Türkiye'den S-400 Hamlesi: F-35 Yolunu Açmak İçin BAE Formülü Masada

Türkiye'nin, Rusya'dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye devretmek üzere diplomatik girişimlerini hızlandırdığı bildirildi. Bloomberg'in haberine göre Ankara, en güçlü adaylardan biri olarak gösterilen Birleşik Arap Emirlikleri'ne (BAE) olası bir devir için Moskova'nın onayını almaya çalışıyor. Nihai hedef ise ABD ile yıllardır süren S-400 krizini çözerek F-35 savaş uçağı programına yeniden dahil olmak.

Ancak sürecin yalnızca Türkiye ile Rusya arasında varılacak bir anlaşmayla sonuçlanması beklenmiyor. Washington'daki yasal engeller, Kongre'nin itirazları ve bölgesel güvenlik dengeleri, olası bir uzlaşının önündeki başlıca engeller olarak öne çıkıyor.

Ankara'nın hedefi F-35 programına dönüş Türkiye, 2019 yılında Rus yapımı S-400 sistemlerini teslim almasının ardından F-35 programından çıkarılmış ve 2020'de ABD'nin CAATSA yaptırımlarına maruz kalmıştı.

Son haftalarda ise Ankara ile Washington arasında yeni bir diplomatik trafik yaşanıyor. ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye ile F-35 konusunu yeniden değerlendirmeye açık olduğu yönünde mesajlar verirken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da sürece ilişkin iyimser açıklamalarda bulundu.

Bloomberg'e göre Ankara'nın son girişimi, S-400'leri üçüncü bir ülkeye devrederek Washington'un temel itirazını ortadan kaldırmayı amaçlıyor. En güçlü adaylar arasında Birleşik Arap Emirlikleri ile Katar'ın adı geçiyor.

Rusya'nın onayı kritik önem taşıyor Ancak Türkiye'nin sistemi tek taraflı olarak devretmesi mümkün görünmüyor.

S-400 satış sözleşmesindeki son kullanıcı (end-user) hükümleri nedeniyle sistemlerin üçüncü bir ülkeye aktarılabilmesi için Rusya'nın resmi onayı gerekiyor.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov da konunun "son derece hassas" olduğunu belirterek Moskova ile Ankara arasında temasların sürdüğünü doğruladı. Rus tarafı, teknoloji güvenliği ve gizlilik hükümlerinin korunmasının öncelikli olduğunu vurguluyor.

Washington'da yasal engeller sürüyor S-400'lerin Türkiye'den çıkarılması tek başına F-35 satışının önünü açmayabilir.

ABD yönetimi, Türkiye'nin yeniden programa dahil olabilmesi için yalnızca sistemleri elden çıkarmasını değil, aynı zamanda gelecekte yeniden Rus hava savunma sistemi satın almayacağına dair güvence vermesini ve CAATSA ile Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'nda (NDAA) yer alan tüm koşulları yerine getirmesini istiyor.

Trump yönetimi siyasi olarak sürece sıcak yaklaşsa da, Kongre'deki Cumhuriyetçi ve Demokrat üyelerin önemli bir bölümü Türkiye'ye yönelik F-35 satışına temkinli yaklaşıyor.

Kongre'de şüphecilik devam ediyor ABD Kongresi'nde Türkiye'nin yeniden F-35 programına alınmasına yönelik itirazlar sürüyor.

Bazı Kongre üyeleri, S-400 sistemlerinin yalnızca başka bir ülkeye taşınmasının güvenlik kaygılarını tamamen ortadan kaldırmayacağını savunuyor.

Washington'da dile getirilen temel görüş, Rus uzmanların sistemlerin kurulumu sırasında elde etmiş olabileceği teknik bilgilerin artık geri alınamayacağı ve bu nedenle yalnızca fiziksel devir işleminin yeterli olmayabileceği yönünde.

İsrail faktörü denklemi zorlaştırıyor Bölgesel dengeler de süreci etkileyen unsurlar arasında yer alıyor.

İsrail'in, Türkiye'nin yeniden F-35 programına dönmesine sıcak bakmadığı ve Washington nezdinde girişimlerde bulunduğu öne sürülüyor.

İsrail, bölgede sahip olduğu niteliksel askeri üstünlüğün korunmasını ulusal güvenliğinin temel unsurlarından biri olarak görüyor. Son dönemde Ankara ile Tel Aviv arasında yaşanan siyasi gerilimler de bu yaklaşımı güçlendiriyor.

BAE neden öne çıkıyor?

Birleşik Arap Emirlikleri'nin adı olası alıcı olarak öne çıkıyor.

Uzmanlara göre İran savaşının ardından Körfez ülkeleri çok katmanlı hava savunma sistemlerine daha fazla önem vermeye başladı. BAE'nin mevcut Amerikan ve Batı menşeli savunma sistemlerini Rus yapımı S-400 ile çeşitlendirmek isteyebileceği değerlendiriliyor. Ancak böyle bir satın almanın Abu Dabi açısından da ABD ile yeni siyasi sorunlar yaratabileceği uyarısı yapılıyor.

Sonuç Türkiye'nin S-400 dosyasını kapatma yönündeki girişimleri son yıllardaki en ciddi diplomatik hamle olarak değerlendiriliyor. Ancak sürecin başarıya ulaşması yalnızca Moskova'nın onayına değil; Washington'un yasal şartlarına, Kongre'nin tutumuna ve bölgesel güvenlik dengelerine de bağlı.

Dolayısıyla S-400'lerin üçüncü bir ülkeye devredilmesi önemli bir eşik olsa da, bunun otomatik olarak Türkiye'nin F-35 programına dönüşünü garanti etmesi beklenmiyor. Önümüzdeki aylarda Ankara, Moskova ve Washington arasında yürütülecek diplomasi, sürecin kaderini belirleyecek.