Mark Zuckerberg’ın başı hukukla dertte

California davası şirket için dönüm noktası olabilir

Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta, ABD’de çocukların ve gençlerin sosyal medya kullanımına ilişkin giderek büyüyen hukuki baskının merkezinde. New Mexico’da şirket aleyhine çıkan ve toplam maliyeti yaklaşık 1 milyar dolara ulaşabilecek kararın ardından gözler şimdi California’ya çevrildi.

California Başsavcısı Rob Bonta’nın öncülük ettiği ve 29 eyalet başsavcısının oluşturduğu koalisyonun Meta’ya karşı açtığı davada açılış konuşmaları salı günü başlayacak. Oakland’daki federal mahkemede jüri geçen hafta belirlendi.

Dava, Meta’nın Facebook ve Instagram’ı gençler ve çocuklarda bağımlılık yaratacak şekilde tasarladığı, ürünlerinin risklerini yeterince açıklamadığı ve çocukların çevrimiçi mahremiyetini koruyan federal yasalar ile eyalet tüketici koruma mevzuatını ihlal ettiği iddialarına dayanıyor.

Sosyal medyanın “Big Tobacco” anı mı?

Bazı hukuk ve teknoloji uzmanları yaşanan süreci sosyal medya sektörünün “Big Tobacco” anı olarak nitelendiriyor.

1990’larda büyük tütün şirketleri, ürünlerinin sağlık üzerindeki zararları konusunda kamuoyunu yanılttıkları gerekçesiyle milyarlarca dolarlık ödemeler yapmak ve faaliyetlerinde önemli değişikliklere gitmek zorunda kalmıştı.

Şimdi benzer bir hesaplaşmanın teknoloji devleri açısından yaşanabileceği düşünülüyor. Bu sürecin merkezinde ise dünyanın en büyük sosyal medya şirketlerinden Meta bulunuyor.

California davasını özellikle önemli kılan nokta, olası kararın yalnızca para cezasıyla sınırlı kalmayabilecek olması. Mahkeme, Facebook ve Instagram’ın çocuklar ve gençlere yönelik bazı tasarım özellikleri ile algoritmalarında kapsamlı değişikliklere gidilmesini zorunlu tutabilir.

UCLA Teknoloji, Hukuk ve Politika Enstitüsü Direktörü Julia Powles, California’nın önemini şöyle özetliyor:

“California, ABD’de diğer bütün yargı bölgelerinden daha önemli. Şirketlerin en geniş hukuki denetime tabi olduğu yer burası ve dünyada yakından izlenen bir yargı bölgesi.”

New Mexico kararı Meta için uyarı oldu

Meta bu ay New Mexico’da önemli bir hukuki yenilgi aldı.

Çocukların cinsel istismarına ilişkin iddiaları da içeren davanın ikinci aşamasında hakim, Meta’nın 567 milyon dolar tutarında bir iyileştirme fonuna ödeme yapmasına karar verdi.

Mart ayında sonuçlanan ilk aşamada ise jüri, şirketin eyaletin haksız ticari uygulamalar yasasını ihlal ettiği gerekçesiyle 375 milyon dolar ödemesine hükmetmişti.

Meta karara katılmadığını ve temyize başvuracağını açıkladı.

New Mexico Başsavcısı Raúl Torrez’e göre kendi eyaletindeki karar, çok daha büyük davaların habercisi olabilir. New Mexico’nun yaklaşık 2 milyon nüfusa sahip olduğuna dikkat çeken Torrez, aynı hukuki yaklaşımın California, Texas, Florida veya New York gibi büyük eyaletlerde uygulanmasının sonuçlarının “astronomik” olabileceğini söyledi.

Algoritmalar ve uygulama tasarımı hedefte

Davaların kritik özelliklerinden biri, başsavcıların Meta’yı doğrudan kullanıcıların paylaştığı içerikler üzerinden değil, Facebook ve Instagram’ın tasarımı, algoritmaları ve şirketin güvenlik konusundaki beyanları üzerinden hedef alması.

