Vitol’den 200 dolar petrol uyarısı: Tanker krizi enerji piyasasını tehdit ediyor

Dünyanın en büyük bağımsız petrol ticaret şirketi Vitol, Ortadoğu savaşının tetiklediği küresel enerji krizinin yeni bir aşamaya geçtiğini açıkladı. Vitol CEO’su Russell Hardy, Körfez’den daha fazla petrol çıkmaya başlamasına rağmen tanker yetersizliğinin yeni bir darboğaz yarattığını belirterek, mevcut petrol akışının kesilmesi halinde fiyatların varil başına 200 dolara ulaşabileceği uyarısında bulundu.

Ortadoğu'daki savaşın küresel enerji piyasasına etkisi biçim değiştiriyor. İlk aşamada ham petrol arzında yaşanan sıkıntılar, daha sonra benzin ve dizel gibi rafine ürünlere sıçrarken, şimdi petrolü dünya pazarlarına taşıyacak yeterli sayıda tanker bulunamaması yeni bir kriz yaratıyor.

Londra'daki Energy Intelligence Forum'da konuşan Vitol CEO'su Russell Hardy, Körfez'den çıkan petrol miktarının artmasına rağmen alıcıların tanker bulmakta zorlandığını söyledi.

Hardy, “Bu çatışmaya ham petrol kriziyle başladık. Sonra ürün krizine dönüştü. Şimdi Ortadoğu'dan daha fazla ham petrol çıkıyor ama bu kez bir taşımacılık krizine dönüşüyor” dedi.

Vitol CEO'suna göre küresel tanker filosunun mevcut talebi karşılamakta zorlanması nedeniyle navlun fiyatları çok sert yükseliyor.

Hardy, tanker kiralama fiyatlarının “neredeyse parabolik” bir yükseliş gösterdiğini ve bunun rafineriler üzerinde ciddi baskı yarattığını belirtti.

Körfez’den günde 14 milyon varil çıkıyor

Hardy'nin tahminlerine göre şu anda Körfez'den günlük yaklaşık 12 milyon varil ham petrol ve 2 milyon varil rafine ürün dünya piyasalarına ulaştırılıyor.

ABD Donanması'nın Hürmüz Boğazı'nda tankerlerin giriş çıkış yapabileceği bir güzergâh oluşturması, bölgeden petrol akışının yeniden artmasını sağladı.

Ancak Hardy'ye göre bu akışın devam etmesi kritik önem taşıyor.

ABD, İsrail ve İran arasında yedi aydır devam eden savaş, Batı ülkelerindeki ham petrol ve rafine ürün stoklarını önemli ölçüde azaltmış durumda.

Hardy, mevcut petrol akışının kesilmesi halinde çok daha ciddi bir fiyat şokunun yaşanabileceği uyarısında bulundu:

“Bu akış olmazsa 200 dolar/varil senaryosuyla karşı karşıya kalırsınız. Dolayısıyla devam etmesi çok önemli. Batı'da artık eritilecek başka stok kalmadı.”

Hürmüz’de petrol iki tanker arasında aktarılıyor

Körfez'den petrol çıkarmak için kullanılan sistem ise oldukça karmaşık.

Bir grup tanker, İran saldırıları riskini göze alarak Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Bu tankerler taşıdıkları petrolü daha sonra Umman Körfezi'nde bekleyen başka tankerlere aktarıyor.

İkinci grup tankerler de petrolü dünya pazarlarına taşıyor.

Bu yöntem Körfez'den petrol ihracatının sürmesini sağlarken küresel tanker kapasitesini ciddi biçimde azaltıyor.

Gemilerin yük beklerken günlerce, hatta haftalarca bağlı kalması, dünyanın diğer bölgelerinde kullanılabilecek tanker sayısını düşürüyor.

Hardy, sistemin “son derece verimsiz” olduğunu söyledi.

Tanker kiralama fiyatları patladı

Tanker sıkıntısı navlun fiyatlarını hızla yukarı çekiyor.

