'Artık aklamaya döndü...'
Çetin Ünsalan
1 Eylül 2026
Türk tarımında üreticinin hangi koşullarda mücadele ettiğini biliyoruz. Bunun girdi maliyetleri kadar, regüle edilmeyen piyasadan, plansızlığa, çiftçinin üretim tekniklerinden tarımın öneminin anlaşılmamasına kadar bir dizi nedenleri var.
Mazot ve gübreden başlayan üretim maliyetleri açmazı, verilen teşviklerden çok ÖTV tahsil etmeye çalışan yaklaşımları hep birlikte değerlendirmeniz gerekiyor. Şüphesiz iş burada da bitmiyor.
Parçalanmış tarım arazilerinden tarımı terk ettiğimiz Belçika büyüklüğündeki alana, akıllı tarım uygulamalarının yetersizliğinden tarımı finanse etmesi gerekenleri köprüye para aktarmasına kadar o kadar çok konuşulacak mesele var ki…
En önemlisi ziraat mühendisliğinin yeterince kullanılmamasını bile sorunlar ve ihtiyaçlar arasında sayabiliriz. Fakat TZOB Başkanı Şemsi Bayraktar, diline pelesenk etti ‘tarladan şu kadar rafta bu kadar’ söylemini bunun ötesine geçmiyor.
Satır aralarına sıkıştırılmış üretim maliyetlerinin yüksekliğini gölgede bırakıp, tarlada bir rafta 5 oyunu oynuyoruz. Oysa elbette tarladaki ile raftaki arasında bir fark olacak. TZOB Başkanı’nın bunu bilecek tecrübede olduğunu düşünüyorum.
Fakat aradaki zincire etki eden maliyetleri, vergileri, kullanılması mecburi tutulan paralı yolları, hal giriş çıkışlarını vesaire yok sayıp, sanki bire beş kazanılıyormuş havası yaratmak artık kabak tadı verdi.
Bunu bir kere farkındalık yaratmak için dile getirirsiniz. Ama senelerdir aynı şeyi söyleyip, problemin gerçek nedenlerini masaya yatırmıyorsanız, sizin de sorunları yok sayıp, fırsatçı arayan onu da bulamayan ekonomi yönetiminden farkınız kalmıyor.
Üretenin ürettiğine pişman edildiği bir ekosistem içerisinde, çiftçinin ithalatla terbiye edilmesine takılmadınız da, bire beş olan fiyat içerisinde ürün ile ilgili olmayan giderleri görmediniz de, tek sorunu bu mu bellediniz?
Tarım her zaman stratejik bir sektördü. Fakat yurtdışında 99 yıllığına yatırım yapıp, çiftçisine vermediği teşviği başkasına veren, onu da eline yüzüne bulaştıranları konuşmuyorsanız, hiç olmazsa aynı şeyi tekrarlamayı bırakın.
Çünkü iş artık ekonomik beceriksizliği aklamaya dönüştü. Rami gibi özel regülasyon sağlayan yapıların ve aynı zamanda tarlayı da çiftçiyi de finanse eden merkezlerin yabancı dağıtım şirketlerine kurban edildiği noktada yoktunuz.
Satış noktalarının belli bir hakimiyete geçmesi aşamasında konuşmadınız. Bakkal gibi market zincirlerinin tüketiciyi ele geçirmesini görmezden geldiniz. Sürekli artan girdi maliyetleri karşısında üretici enflasyonunu yok sayan ekonomi yönetimini eleştirmediniz.
Şimdi bu ve benzeri meseleleri tartışmadan, dönüp dolaşıp aynı söylemi tekrarlıyorsanız, ya yaratıcılıkla ilgili bir sıkıntı vardır ya da inanmasam da niyet aklamaya dönmüştür. Sahi hangisi?