Yapay zekâ balonu patlayabilir mi? Borsalarda büyük düzeltme riski giderek artıyor

Yapay zekâ yatırımlarındaki olağanüstü büyüme, küresel hisse senedi piyasaları için giderek daha büyük bir risk oluşturuyor. Teknoloji devlerinin bu yıl veri merkezlerine yaklaşık 800 milyar dolar harcaması beklenirken, Brookings Institution'ın analizine göre yatırımların makul getiri sağlayabilmesi için 2032'de yapay zekâ hizmetlerine yapılan yıllık harcamaların ABD milli gelirinin yüzde 9,2'sine ulaşması gerekiyor. Gartner'ın hesaplamaları da beklenen gelirlerin yatırımları karşılamakta yetersiz kalabileceğine işaret ediyor.

Yapay zekâda kısa vadeli kıtlık, uzun vadeli arz fazlası riski

Küresel teknoloji şirketleri önümüzdeki hafta üçüncü çeyrek bilançolarını açıklamaya hazırlanırken, yatırımcıların gündeminde yine yapay zekâ altyapısına yönelik güçlü talep olacak.

Veri merkezlerinin kapasite sıkıntıları, yapay zekâ çiplerine yönelik yoğun talep ve hızla büyüyen gelirlerin şirket yöneticilerinin açıklamalarında öne çıkması bekleniyor.

Mevcut göstergeler, yapay zekâ işlem gücüne yönelik talebin arzın oldukça üzerinde seyrettiğini ortaya koyuyor.

Bu durum teknoloji şirketlerini veri merkezi yatırımlarını daha da artırmaya teşvik ediyor.

Ancak bugünkü kapasite sıkıntısı, birkaç yıl sonra ciddi bir arz fazlasına dönüşebilir.

Yapay zekâ altyapısına yönelik yatırımların aynı hızla devam etmesi halinde, ortaya çıkacak devasa kapasitenin yeterli gelir yaratıp yaratamayacağı giderek daha fazla sorgulanıyor.

Kısa vadeli kıtlık ile orta vadeli kapasite fazlası arasındaki bu çelişki, özellikle yüksek değerlemelere ulaşan teknoloji hisseleri açısından önemli bir tehlike oluşturuyor.

CoreWeave ve Nebius hisselerindeki dalgalanma uyarı niteliğinde

Yapay zekâ sektöründe bu hafta yaşanan satışlar, yatırımcıların söz konusu riskleri daha fazla dikkate almaya başladığını gösterdi.

Özellikle yapay zekâ bulut bilişim hizmetleri sunan CoreWeave ve Nebius gibi şirketler sert dalgalanmalara sahne oldu.

Bu şirketlerin iş modelleri, veri merkezi kapasitesine yönelik talebin yüksek kalmasına ve müşterilerin güçlü harcama eğilimlerini sürdürmesine dayanıyor.

Dolayısıyla yapay zekâ yatırımlarında yaşanabilecek bir yavaşlama, bu şirketleri doğrudan etkileyebilir.

Piyasalarda görülen son dalgalanma, daha geniş çaplı bir düzeltmenin erken işareti olabilir.

Beş teknoloji devi 800 milyar dolar harcamaya hazırlanıyor

Yapay zekâ yatırımlarının ulaştığı büyüklük, teknoloji devlerinin sermaye harcaması planlarında açıkça görülüyor.

Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft ve Oracle'dan oluşan beş büyük teknoloji şirketi, yıl boyunca yatırım bütçelerini defalarca artırdı.

Bu şirketlerin toplam sermaye harcamalarının bu yıl yaklaşık 800 milyar dolara ulaşması bekleniyor.

Söz konusu tutar, geçen yılki harcamaların neredeyse iki katına karşılık geliyor.

Daha da dikkat çekici olan, 800 milyar dolarlık yatırım bütçesinin şirketlerin yaklaşık 700 milyar dolar olarak tahmin edilen toplam nakit akışını aşması.

Başka bir ifadeyle teknoloji devleri, yapay zekâ altyapısına mevcut faaliyetlerinden yaratmaları beklenen nakitten daha fazla kaynak ayırmayı planlıyor.

Bu tablo, yatırım patlamasının finansmanına ilişkin soruları da beraberinde getiriyor.

Nvidia çiplerinde kiralama fiyatları altı ayda yüzde 50 arttı

Yapay zekâ işlem gücüne yönelik talebin ne kadar güçlü olduğunu gösteren önemli göstergelerden biri, grafik işlemcilerinin (GPU) kiralama fiyatları.