Bu hukuki strateji, teknoloji şirketlerini kullanıcıların ürettiği içeriklerden kaynaklanan birçok sorumluluğa karşı koruyan ABD İletişim Ahlakı Yasası'nın Section 230 hükmünün etrafından dolaşılmasına imkan sağlayabilir.

New Mexico kararında Meta’dan çocukların yaşını belirlemek için kullandığı sistemleri geliştirmesi istendi. Şirketin YZ destekli yaş doğrulama araçlarını güçlendirmesi ve iki yıl içinde özellikle 13 yaşından küçük kullanıcıları tespit etmeye yönelik ayrı bir model geliştirmeye çalışması gerekiyor.

Ayrıca okulların veya çocuk güvenliği kuruluşlarının 13 yaşından küçük olduğundan şüphelenilen hesapları bildirebileceği mekanizmaların geliştirilmesi de öngörülüyor.

Torrez’e göre uygulamaların tasarım özelliklerine ve güvenlik konusunda tüketicilerin yanıltıldığı iddialarına odaklanan bu yaklaşım, diğer eyaletler için de bir “yol haritası” oluşturabilir.

California Başsavcısı: Meta tehlikeyi biliyordu

California Başsavcısı Rob Bonta ise Meta’ya yönelik suçlamalarını oldukça sert ifadelerle dile getirdi.

Bonta, Meta’nın genç kullanıcılar için tehlikeli bir ürün tasarladığını, bunun tehlikeli olduğunu bildiğini ve ardından çocuklara, ailelere ve topluma ürünün riskleri konusunda yanlış bilgi verdiğini savundu.

Meta ise suçlamaları reddediyor.

Şirket, eyalet başsavcılarının iddialarının kanıtlanmadığını ve talep edilen mali yaptırımların orantısız olduğunu belirtiyor. Meta ayrıca yaş doğrulama gibi problemlerin yalnızca kendi platformlarına özgü olmadığını, sosyal medya sektörünün tamamını ilgilendiren sorunlar olduğunu savunuyor.

Zuckerberg’ın YZ planları açısından da kritik

Davanın finansal boyutu Meta CEO’su Mark Zuckerberg açısından ayrıca önem taşıyor.

Meta gelirlerinin yaklaşık yüzde 98’ini çevrimiçi reklamlardan elde ediyor. Zuckerberg ise bu dev reklam makinesinin yarattığı nakit akışını şirketin YZ alanındaki büyük yatırım hamlesini finanse etmek için kullanıyor.

Meta’nın yalnızca bu yıl YZ yatırımlarının 145 milyar dolara kadar çıkabileceği belirtiliyor.

Dolayısıyla California’dan çıkabilecek ağır bir para cezası bir yana, Facebook ve Instagram’ın kullanıcı etkileşimini sağlayan temel mekanizmalarına getirilecek sınırlamalar Meta’nın asıl gelir motorunu etkileyebilir.

Asıl risk para cezası değil, iş modelinin değişmesi

Meta açısından California davasının kritik tarafı tam da burada yatıyor.

New Mexico, eyaletlerin Meta’yı sosyal medya içeriklerinden ziyade ürün tasarımı, yaş doğrulama sistemleri ve çocuk güvenliği üzerinden sorumlu tutabileceğini göstermiş olabilir. California’da benzer bir yaklaşımın başarılı olması ise çok daha geniş sonuçlar yaratabilir.

Şirket milyarlarca dolarlık cezaları kaldırabilecek finansal güce sahip. Ancak mahkemelerin Facebook ve Instagram’ın bağımlılık yarattığı öne sürülen özelliklerine, gençlere yönelik algoritmalarına veya kullanıcı etkileşimini maksimuma çıkarmaya dayanan tasarımına müdahale etmeye başlaması çok daha ciddi bir tehdit.

Bu nedenle California’da başlayacak dava yalnızca Zuckerberg’ın ödeyeceği faturanın büyüklüğünü değil, Meta’nın sosyal medya iş modelinin geleceğini de belirleyebilir.

CNBC