Türkiye'de antibiyotik tüketimi Almanya'nın üç katı: Hedefler neden tutmuyor?
Türkiye'de antibiyotik tüketimi Almanya'nın yaklaşık üç katı. Kullanım azalsa da hedefler tutmadı. DSÖ, antibiyotik direncine karşı uyarıyor.
21 Kasım 2026

Türkiye'de antibiyotik tüketimi, son yıllarda alınan önlemlere rağmen Avrupa ülkelerinin oldukça üzerinde seyrediyor. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunun verilerine göre 2025 yılında antibiyotik tüketimi Almanya'nın yaklaşık 2,8, Hollanda'nın ise 3,8 katına ulaştı. Türkiye'de tüketim bir önceki yıla göre yüzde 6 gerilese de belirlenen ulusal hedefin yüzde 31 üzerinde kaldı. Dünya Sağlık Örgütü, gereksiz antibiyotik kullanımının ilaçlara dirençli bakterilerin yayılmasını hızlandırdığı uyarısında bulunuyor.
Türkiye antibiyotik tüketiminde Avrupa ortalamasını ikiye katlıyor
Türkiye'de antibiyotik kullanımını azaltmaya yönelik çalışmalar sürerken, Avrupa ülkeleriyle arasındaki büyük fark kapanmıyor.
Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunun (TİTCK) 2025 faaliyet raporuna göre, ülkede bin kişi başına günlük antibiyotik tüketimi 35,47 tanımlanmış günlük doz olarak gerçekleşti.
Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezinin (ECDC) 18 Kasım'da yayımladığı 2025 verilerine göre Avrupa Birliği'nin nüfusa göre ağırlıklandırılmış tüketim ortalaması ise 18,9 doz oldu.
Böylece Türkiye'deki antibiyotik tüketimi AB ortalamasının yaklaşık yüzde 88 üzerine çıktı.
Veriler, 18-24 Kasım Dünya Antimikrobiyal Direnç Farkındalık Haftası kapsamında yeniden gündeme geldi.
Uzman kuruluşlar, antibiyotiklerin gereksiz veya yanlış kullanımının bakterilerin ilaçlara karşı direnç geliştirmesini hızlandırdığına dikkat çekiyor.
Bu durum, yalnızca fazla antibiyotik kullanan bireyleri değil, toplumun tamamını ilgilendiren bir halk sağlığı sorunu oluşturuyor.
Almanya ve Hollanda ile aradaki fark dikkat çekiyor
ECDC verilerine göre 2025 yılında bin kişi başına günlük antibiyotik tüketimi Almanya'da 12,8, Hollanda'da ise 9,3 doz olarak kaydedildi.
Türkiye'nin 35,47 dozluk tüketimi, Almanya'nın yaklaşık 2,8 katına, Hollanda'nın ise 3,8 katına karşılık geliyor.
Diğer büyük Avrupa ülkelerinde de tüketim Türkiye'nin altında kaldı.
Fransa ve İspanya'da bin kişi başına günlük 22,8 doz, İtalya'da ise 21,2 doz antibiyotik tüketildi.
ECDC'ye toplam tüketim verisi bildiren AB ülkeleri arasında en yüksek değer 31,1 dozla Yunanistan'da görüldü.
Türkiye'nin tüketimi, Yunanistan'ın bile yaklaşık yüzde 14 üzerinde gerçekleşti.
Karşılaştırma, hastanelerde ve toplum genelinde kullanılan sistemik antibiyotiklerin toplam tüketimini esas alıyor.
Ülkelerin nüfus büyüklükleri farklı olduğu için veriler bin kişi başına günlük doz üzerinden hesaplanıyor.
Bu yöntem, ülkeler arasındaki antibiyotik tüketim yoğunluğunun karşılaştırılmasını sağlıyor.
Türkiye'de tüketim yüzde 6 azaldı ama hedefin çok üzerinde kaldı
Türkiye'de antibiyotik tüketimi 2024 yılında 37,70 doz seviyesindeydi.
Bu rakam 2025'te 35,47 doza gerileyerek yaklaşık yüzde 6 düşüş gösterdi.
Ancak azalma, kamu otoritelerinin belirlediği hedefe ulaşmak için yeterli olmadı.
TİTCK'nin 2025 yılı için belirlediği tüketim hedefi 27 dozdu.
Gerçekleşen tüketim bu hedefin yaklaşık yüzde 31 üzerinde kaldı.
Kurumun 2026 Yılı Performans Programı'nda ise antibiyotik tüketiminin 2028 yılında 31 doza düşürülmesi öngörülüyor.
Dolayısıyla Türkiye'de antibiyotik kullanımını azaltma yönünde ilerleme kaydedilse de tüketim hem Avrupa ortalamasının hem de ulusal hedeflerin üzerinde bulunuyor.
Avrupa Birliği de 2030 hedeflerinden uzak
Antibiyotik tüketiminin azaltılması yalnızca Türkiye'nin karşı karşıya bulunduğu bir sorun değil.
