YZ yatırımlarında finansman alarmı: Intel ve Broadcom'dan uyarı, Meta'nın 347 milyar dolarlık yükümlülüğü tartışılıyor

Yapay zekâ (YZ) sektöründe büyüme hız kesmeden devam ederken, Intel ve Broadcom'un CEO'ları sektörün karşı karşıya olduğu en büyük riskin çip veya elektrik sıkıntısı değil, finansmana erişim olabileceği uyarısında bulundu. Artan tahvil faizleri ve borçlanma maliyetleri, teknoloji devlerinin yüz milyarlarca dolarlık veri merkezi yatırımlarını tehdit ediyor. Meta'nın henüz bilançoya yansımayan 347 milyar dolarlık gelecekteki kira yükümlülüğü ise YZ yatırımlarının finansal risklerini yeniden gündeme taşıdı.

Intel ve Broadcom CEO'ları: En büyük sorun sermaye olabilir

Dünyanın önde gelen yarı iletken üreticilerinden Intel ve Broadcom'un üst yöneticileri, YZ sektöründeki hızlı büyümenin önündeki en büyük engelin finansman sıkıntısı olabileceğini açıkladı.

Singapur'da düzenlenen DBS Asia Future Forward Konferansı'nda konuşan Broadcom CEO'su Hock Tan, sektörün gelişmiş çip, bellek ve elektrik arzındaki darboğazları zaman içinde aşabileceğini, ancak sermaye ihtiyacının daha kalıcı bir sorun hâline gelebileceğini belirtti.

Tan, "Bence en büyük kısıt sermaye olabilir" ifadelerini kullandı.

Intel CEO'su Lip-Bu Tan da benzer endişeleri dile getirerek, yükselen finansman maliyetleri ve yatırımların sağlayacağı getirilerin sektör açısından kritik önem taşıdığını söyledi.

Intel CEO'su, "Önümüzdeki zorluk sermaye ve sermayenin maliyeti. Daha uzun vadede ise insanlar yatırımların geri dönüşünü görmek isteyecek" değerlendirmesinde bulundu.

İki yöneticinin açıklamaları, YZ sektörünün önümüzdeki yıllarda karşılaşabileceği finansal sorunların boyutuna dikkat çekiyor.

Yüksek tahvil faizleri YZ yatırımlarını tehdit ediyor

Teknoloji şirketleri, YZ modellerinin geliştirilmesi ve kullanılması için gereken işlem kapasitesini artırmak amacıyla veri merkezlerine, gelişmiş yarı iletkenlere ve enerji altyapısına yüz milyarlarca dolar yatırıyor.

Ancak küresel tahvil faizlerindeki yükseliş, bu yatırımların finansmanını giderek daha pahalı hâle getiriyor.

Özellikle büyük veri merkezlerinin inşası ve gelişmiş çiplerin satın alınması için gereken sermayenin önemli bir bölümünün borçlanmayla karşılanması, şirketleri yüksek faiz ortamına karşı daha kırılgan hâle getiriyor.

Üstelik bu yatırımların önemli bir kısmının gelir üretmeye başlaması yıllar alabiliyor.

Dolayısıyla teknoloji şirketleri yalnızca artan yatırım harcamalarıyla değil, bu yatırımların gelecekte yeterli nakit akışı ve kârlılık sağlayıp sağlamayacağı sorusuyla da karşı karşıya.

Çip ve elektrik sıkıntısı azalabilir, sermaye sorunu kalıcı olabilir

Broadcom CEO'su Hock Tan, sektörün son iki yılda peş peşe arz darboğazlarıyla karşılaştığını, ancak bunların zaman içinde aşılabildiğini söyledi.

Tan'a göre bugün yaşanan bellek çipi sıkıntısı gelecek yıl aynı ölçüde hissedilmeyebilir.

Benzer şekilde yarı iletken üretiminde kullanılan silikon plakaların arzındaki sıkıntıların 2028 veya 2029 yıllarında hafiflemesi bekleniyor.

Yeni enerji altyapısı yatırımlarının devreye girmesiyle elektrik arzındaki kısıtların da zaman içinde azalabileceği değerlendiriliyor.

Ancak sermaye maliyetleri ve finansmana erişim konusunda aynı ölçüde iyimser olmak kolay değil.

Özellikle devlet tahvili getirilerinin yüksek seyrettiği bir ortamda, teknoloji şirketlerinin uzun vadeli yatırımlarını düşük maliyetlerle finanse etmesi giderek zorlaşıyor.

Broadcom: YZ işlem gücüne talep 2030'a kadar güçlü kalabilir

Finansman risklerine rağmen Intel ve Broadcom yöneticileri, YZ altyapısına yönelik kısa ve orta vadeli talep konusunda iyimser görüşlerini koruyor.

