Dolar/TL50,54
0.06%
Euro/TL55,55
0.17%
Gram Altın5.712,07
0.06%
BIST 10011.131,32
3.02%
Brent Petrol$89,95
0.00%
Gümüş/Ons$41,07
0.00%
Gedik Yatırım
Para-banka-finans

FÖŞ yazdı: Finansal krize çeyrek kala

Atilla Yeşilada

Atilla Yeşilada

23 Kasım 2026

FÖŞ yazdı: Finansal krize çeyrek kala

Geçtiğimiz hafta Wall Street borsaları kâbus yaşadı. NASDAQ 2026 yılının tüm kazancını geri verirken, DJ30 %7, S&P 500 ise %10’un üzerinde değer yitirerek ayı piyasası sınırına yaklaştı.

 

Hafta sonunda uzmanlar ve finans basını, satışların sürüp sürmeyeceğini tartışıyordu. Orta ölçekli dahi olsa bir finansal krizin patlak vermesi için satışların sürmesi doğal olarak ilk şart.

Ben pazartesi sabahı bu satırları yazarken Asya’da vadeli işlemler sert satışlara işaret ediyordu. Yani finansal kriz tehlikesi hemen ensemizde. Ama nasıl bir kriz? Dünya ekonomisini nereye götürür?

 

Öncelikle, finansal krizin ne zaman patlak vereceğini ne ben ne de en iyi ekonomistler kestirebiliyor. Ancak bence satışların sürmesi çok daha olası. İşte gerekçelerim:

- Demokratların şimdiden YZ ve veri merkezlerine kısıtlamalar getiren bir yasa üzerinde çalıştığını biliyoruz.

- YZ furyasına değerlemelerin tepesine yakın bir noktada katılan bireysel yatırımcılar büyük kayıplar yaşadı ve geri dönmeyebilir.

- Gelecek hafta kutlanacak Şükran Günü’nden Noel’e kadar olan dönem, defter kapatma zamanıdır. Birçok fon, sene sonu bilançosunda değer kaybeden hisseleri bulundurmak istemez.

- Goldman Sachs Panik Endeksi 10 üzerinden 9’a varırken, hafta boyunca VIX ve MOVE endeksleri de hızla yükseldi. Ekonometrik stratejiler izleyen fonların, bu oynaklık yatışmadan hisse alması mümkün değil.

 

Satış dalgası küresel piyasalara yayılabilir

Satışların sürmesi halinde tüm dünyaya yayılması kaçınılmaz. Şimdiden MSCI Gelişmekte Olan Ülkeler Hisse Endeksi ayı piyasası sınırına gelirken, sırf Çin’de YZ ve bağlantılı şirketlerin değer kaybı 1,7 trilyon dolar.

 

EĞER ABD tahvil faizleri düşerken diğer ülkelerin ve kredi notuna sahip özel sektör şirketlerinin tahvil faizleriyle aralarındaki spreadler genişlerse, finansal krizin eşiğine geliriz.

 

Aynı minvalde, ABD ticari bankalarının ve fonlarının YZ şirketlerine sağladıkları finansmanı kısıtlaması da ciddi bir nakit sıkıntısı yaratır.

 

Gölge bankacılık sıfatına layık gördüğüm private equity ve private debt fonlarında YZ’yle bağlantılı varlıkların oranı %30 düzeyinde olabilir. Bu fonların varlıkları likit değil. İtfa taleplerinin artması temerrütlere yol açabilir.

 

Wall Street’teki satışlar reel sektöre sıçrar mı?

 

Peki, Wall Street’te satışlar sürerse reel sektöre sıçrar mı? Bence bu kaçınılmaz.

Önce genelde pek de kayda değer bulmadığım negatif servet etkisiyle başlayalım. ChatGPT’yle yaptığımız araştırmaya göre Wall Street ve küresel hisse senetlerinde zirveden cuma gecesine kadar yaşanan kayıplar, trilyon dolar olarak şöyle:

 

global losses

S&P 500 ve küresel hisselerde toplam değer kaybı 20 trilyon dolar. Servet etkisi, yani servetle tüketim harcamaları arasındaki korelasyon %10 dahi olsa, önümüzdeki aylarda hanehalkı harcamaları 2 trilyon dolar, yani küresel çıktının %1,25’i kadar daralabilir.