AB genelinde de tüketimi düşürmeye yönelik çalışmalar hedeflenen hızda ilerlemiyor.
Birlikte ortalama antibiyotik tüketimi 2024 yılında 20,3 dozken, 2025'te 18,9 doza geriledi.
ECDC, bu düşüşü olumlu bir gelişme olarak değerlendiriyor.
Ancak kurum, AB'nin 2030 hedeflerine ulaşmak için yeterince hızlı ilerlemediğini belirtiyor.
AB, antibiyotik tüketimini 2019 seviyesine kıyasla yüzde 20 azaltmayı amaçlıyor.
2025 itibarıyla sağlanan azalma ise yalnızca yüzde 5 düzeyinde kaldı.
Hedefin gerçekleşebilmesi için tüketimin bin kişi başına günlük 15,9 doza düşmesi gerekiyor.
Türkiye'deki tüketim azalmasına rağmen AB ile arasındaki farkın kapanmaması, antibiyotik kullanımında daha etkili önlemlere ihtiyaç duyulduğunu gösteriyor.
Sorun yalnızca miktar değil, kullanılan antibiyotiğin türü de önemli
Sağlık kuruluşları, antibiyotik tüketiminin toplam miktarının yanı sıra hangi ilaçların tercih edildiğini de izliyor.
Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) AWaRe sınıflandırmasında antibiyotikler farklı gruplara ayrılıyor.
Bu sınıflandırmadaki Access grubu, birçok yaygın bakteriyel enfeksiyonda ilk veya ikinci seçenek olarak önerilen antibiyotikleri kapsıyor.
AB, kullanılan antibiyotikler içinde Access grubunun payını 2030 yılına kadar en az yüzde 65'e çıkarmayı hedefliyor.
Ancak 2025 yılında bu oran yüzde 62,5 seviyesinde kaldı.
Bu gösterge, antibiyotiklerin yalnızca ne kadar tüketildiğinin değil, uygun ilaç seçiminin de dirençle mücadelede önemli olduğunu ortaya koyuyor.
Sağlık Bakanlığı: Antibiyotikler gribi tedavi etmez
Türkiye Sağlık Bakanlığı, antibiyotiklerin hekim tavsiyesi dışında kullanılmaması gerektiği konusunda uyarılarını sürdürüyor.
Bakanlık, özellikle grip ve soğuk algınlığı gibi virüs kaynaklı hastalıklarda antibiyotiklerin etkili olmadığını vurguluyor.
TİTCK'nin stratejik planına göre antibiyotik içeren reçetelerin toplam reçeteler içindeki payı 2011 yılında yüzde 35 seviyesindeydi.
Bu oran 2024 yılında yüzde 25'e geriledi.
Kurum, söz konusu düşüşü akılcı ilaç kullanımı çalışmalarının sonuçlarından biri olarak değerlendiriyor.
Ancak antibiyotik içeren reçetelerin oranındaki azalma ile toplam antibiyotik tüketimindeki düşüş aynı şeyi ifade etmiyor.
Reçete oranı, antibiyotik yazılan reçetelerin toplam içindeki payını gösterirken tüketim verileri kullanılan ilaç miktarını ölçüyor.
Bu nedenle reçetelerde antibiyotik kullanımının azalması, toplam tüketimin aynı oranda gerilediği anlamına gelmiyor.
Pandemi ve ekonomik tedbirler eğitim çalışmalarını aksattı
TİTCK'nin 2025 faaliyet raporunda antibiyotik kullanımını azaltmaya yönelik çalışmaların uygulanmasında yaşanan sorunlara da yer verildi.
Rapora göre 2020 ve 2021 yıllarında pandemi nedeniyle bazı faaliyetler alternatif yöntemlerle sürdürüldü.
Sonraki dönemde ise ekonomik tedbirler nedeniyle planlanan bazı çalışmalar gerçekleştirilemedi.
Kurum, antibiyotik kullanımında kalıcı davranış değişikliği sağlanabilmesi için hem sağlık çalışanlarına hem de sağlık hizmeti alan vatandaşlara yönelik yoğun eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerine ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.
Bununla birlikte raporda, gerçekleştirilemeyen faaliyetlerin antibiyotik tüketimini ne ölçüde etkilediğine ilişkin sayısal bir değerlendirme bulunmuyor.
Dolayısıyla tüketimin yüksek kalmasında hangi etkenlerin ne ölçüde rol oynadığına ilişkin kesin bir sonuca ulaşmak mümkün değil.
Yeni ulusal eylem planında “Tek Sağlık” yaklaşımı
Sağlık Bakanlığının Ocak 2026'da duyurduğu ulusal eylem planı çalıştayı raporunda, antibiyotik direnciyle mücadelede izleme sistemlerinin güçlendirilmesi önerildi.
Raporda laboratuvar altyapısının geliştirilmesi, sağlık çalışanlarının eğitimi ve toplumun bilinçlendirilmesi gibi başlıklar öne çıktı.
Hazırlanması planlanan ulusal eylem planına rehberlik etmesi amaçlanan rapor, “Tek Sağlık” yaklaşımını temel alıyor.