Broadcom CEO'su Hock Tan, mevcut işlem kapasitesi talebinin sektörün sağlayabileceği arzın üzerinde olduğunu belirtti.

Tan, bu dengesizliğin 2029 yılı boyunca, hatta 2030'a kadar devam edebileceğini söyledi.

Intel CEO'su Lip-Bu Tan da YZ uygulamalarının giderek yaygınlaşması ve işlem gücü ihtiyacının artması nedeniyle önümüzdeki iki veya üç yılda sektörde ciddi bir yavaşlama beklemediğini ifade etti.

Ancak her iki yönetici de daha uzun vadeli büyümenin, YZ teknolojilerinin şirketler tarafından ne ölçüde benimseneceğine ve somut ekonomik faydalar yaratıp yaratmayacağına bağlı olduğunu vurguladı.

Broadcom CEO'suna göre gelişmiş YZ modellerinin kullanımının beklentilerin altında kalması veya teknolojik ilerlemenin yavaşlaması, işlem kapasitesine yönelik talebi de olumsuz etkileyebilir.

Intel CEO'su ise şirketlerin YZ yatırımlarının verimlilik artışı, maliyet tasarrufu ve yeni iş modelleri aracılığıyla ölçülebilir getiriler sağladığını göstermek zorunda kalacağını belirtti.

Teknoloji devlerinin görünmeyen borç yükü büyüyor

YZ sektörünün finansman sorunlarına ilişkin tartışmalar, büyük teknoloji şirketlerinin bilançolarında tam olarak görünmeyen yükümlülüklerine de dikkat çekiyor.

Amazon, Microsoft, Alphabet ve Meta gibi devasa bulut bilişim ve veri merkezi işletmecileri, sektörde hyperscaler olarak tanımlanıyor.

Bu şirketler geçmişte güçlü nakit akışları sayesinde yatırımlarını büyük ölçüde kendi kaynaklarıyla finanse ederken, YZ altyapısına yönelik harcamaların hızla artmasıyla borçlanma piyasalarına daha fazla yönelmeye başladı.

Tahvil ihraçları yoluyla sağlanan finansmanın büyüklüğü, vadesi ve faiz maliyeti şirket bilançolarında açık biçimde izlenebiliyor.

Örneğin Meta'nın bu yıl gerçekleştirdiği 25 milyar dolarlık tahvil ihracı, şirketin borç yüküne ve gelecekteki faiz giderlerine doğrudan yansıtıldı.

Ancak veri merkezlerinin finansmanında kullanılan uzun vadeli kiralama anlaşmaları ve özel yatırım ortaklıkları, şirketlerin gerçek finansal yükümlülüklerini değerlendirmeyi zorlaştırıyor.

Meta'nın 347 milyar dolarlık kira yükümlülüğü dikkat çekiyor

Bu tartışmanın merkezinde Meta'nın veri merkezi yatırımları bulunuyor.

Meta, geçen yıl özel sermaye şirketi Blue Owl ile birlikte ABD'nin Louisiana eyaletinde Hyperion adı verilen devasa bir veri merkezi projesini geliştirmek üzere ortaklık kurdu.

Ancak bu tür projelerin finansal etkilerini değerlendirmek, geleneksel tahvil borçlarına kıyasla çok daha karmaşık.

Bunun temel nedeni, veri merkezlerinin önemli bir bölümünün hâlen inşaat aşamasında bulunması ve ilgili kira sözleşmelerinin henüz bilançodaki faaliyet kiralaması yükümlülüklerine yansımamış olması.

Meta'nın son çeyreklik finansal raporunda, henüz başlamamış projelere ilişkin gelecekteki kira yükümlülüklerinin yaklaşık 347 milyar dolara ulaştığı belirtiliyor.

Bu tutar, şirketin 2025 yılı sonunda bilançosunda görünen 84 milyar dolarlık borcunun dört katından fazla.

Bununla birlikte 347 milyar doların doğrudan bilanço borcu olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Söz konusu tutar, gelecekte yapılacak kira ödemelerinin toplamını ifade ediyor. İlgili projeler faaliyete geçtikçe yükümlülüklerin bugünkü değeri belirli iskonto oranları kullanılarak hesaplanacak.

Ancak analizde, bu yükümlülüklerin bugünkü değerinin 100 milyar doların altına düşmesi için çift haneli bir iskonto oranının gerekli olabileceği belirtiliyor.

Veri merkezi kiralamaları finansal şeffaflık sorununu artırıyor

Teknoloji şirketlerinin uzun vadeli veri merkezi kiralama anlaşmalarına ilişkin kapsamlı açıklamaları genellikle yıllık finansal raporlarda yer alıyor.

Bu durum, veri merkezi kiralamalarının hızla arttığı 2026 gibi bir yılda, yatırımcıların şirketlerin üstlendiği yeni yükümlülüklerin tamamını ancak sonraki yıllık raporlarla öğrenebilmesi anlamına geliyor.