Bu durum petrol ticareti yapan şirketler ve rafineriler açısından yeni bir sorun yaratıyor: Petrolün nihai teslim maliyetini hesaplamak giderek zorlaşıyor.

Hardy, tanker fiyatlarındaki oynaklığın şirketlerin günlük kararlarını zorlaştırdığını belirtti.

Vitol CEO'suna göre şirketler artık taşıma maliyetlerinin varil başına 2, 3 hatta 4 dolar farkla ne olacağını bile öngörmekte zorlanıyor.

Tanker bulamayan veya son derece yüksek navlun fiyatlarını ödemek istemeyen rafineriler ise daha kolay ulaştırılabilecek petrol türlerine yöneliyor.

Bu durum belirli petrol türlerinin fiyatlarında olağanüstü artışlara neden oluyor.

Bir petrol sektörü yöneticisine göre Kuzey Denizi petrolü geçen hafta varil başına 145 dolardan işlem gördü.

Avrupa rafinerilerinde marjlar negatife döndü

Taşımacılık krizinden en fazla etkilenen bölgelerden biri Avrupa.

Yüksek ham petrol fiyatları ve hızla yükselen tanker maliyetleri, Avrupa'daki rafinerilerin kârlılığını sert biçimde düşürdü.

Ham petrolün benzin, dizel ve diğer ürünlere dönüştürülmesinden elde edilen rafineri marjları Avrupa'da yakın zamanda negatif bölgeye geçti.

ABD'de ise tablo tamamen farklı.

LSEG verilerine göre yerli ham petrol kaynaklarına daha kolay ulaşabilen ABD rafinerilerinin marjları varil başına 70 doların üzerinde seyrediyor.

Avrupa rafinerilerinin zarar etmeye başlaması, üretimi kısmalarına yol açabilir.

Bu ise özellikle dizel gibi rafine ürünlerde küresel arz sıkıntısını daha da derinleştirebilir.

Petrol 98 doların altına indi ama risk bitmedi

Körfez'den daha fazla petrol çıkması son günlerde gösterge petrol fiyatları üzerindeki baskıyı azalttı.

Brent petrol salı günü Londra'da 98 doların altında işlem gördü.

Ancak Vitol'e göre mevcut sistemin sürdürülebilirliği konusunda ciddi soru işaretleri bulunuyor.

Hardy, “Bu durumu sürdürmek çok zor ve piyasanın yüksek seviyelerde kalmasının nedeni de bu. Önümüzde hâlâ belirgin bir çözüm yok” dedi.

Buna karşılık Ortadoğu'dan hem ham petrol hem de rafine ürün ihracatının devam etmesinin piyasadaki sıkıntıları hafifleteceğini belirtti.

Hardy, mevcut ihracat mekanizmasını küresel enerji piyasası için “önemli bir can simidi” olarak tanımladı.

Asya’ya giden petrol kış aylarında piyasaya dönecek

Vitol CEO'suna göre Körfez'den çıkarılan ham petrolün büyük bölümü Asya'ya gidecek.

Son haftalarda bölgeden çıkan petrolün alıcı bulduğunu belirten Hardy, bu ham petrolün kasım ve aralık aylarında rafinerilerde işlenmesini ve kış boyunca dünya piyasalarına rafine ürün olarak dönmesini bekliyor.

Bu akış özellikle dizel piyasasındaki sıkışıklığın hafiflemesi açısından kritik önem taşıyor.

Ancak küresel petrol piyasasının önündeki yeni risk artık yalnızca ne kadar petrol üretildiği değil, bu petrolü taşıyacak yeterli sayıda geminin bulunup bulunmadığı.

Vitol'ün değerlendirmesine göre Hürmüz üzerinden oluşturulan mevcut taşıma sistemi işlerliğini koruduğu sürece piyasa petrol ihtiyacını karşılayabilir. Ancak bu mekanizmanın bozulması, Batı'daki stokların da büyük ölçüde tükenmiş olması nedeniyle petrol fiyatlarında yeni ve çok daha sert bir yükselişi tetikleyebilir.

Bu senaryoda Vitol'ün işaret ettiği risk seviyesi ise varil başına 200 dolar.

FT