SemiAnalysis verilerine göre Nvidia'nın B200 çipinin spot piyasadaki saatlik kiralama maliyeti 6 doların üzerine çıktı.

Bu rakam, altı ay öncesine kıyasla yaklaşık yüzde 50'lik artış anlamına geliyor.

Yüksek kiralama fiyatları, veri merkezi işletmecilerinin mevcut kapasiteden olağanüstü gelir elde edebilmesine imkân tanıyor.

Ancak bu getirilerin kalıcı olup olmayacağı, yeni veri merkezlerinin ne hızla faaliyete geçeceğine bağlı.

Arzın talebe yetişmesiyle birlikte kiralama fiyatlarında yaşanabilecek düşüş, yeni yatırımların kârlılığını önemli ölçüde azaltabilir.

SpaceX örneği: Yatırımlar bir yıldan kısa sürede geri dönebiliyor

Mevcut piyasa koşullarında yapay zekâ altyapı yatırımlarının ne kadar kârlı olabileceğine ilişkin dikkat çekici örneklerden biri SpaceX'in açıklamaları oldu.

Şirket, halka açık bir şirket olarak gerçekleştirdiği ilk bilanço toplantısında, son sözleşmelerinden elde edeceği getirilerin gerekli bilgi işlem kapasitesinin inşa maliyetini bir yıldan kısa sürede karşılayabilecek düzeyde olduğunu bildirdi.

Veri merkezi ekipmanlarının genellikle beş ila altı yılda amorti edildiği dikkate alındığında, bu durum mevcut sözleşmelerin son derece yüksek getiriler sağlayabileceğine işaret ediyor.

Ancak burada kritik soru, bugünkü arz-talep dengesizliği sona erdiğinde ne olacağı.

Yeni kapasitenin hızla devreye girmesi, yüksek fiyatların ve olağanüstü kâr marjlarının sürdürülebilirliğini tehdit edebilir.

Brookings: Yapay zekâ harcamaları ABD milli gelirinin yüzde 9,2'sine ulaşmalı

Brookings Institution tarafından yayımlanan analiz, veri merkezi yatırımlarının ekonomik boyutuna ilişkin çarpıcı bir hesaplama ortaya koyuyor.

Rapora göre, planlanan yatırımların makul bir ekonomik getiri sağlayabilmesi için 2032 yılında yapay zekâ hizmetlerine yapılan yıllık harcamaların ABD gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 9,2'sine ulaşması gerekiyor.

Bu, yaklaşık 3,7 trilyon dolarlık yıllık yapay zekâ hizmetleri harcaması anlamına geliyor.

Üstelik bu hesaplama, planlama aşamasındaki daha spekülatif veri merkezlerinin bir bölümünün hiçbir zaman inşa edilmeyeceği varsayımı altında bile geçerli.

Dolayısıyla yapay zekâ altyapısına yapılan yatırımların ekonomik olarak karşılığını bulabilmesi için talebin olağanüstü ölçüde büyümesi gerekiyor.

Gartner: 8,5 trilyon dolar gelir gerekiyor, beklenen yalnızca 3,6 trilyon dolar

Teknoloji araştırma şirketi Gartner da benzer bir sonuca ulaştı.

Gartner'ın hesaplamalarına göre, yeni veri merkezlerine yapılan yatırımların makul getiri sağlayabilmesi için 2030 yılına kadar toplam 8,5 trilyon dolarlık yapay zekâ geliri yaratılması gerekiyor.

Ancak şirketin aynı dönem için öngördüğü gerçek gelir yalnızca 3,6 trilyon dolar.

Bu iki rakam arasındaki fark yaklaşık 4,9 trilyon dolara ulaşıyor.

Başka bir ifadeyle Gartner'ın gelir tahminleri, veri merkezi yatırımlarının ekonomik olarak haklı çıkarılması için gereken tutarın yarısından bile az.

Bu hesaplama, yapay zekâ altyapısında aşırı yatırım riskinin neden giderek daha fazla tartışıldığını açıklıyor.

Yapay zekâ verimlilik devrimi henüz gerçekleşmedi

Elbette yapay zekâ yatırımlarını haklı çıkarabilecek daha iyimser senaryolar da bulunuyor.

Yapay zekânın iş gücü verimliliğini olağanüstü artırması veya geniş ölçekte insan emeğinin yerini alması halinde, yapay zekâ hizmetlerine yapılan harcamaların milli gelir içindeki payı bugünkü beklentilerin çok üzerine çıkabilir.

Böyle bir dönüşüm, veri merkezi yatırımlarının ekonomik getirisini destekleyebilir.