Üstelik veri merkezi kiralama sözleşmeleri, perakende mağazalarının standart kira anlaşmalarından çok daha karmaşık yapılara sahip olabiliyor.

Projelerin finansmanı, kullanım süreleri, enerji tedariki, altyapı yatırımları ve özel amaçlı şirketlerle kurulan ilişkiler sözleşmeden sözleşmeye değişebiliyor.

Dolayısıyla yatırımcıların ve kreditörlerin, şirketlerin gerçek finansal risklerini yalnızca bilançoda görünen borç tutarları üzerinden değerlendirmesi yeterli olmayabiliyor.

Meta'nın 2028'e kadar yatırım harcamaları 500 milyar doları aşabilir

Meta, 2026 sonrasına ilişkin kesin sermaye harcaması hedeflerini henüz açıklamış değil.

Buna karşılık aracı kurum analistlerinin tahminleri, şirketin 2028 yılına kadar toplam yatırım harcamalarının 500 milyar doları aşabileceğine işaret ediyor.

Bu tutar, aynı dönem için öngörülen faaliyetlerden sağlanan nakit akışının üzerinde bulunuyor.

Dolayısıyla Meta'nın ve Hyperion gibi projeler için oluşturulabilecek bağlı yatırım yapılarının önümüzdeki yıllarda kredi piyasalarına düzenli olarak başvurması gerekebilir.

Finansmanın doğrudan borçlanma veya uzun vadeli kiralama yükümlülükleri yoluyla sağlanması, şirketin finansal risklerinin değerlendirilmesinde önemli farklılıklar yaratıyor.

Meta'nın borçları, kira yükümlülükleri, faiz ve amortisman öncesi kârı (EBITDA) ile faaliyet nakit akışındaki değişimler birlikte ele alındığında, şirketin 2028 yılı sonundaki finansal kaldıraç oranına ilişkin belirsizliğin oldukça yüksek olduğu belirtiliyor.

Bu belirsizlik, AA kredi notuna sahip bir şirket için alışılmışın üzerinde değerlendiriliyor.

Tahvil piyasası riskleri fiyatlıyor, borsa henüz aynı ölçüde değil

Analizde dikkat çekilen bir diğer nokta, Meta'nın hisse senetleri ile tahvillerinin farklı risk algılarıyla fiyatlanması.

Meta'nın tahvilleri, kredi notu daha düşük olan Verizon'un yüksek BBB kategorisindeki borçlanma araçlarına benzer şekilde işlem görüyor.

Buna karşılık Meta'nın fiyat/kazanç oranı Verizon'un iki katından fazla.

Bu ayrışma, hisse senedi yatırımcılarının YZ yatırımlarının sağlayabileceği büyüme potansiyeline odaklanırken, tahvil yatırımcılarının gelecekteki borç ve kira yükümlülüklerine daha fazla önem verdiğine işaret ediyor.

Geçmiş deneyimler, hisse senedi piyasalarının bilanço dışı yükümlülükleri belirli bir kırılma noktasına kadar göz ardı edebildiğini gösteriyor.

Ancak kredi yatırımcıları bu yükümlülükleri şirketlerin borç ödeme kapasitesine ilişkin analizlerine dahil ediyor ve üstlendikleri risk karşılığında daha yüksek faiz talep edebiliyor.

Bu nedenle uzun vadeli kiralama yükümlülüklerinin şirket değerlemeleri üzerindeki etkisi, öncelikle tahvil fiyatlarında ve kredi risk primlerinde ortaya çıkabilir.

YZ sektöründe yeni dönem: Büyümeden çok yatırımın getirisi sorgulanacak

Intel ve Broadcom yöneticilerinin açıklamaları ile Meta'nın finansman yapısına ilişkin analizler, YZ sektöründe yeni bir döneme girilebileceğini gösteriyor.

Bugüne kadar yatırımcıların odağında işlem kapasitesi, gelişmiş çip üretimi ve veri merkezi yatırımlarının büyüklüğü bulunuyordu.

Ancak yükselen faizler ve artan borçlanma ihtiyacı, bu yatırımların ne ölçüde gelir ve kâr yaratabileceği sorusunu giderek daha önemli hâle getiriyor.

Özellikle YZ altyapısına yönelik talebin beklenenden yavaş artması veya şirketlerin verimlilik kazanımlarını ticari gelire dönüştürmekte zorlanması durumunda, büyük ölçekli yatırımların finansmanı daha ciddi bir sorun oluşturabilir.

Sektörün önde gelen yöneticilerine göre önümüzdeki birkaç yılda işlem gücüne yönelik talep güçlü kalacak. Ancak uzun vadeli büyümenin sürdürülebilirliği, teknoloji şirketlerinin devasa sermaye harcamalarını ekonomik getiriye dönüştürme başarısına bağlı olacak.

CNBC, FT