Trilyonlar Yatırılıyor, Kâr Henüz Yok: Yapay Zekâ Balonu Patlayacak mı?

Küresel teknoloji devleri ve çip üreticileri yapay zekâ (YZ) çılgınlığından rekor gelirler elde ederken; bu teknolojiye milyarlarca dolar yatıran yüzlerce şirket, harcamalarıyla orantılı bir kârlılık yakalayabilmiş değil. Goldman Sachs’ın yayımladığı analize göre, yapay zekâ ekosisteminde elde edilen gelirler neredeyse tamamen çip üreticilerinde toplanıyor. Sektörün geri kalanı ise devasa yatırım harcamalarını nakde çevirmenin yollarını arıyor.

Goldman Sachs Küresel Hisse Senedi Araştırmaları Başkanı Jim Covello, şirketlerin net bir ekonomik getiri görmeden harcama yapmasını "rakiplerin gerisinde kalma korkusu (FOMO)" ile açıklıyor. Şirketler; veri merkezlerine, yüksek işlemcili sunuculara ve yeni nesil YZ modellerine milyarlarca dolar yatırmaya devam ediyor.

Ancak bu kontrolsüz nakit akışı, finans dünyasında 2000'lerin başındaki "Dot-Com (İnternet) Balonu" hatırlatmasını ve trilyonlarca doların buharlaştığı o dönemin tekrar edip etmeyeceği sorusunu gündeme getiriyor.

İnternet Balonundan Yapay Zekâya: Tarih Tekerrür mü Ediyor?

1630'larda Hollanda'daki "Lale Çılgınlığı"ndan 2000'li yılların başındaki İnternet Balonu'na kadar iktisat tarihi, beklentilerin reel kârların üzerine çıktığı ve ardından sert düşüşlerin yaşandığı örneklerle dolu. Bir teknolojinin çok vaat edici olması, o teknoloji üzerine kurulan şirketlerin kârlı olacağını garanti etmiyor.

1990'lı yıllarda henüz geliri dahi olmayan internet şirketleri halka açılmış, Nasdaq endeksi 1999 yılında %86 oranında sıçrayarak Mart 2000'de 5.048 puanla zirveye ulaşmıştı. Ancak şirketlerin beklenen kârları getirememesiyle endeks Ekim 2002'ye kadar %77 çakılarak 1.140 puana geriledi. IMF verilerine göre bu çöküş, ABD ekonomisinde yaklaşık 5 trilyon dolarlık bir servet kaybına yol açtı.

O dönemde Webvan gibi dev internet girişimleri iflas etse da Amazon gibi operasyonel nakit akışına odaklanan şirketler ayakta kaldı. Düşüş internetin sonunu getirmedi ancak piyasadaki hayali değerlemeleri sildi.

Şirketlerin Birbirini Fonladığı Tehlikeli Döngü

Bugünkü YZ dalgası; Microsoft, Alphabet (Google), Meta ve Nvidia gibi çok daha güçlü bilançolara sahip devler tarafından yönetildiği için Dot-Com döneminden ayrılıyor. Ancak IMF, piyasadaki finansal ilişkilerin karmaşıklaşması nedeniyle ciddi riskler konusunda uyarıyor.

Sektördeki bazı büyük aktörler, geliştirdikleri teknoloji veya ürünlerin gelecekte satın alınması taahhüdü karşılığında diğer YZ girişimlerine borç veriyor ya da doğrudan yatırım yapıyor. IMF’nin 2023’ten bu yana gerçekleşen 14 büyük işlemi incelediği raporda; şirketlerin 300 milyar dolarlık özkaynak ve 650 milyar dolarlık borç karşılığında 1,4 trilyon dolarlık gelecekteki gelir sözleşmesi imzaladığı görüldü.

Bu yapı, fonlanan küçük girişimlerin batması durumunda, yatırımcı şirketin hem tedarikçi hem de yatırımcı sıfatıyla çift taraflı darbe alması riskini doğuruyor.

Örneğin, borçlanarak devasa Nvidia çip stokları oluşturan ve veri merkezi kapasitesini Microsoft ile OpenAI gibi devlere kiralayan Amerikan CoreWeave firmasının borçları 50 milyar dolara ulaştı. Şirketin 2026 yılında yaklaşık 13 milyar dolar gelir elde etmesi beklenirken, yıllık zararının 2,13 milyar dolar olacağı ve yıllık sermaye harcamasının 35-39 milyar dolara fırlayacağı öngörülüyor. Bu rakamlar, gelir artışının her zaman kârlılık getiremediğini gözler önüne seriyor.

Faturayı Kim Ödeyecek?

Yapay zekâ yatırımlarının geri dönüşü, sadece çip maliyetleriyle sınırlı değil. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), veri merkezlerinin inşası, soğutma sistemleri ve elektrik altyapısı gibi ek giderlerin devasa bir fatura çıkardığını vurguluyor.

Ekim 2026 analizlerine göre Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta ve Oracle'ın toplam sermaye harcamalarının (CapEx), 2027 yılına kadar şirketlerin ürettiği serbest nakit akışını aşabileceği öngörülüyor. Ayrıca çiplerin ve teknolojinin çok hızlı eskimesi, şirketlerin yatırımlarını amorti edemeden yeni nesil donanımlara trilyonlar harcamak zorunda kalması riskini yaratıyor.

Goldman Sachs yetkilisi Jim Covello, YZ'nin tüketici düzeyinde yaygınlaşmasının kârlılık için yeterli olmadığını, asıl sınavın kurumsal şirketlerin bu araçlarla maliyetleri düşürüp ek gelir yaratabilmesinde yattığını belirtiyor.

Küresel Piyasalarda Fırtına Kopar mı?

YZ yatırımlarının beklentileri karşılayamaması, teknoloji hisselerine endeksli fonları ve bireysel yatırımcıları doğrudan tehdit ediyor. Nitekim Ekim 2026'da ABD teknoloji hisselerinde ve tahvillerinde yaşanan sert satış dalgası, piyasaların YZ altyapı finansmanına karşı ne kadar hassaslaştığını bir kez daha gösterdi.

Buna ek olarak enerji altyapısı yetersizliği de projeleri geciktiriyor. IEA verilerine göre küresel veri merkezlerinin elektrik tüketimi 2024'teki 415 TWh seviyesinden, 2030'da 945 TWh seviyesine (iki katından fazla) çıkacak.

Sonuç olarak, Dot-Com krizi teknolojinin geleceğe yön vermesinin, o teknolojiye yapılan her yatırımın başarılı olacağı anlamına gelmediğini acı bir şekilde öğretti. Yapay zekâ devriminin kaderini de şirketlerin harcadıkları trilyon dolarları nakit akışına ve sürdürülebilir kâra dönüştürüp dönüştüremeyeceği belirleyecek.