Bu yaklaşım, insan sağlığını hayvan sağlığı ve çevre sağlığından ayrı değerlendirmiyor.
Çünkü antibiyotik direnci yalnızca hastanelerde veya bireysel ilaç kullanımında ortaya çıkan bir sorun değil.
Dirençli bakteriler insanlar, hayvanlar ve çevre arasında yayılabiliyor.
Bu nedenle mücadelede farklı kurumların ve sektörlerin birlikte hareket etmesi gerekiyor.
Antibiyotik direnci nedir, neden tehlikelidir?
Antibiyotik direnci, insan vücudunun ilaca alışması anlamına gelmiyor.
Direnç, bakterilerin değişime uğrayarak daha önce etkili olan antibiyotiklere karşı dayanıklı hale gelmesiyle ortaya çıkıyor.
Bu bakterilerin yol açtığı enfeksiyonların tedavisi zorlaşabiliyor.
Bazı durumlarda daha farklı ilaçların kullanılması veya daha uzun süreli tedavi gerekebiliyor.
Dirençli bakteriler kişiden kişiye yayılabildiği için sorun, yalnızca antibiyotik kullanan hastalarla sınırlı kalmıyor.
Hiç antibiyotik kullanmamış kişiler de dirençli bakterilerin neden olduğu enfeksiyonlara yakalanabiliyor.
DSÖ'nün 2025 küresel izleme raporuna göre 2023 yılında dünya genelinde laboratuvarla doğrulanan yaygın bakteriyel enfeksiyonların yaklaşık altıda biri antibiyotik tedavilerine dirençliydi.
Ayrıca izlenen bakteri ve antibiyotik eşleşmelerinin yüzde 40'tan fazlasında 2018-2023 döneminde direnç artışı görüldü.
Bu veriler, antibiyotik direncinin küresel ölçekte büyüyen bir halk sağlığı tehdidi olduğunu gösteriyor.
Bebekler ve okul öncesi çocuklar için özel uyarı
ECDC'nin bu yılki farkındalık kampanyasında bebekler ve okul öncesi çocuklara özel önem veriliyor.
Kurum, küçük çocukların antibiyotiklere sık maruz kalabildiğine dikkat çekiyor.
Ancak çocuklarda görülen soğuk algınlığı, öksürük ve boğaz ağrısı gibi şikâyetlerin önemli bir bölümünün nedeni virüsler olabiliyor.
Antibiyotikler virüsleri öldürmediği için bu tür hastalıklarda gereksiz kullanım tedaviye katkı sağlamıyor.
ECDC, antibiyotiklerin yalnızca tıbben gerekli olduğunda ve hekim reçetesiyle kullanılmasını istiyor.
DSÖ'den vatandaşlara antibiyotik uyarısı
Dünya Sağlık Örgütü, antibiyotik direncinin yayılmasını önlemek için bilinçli ilaç kullanımının önemini vurguluyor.
Örgütün temel uyarıları şöyle:
Antibiyotikleri yalnızca hekim reçete ettiğinde kullanın.
Grip ve soğuk algınlığı gibi viral enfeksiyonların antibiyotiklerle tedavi edilemeyeceğini unutmayın.
Önceki tedavilerden kalan antibiyotikleri kendi kararınızla kullanmayın.
Antibiyotikleri başkalarıyla paylaşmayın.
Reçete edilen ilacı hekimin belirttiği şekilde kullanın.
DSÖ, gereksiz kullanımın azaltılmasının yanında hastaların uygun tanı yöntemlerine, gerekli ilaçlara ve aşılara erişiminin de güvence altına alınması gerektiğini belirtiyor.
Antibiyotik direnciyle mücadele, ihtiyaç duyulmayan ilaçların kullanılmasını önlerken bakteriyel enfeksiyonu bulunan hastaların etkili tedaviye ulaşmasını da sağlamayı amaçlıyor.
Türkiye'nin önünde uzun bir yol var
Türkiye'de antibiyotik tüketimi son bir yılda gerilemiş olsa da Avrupa ülkeleriyle arasındaki fark oldukça yüksek.
Almanya'nın yaklaşık üç, Hollanda'nın ise dört katına yaklaşan tüketim, akılcı antibiyotik kullanımı çalışmalarının önemini ortaya koyuyor.
TİTCK'nin belirlediği hedefin tutturulamaması ve eğitim faaliyetlerinde yaşanan aksaklıklar, mevcut uygulamaların geliştirilmesi gerektiğine işaret ediyor.
DSÖ ve ECDC'nin uyarıları ise sorunun yalnızca bugünkü ilaç tüketimiyle sınırlı olmadığını gösteriyor.
Antibiyotiklerin gereksiz kullanımı devam ettikçe, gelecekte bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde kullanılan ilaçların etkisini kaybetmesi riski büyüyor.
DW
Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?
Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com
Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.
Piyasalarda yalnız değilsiniz
Bu haberle ilgili detaylı rapor ve analizlere, uzman desteğiyle Akanak Insights'a ulaşın.




