The Economist’in Fon Krizi Analizi: Türkiye Piyasa Statüsünü Kaybetme Riskiyle Karşı Karşıya mı?

İngiliz ekonomi dergisi The Economist, Borsa İstanbul’da yaşanan sert çöküşü ve ardından derinleşen yatırım fonu krizini mercek altına aldı. “Türkiye'nin yatırım fonu fiyaskosu” başlığıyla yayımlanan analizde, Likidite sorunları, adli soruşturmalar ve düzenleyici kurumların geciken müdahaleleri ele alınırken krizin uluslararası piyasalardaki yansımalarına dikkat çekildi.

131 Fon Tasfiyede: 18 Milyar Dolar ve 450 Bin Yatırımcı Etkilendi

Derginin paylaştığı verilere göre sermaye piyasası düzenleyicileri, toplam 18 milyar dolar büyüklüğe sahip 131 yatırım fonunu tasfiye sürecine aldı. Süreçten en az 450 bin yatırımcının olumsuz etkilendiği belirtilirken, varlıkların nakde dönüştürülmesi aşamasında yatırımcıların uzun bekleme süreleriyle ve ek değer kayıplarıyla karşılaşabileceği uyarısı yapıldı.

Soruşturmalar kapsamında bazı finans sektörü yöneticilerinin piyasa dolandırıcılığı şüphesiyle gözaltına alındığı ve mal varlıklarının dondurulduğu ifade edildi.

Olağanüstü Getiriler ve Düşük Hacimli Hisse Spekülasyonları

Analizde kriz öncesinde bazı hisse ve fonlarda görülen sıra dışı fiyat hareketleri öne çıkarıldı. Tera’nın ana yatırım fonlarından birinin üç yılda yüzde 60 binin üzerinde getiri sağladığı, Destek Finans Faktoring hisselerinin ise halka arz sonrasında 17 ayda yaklaşık yüzde 7 bin değer kazanarak Borsa İstanbul’un en büyük ikinci şirketi konumuna yükseldiği hatırlatıldı.

Hisse fiyatlarını yukarı çekmek için işlem hacmi düşük payların ve grup şirketlerine ait hisselerin fonlarca toplandığı, değerlenen hisselerin teminat gösterilerek yeni alımların finanse edildiği iddia edildi. Bir yetkilinin bu mekanizmayı "Ponzi benzeri yapı" olarak nitelendirdiği aktarıldı.

İki Günde 30 Milyar Dolar Eridi

Ağustos ayı sonunda Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) fonlardaki hisse yoğunlaşmasını engellemeye dönük adımları, portföy yöneticilerinin satışa geçmesine yol açtı. Satış baskısının artması ve yatırımcıların nakit taleplerinin karşılanamaması üzerine piyasada panik havası hakim oldu. 16 Eylül’de BIST 100 endeksindeki yüzde 5’i aşan düşüşle birlikte borsanın toplam piyasa değerinden sadece iki günde yaklaşık 30 milyar dolar silindi.

MSCI’dan "Gelişen Piyasa" Riski

The Economist, krizin Türkiye’nin küresel finans piyasalarındaki konumunu da tehdit ettiğini vurguladı. Uluslararası endeks sağlayıcısı MSCI’ın haziran ayındaki uyarısına dikkat çekilerek, gerekli düzenleyici adımların atılmaması halinde Türkiye’nin "gelişen piyasa" (emerging market) statüsünden "sınır piyasa" (frontier market) kategorisine düşürülebileceği belirtildi. Ancak bu riskin henüz kesinleşmiş bir karar anlamına gelmediğinin altı çizildi.

Bakan Şimşek: "Sistemik Risk Bulunmuyor"

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 18 Eylül’de yaptığı açıklamada krizin kontrol altına alındığını ve olayın sınırlı sayıda aktörden kaynaklandığını belirterek finansal sistem açısından sistemik bir risk bulunmadığını ifade etti.

Varlık yönetim şirketi Aberdeen’in portföy yöneticisi Viktor Szabo da krizin genel ekonomiye yayılmadığı görüşünü destekledi. Öte yandan borsadan çıkan yerli yatırımcıların fonlarını döviz yerine yüksek faizli Türk lirası mevduat hesaplarına kaydırdığı kaydedildi.

Güven Bunalımı ve Enflasyondan Kaçışın Bedeli

Analizde, İstanbul’un küresel finans merkezi olma hedefinin bu krizle yara aldığı değerlendirmesine yer verildi. Dergi, sorunun yalnızca usulsüzlük yapan yöneticilerin tutuklanmasıyla çözülemeyeceğini; düzenleyici kurumların neden zamanında müdahale etmediğinin ve olası siyasi koruma iddialarının da araştırılması gerektiğini savundu.

Türkiye’deki yüksek enflasyon ortamında birikimlerini korumak amacıyla borsaya yönelen deneyimsiz yatırımcıların sert kayıplarla yüzleştiği vurgulanırken, analiz "yüzde 7 bin gibi sıra dışı getirilerin bir kazanç fırsatından ziyade ciddi bir risk uyarısı olarak görülmesi gerektiği" mesajıyla son buldu.