 

Ek olarak, finansal koşulların sıkılaşması ve YZ hikâyesinin bozulması, YZ şirketlerinin sabit sermaye yatırımlarını kısması sonucunu da doğuracak.

 

Moody’s Analytics’in oldukça iyimser 2026 tahminlerine göre:

 

“Yapay zekâ (YZ) yatırım dalgası, ekonomik dayanıklılığın başlıca kaynaklarından biri oldu. ABD’de YZ bağlantılı ekonomik faaliyetlerin, 2025 yılında yaklaşık yüzde 2,3 olarak gerçekleşen GSYH büyümesine 0,5 yüzde puan civarında katkı sağladığı tahmin ediliyor. Bu katkı, doğrudan yatırım etkileri ile hisse senedi piyasalarındaki yükselişin yarattığı servet etkisi arasında paylaşılıyor. Asya-Pasifik bölgesinde ise YZ yatırımlarının ekonomik büyümeye katkısı, imalat sanayisi ve ihracat kanalları üzerinden daha doğrudan gerçekleşti.”

 

YZ krizi küresel ticareti de vuracak

 

DTÖ’nün son raporuna göre bu sene uluslararası ticarette beklenen büyüme %3,7. Bunun %48’i YZ bağlantılı ürün ve hizmetlerden geliyor.

 

Yani bir finansal şok, dünya ticaretindeki büyümeyi yarı yarıya yavaşlatarak Çin, Tayvan, Güney Kore ve kısmen Japonya gibi yüksek teknoloji ürünlerinde uzmanlaşan dev ekonomileri yavaşlatabilir.

 

wto

Neleri takip edeceğiz?

 

1. ABD yüksek getirili şirket tahvillerinin risk primleri (High-Yield Credit Spreads): Risk primlerinin hızlı ve kalıcı biçimde yükselmesi, özellikle yeni tahvil ihraçlarının azalması veya durması. Bu gelişme, hisse senedi piyasalarındaki kayıpların şirketlerin borçlanma olanaklarını olumsuz etkilemeye başladığını gösterir.

 

2. YZ bağlantılı şirketlerin kredi temerrüt takası primleri (CDS): Teknoloji şirketleri, veri merkezi işletmecileri ve YZ altyapısına kredi sağlayan kuruluşların CDS primlerinin birlikte ve kalıcı biçimde yükselmesi.

 

3. Özel kredi piyasalarında stres (Private Credit): Fonlardan para çekme işlemlerine sınırlama getirilmesi, kredi değerlerinde aşağı yönlü düzeltmeler, ödeme gecikmeleri ve yeni finansman taahhütlerinin geri çekilmesi.

 

4. Kısa vadeli fonlama piyasaları: Repo faizleri ve diğer kısa vadeli fonlama maliyetlerinde kalıcı sıçramalar; bankalar ile finansal kuruluşların nakit ve teminat bulmakta zorlanması. Bu durum, finansal sistemde likidite sıkışıklığının başladığına işaret eder.

 

5. Farklı varlık sınıflarında zorunlu satışlar: Hisse senetleri, yüksek kaliteli devlet tahvilleri ve diğer likit varlıkların aynı anda değer kaybetmesi.

 

6. Bankaların fonlama maliyetleri ve kredi koşulları: Bankaların CDS primlerinde ve borçlanma maliyetlerinde belirgin artış; kredi standartlarının sertleşmesi, kredi limitlerinin azaltılması ve kredi arzının daralması. Bu gelişmeler, finansal piyasalardaki stresin bankacılık sistemine ve reel ekonomiye aktarılmaya başladığını gösterir.

 

7. Teminat tamamlama çağrıları ve kaldıraçlı pozisyonların çözülmesi: Hedge fonların ve diğer kaldıraçlı yatırımcıların artan teminat çağrıları nedeniyle pozisyonlarını hızla kapatması; finansal kuruluşların teminat taleplerini artırması. Bu durum, başlangıçta belirli bir sektörde ortaya çıkan kayıpların zorunlu satışlar yoluyla diğer piyasalara yayılmasına neden olabilir.

 

(Gemini ve ChatGPT desteğiyle)

 

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.

 

Paylaş