Ancak ChatGPT'nin piyasaya sürülmesinden yaklaşık dört yıl sonra, yapay zekânın vaat ettiği büyük verimlilik devrimi henüz ekonomi genelinde beklenen ölçekte gerçekleşmiş değil.

Teknolojinin potansiyeli büyük olmakla birlikte, bu potansiyelin ne kadar hızlı ve hangi ölçekte ekonomik gelire dönüşeceği belirsizliğini koruyor.

Veri merkezi yatırımlarında yumuşak iniş mümkün mü?

Yapay zekâ altyapısındaki yatırım patlamasının mutlaka sert bir çöküşle sonuçlanması gerekmiyor.

Bazı gelişmeler, veri merkezi inşaatlarının hızını yavaşlatarak gelecekte oluşabilecek kapasite fazlasını sınırlayabilir.

Örneğin veri merkezlerinin yüksek elektrik tüketimine yönelik siyasi ve toplumsal tepkiler, yeni projelerin hayata geçirilmesini zorlaştırabilir.

Elektrik altyapısındaki yetersizlikler ve çip arzındaki kısıtlamalar da yatırımların hızını düşürebilir.

Bir diğer olasılık ise finansman koşullarının sıkılaşması.

Faiz oranlarının yükselmesi ve sermaye piyasalarının yeni borçlanmaları finanse etmekte isteksiz davranması, planlanan bazı veri merkezlerinin hiçbir zaman inşa edilmemesine yol açabilir.

Bu gelişmeler kapasite artışını sınırlayarak yapay zekâ hizmetlerinin fiyatlarını daha yüksek seviyelerde tutabilir.

Ancak daha kontrollü bir yatırım döngüsü bile hisse senedi piyasaları açısından sorun yaratabilir.

Çünkü yapay zekâ şirketlerinin mevcut piyasa değerlemeleri, gelecek yıllarda çok yüksek büyüme oranlarının gerçekleşeceği beklentisine dayanıyor.

Teknoloji balonları genellikle yumuşak iniş yapmıyor

Tarihsel deneyimler, büyük teknolojik dönüşümlerin tetiklediği yatırım çılgınlıklarının çoğu zaman aşırı kapasite ve sert piyasa düzeltmeleriyle sonuçlandığını gösteriyor.

Yatırımcılar yükselişin devam edeceğine inanırken, şirketler yeni teknolojik düzende yerlerini kaybetmemek için harcamalarını artırıyor.

Bu rekabet, ekonomik açıdan gerekli olanın çok üzerinde yatırımlar yapılmasına neden olabiliyor.

Yapay zekâ sektöründe de benzer bir dinamik ortaya çıkmış durumda.

Şirketler gelecekteki talebi karşılayabilmek için kapasitelerini hızla büyütürken, rakiplerinin gerisinde kalmamak amacıyla yatırım bütçelerini sürekli yukarı çekiyor.

Ancak tüm şirketlerin aynı anda kapasite artırması, birkaç yıl sonra ciddi bir arz fazlası yaratabilir.

Borsalar için asıl tehlike yüksek beklentiler

Önümüzdeki hafta açıklanacak teknoloji şirketi bilançolarında güçlü yapay zekâ gelirleri, kapasite sıkıntıları ve yeni yatırım planlarının öne çıkması bekleniyor.

Bu açıklamalar kısa vadede yatırımcı iyimserliğini destekleyebilir.

Ancak piyasalardaki asıl risk, bugünkü güçlü talebin gelecekte de aynı hızla devam edeceği varsayımı.

Yapay zekâ hizmetlerinin fiyatlarının düşmesi, veri merkezi kapasitesinin talebi aşması veya yatırımların beklenen getirileri sağlayamaması halinde, yüksek değerlemelere sahip teknoloji hisselerinde sert düzeltmeler yaşanabilir.

Üstelik yapay zekâ yatırımlarının büyük bölümü birkaç dev şirket tarafından gerçekleştirildiğinden, bu şirketlerin yatırım planlarındaki değişiklikler yalnızca teknoloji sektörünü değil, küresel hisse senedi endekslerini de etkileyebilir.

Kısa vadede yapay zekâ kapasitesine yönelik talep olağanüstü güçlü. Ancak uzun vadede aynı kapasitenin ekonomik olarak nasıl değerlendirileceği sorusu henüz yanıtlanmış değil. Borsalar açısından tehlike de tam olarak bu belirsizlikten kaynaklanıyor.

Bloomberg

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafında kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

 Bize e-mail atın:  istanbulanalytics@gmail com

 Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez