesine çekmek için yarışır, hatta görece yüksek faizler vermeye başladığının tercümesi haline dönüşüyor.
Doğal olarak yüksek faizle toplanan para da, zaten bilançoları nedeniyle sorunlu olup, faiz / risk dengesi ile yükselen maliyetle paraya ulaşabilenlerin maliyetini daha da arttırıyor. Sahayı görmeden, oturulan yerden alınan kararlar da, böyle acemice ve yüksek bedelli sorunlara neden oluyor. İşin özeti bu.