Mahfi Eğilmez: Türkiye’nin Sorunlar Envanteri

Bugüne kadar hep yapısal reformları anlatmaya çalıştım. Bu sefer hedef olarak kabul ettiğimiz muasır medeniyetler (çağdaş uygarlıklar) düzeyine çıkmayı engelleyen sorunlarımızın neler olduğunu ortaya koymayı deneyeceğim. Bunlar aynı zamanda çağdaş dünyanın bize baktığında risk olarak nitelediği sorunlar.

Bizim en ciddi sorunlarımızdan birisi çoğunu kendi başımıza yarattığımız sorunları, sorun olarak görmemek ya da onları birer sorun olarak kabul etmemek. Öyle olunca da sorunları azaltma ve çözme çabası içine girmiyoruz. Bırakın mevcutları çözmeyi her gün bu envantere yeni sorunlar ekliyoruz. Sonuçta sorun sayısı sürekli artıyor.

Sorunları çözmek için önce başlıca sorunların neler olduğunu yazalım. Bu liste tam bir liste değil, buna eklemeler yapılabilir kuşkusuz.

Hukuk Hukukun herkese eşit ve tarafsız biçimde uygulanmayışı (hukukun üstünlüğünün bulunmayışı) Yasaların, yasaları yapanlara ve uygulayanlara uygulanmaması Kadınlara ve çocuklara karşı şiddet ve tacizin gerektiği biçimde kovuşturmaya ve cezalandırmaya konu olmaması (İstanbul Sözleşmesi’nin kaldırılmasıyla bu konudaki kötü yaklaşım cesaretlendirilmiş oldu.)

İktidarın görüşleri aleyhine verilmiş, AİHM kararları dâhil, yargı kararlarının uygulanmaması Yargının muhalefet için caydırmak ve sindirmek için bir araç olarak kullanılması Yargıdaki atamalarda siyasetin en üst düzeyde rol oynaması Bütün bu uygulamaların bir sonucu olarak Türkiye, en iyinin ilk sırada bulunduğu Hukukun Üstünlüğü Endeksinde toplam 128 ülke arasında 107’nci sırada yer alıyor ( https://worldjusticeproject.org/our-work/research-and-data/wjp-rule-law-index-2020 ) Siyasal Konular ve Dış Politika Demokrasi eksikliği Güçler ayrımının olmayışı Laiklik ilkesinin zedelenmesi Siyasal partiler yasasının lider sultasını özendirici yapıda olması Yüksek Seçim Kurulunun tümüyle bağımsız olmaması Merkezi yönetimle yerel yönetimler arasındaki ilişkilerin siyasal içeriğe dayalı olarak kurulması Bütün komşularla sorunlu olunması Bizimle yakın ilgili olan üç büyük güçle, ABD, AB ve Rusya ile sorunlu ilişkilerin düzene sokulamaması Avrupa Birliği ile tam üyelik müzakerelerinin yürütülememesi Bütün bunların bir sonucu olarak Türkiye, en iyinin ilk sırada bulunduğu Siyasal İstikrar Endeksinde 194 ülke arasında 174’üncü sırada yer alıyor ( https://www.theglobaleconomy.com/rankings/wb_political_stability/ ) Eğitim Eğitimde sorgulayıcı, araştırıcı ve analitik bir yönteme dayanmak yerine ezbere dayalı yöntemlerin tercih edilmesi Okullarda bilimin gerektirdiği eğitimin dinsel inanç süzgecinden geçirilerek biçimlendirilmesi, bilim ile din arasındaki konuların dinsel inanca göre kitaplara konulması veya konulmaması YÖK’ün demokratik ve özgür üniversite yapısını önleyici tutumu Üniversitelerin kendi rektörlerini, fakültelerin kendi dekanlarını seçme hakkından yoksun bırakılması Gereksiz üniversite ve bölümlerin varlığı ve bazı bölümlere ihtiyaçtan çok fazla öğrenci alınması Bunların sonucu olarak Türkiye, en iyinin ilk sırada yer aldığı OECD ülkeleri öğrencilerine uygulanan PISA testi sonuçlarına göre yeri 37 OECD ülkesi arasında 31’inci sıradır. OECD ortalama puanları ve Türkiye puanları (ikinci sayılar) şöyledir: Okuma: 487 / 466, Matematik: 489 / 454, bilim: 498 / 468.

( https://www.oecd.org/pisa/Combined_Executive_Summaries_PISA_2018.pdf ) Kamu Hizmeti Görevlileri Kamu hizmetinde görev alanların atanma ve yükselmelerinde liyakatin değil taraftarlığın esas alınması Kamu görevlilerinin yaptıkları işte yetki kullanamamaları Bunların sonucu olarak Türkiye, en iyinin ilk sırada yer aldığı Kamu Görevi Etkinliği Endeksinde 38 ülke arasında 32’nci sırada yer alıyor ( https://www.instituteforgovernment.org.uk/blog/uk-comes-top-2019-international-civil-service-effectiveness-index ) Ekonomi Enflasyonun yüksekliği İşsizliğin yüksekliği ve sistemin yeni iş yaratmadaki yetersizliği Dış Borçların yüksekliği Hesapsız verilmiş Hazine garantileri Faizlerin yüksekliği TL’nin dış değer kayıplarının sürekliliği ve yüksekliği Cari açık ve/veya bütçe açığı vermeksizin büyüyeme sorunu Merkez Bankası’nın swap hariç net rezervlerinin eksi olması Bütçe açığının vergi affı, imar affı gibi tek seferlik önlemlerle kapatılması ve bunların ahlaki bozulmaya yol açması Vergi sisteminin dolaylı vergilere dayanması ve bunun yarattığı adaletsizlik Katma değer yaratma sorunu Teşvik sisteminin ürün teşviki yerine kent veya sektör teşvikine yönelmesi sonucu teşvik olmaktan çıkması Planlama eksikliği Tarım kesiminin giderek ihmal edilmesi, köyden kente göçlerin bu nedenle artması ve tarımsal üretimin gerilemesi Faiz konusundaki takıntıların da etkisiyle uygulanan yanlış para ve maliye politikaları Bunların sonucu olarak Türkiye, en iyinin ilk sırada yer aldığı Ekonomik Özgürlük Endeksinde 169 ülke arasında 76’ncı sırada yer alıyor ( https://www.heritage.org/index/country/turkey/ ) Yolsuzluklar Siyasal iktidara yakın kişilerin yaptığı öne sürülen yolsuzlukların soruşturulmaması Kamu harcamalarında şeffaflık ve hesap verilebilirlik eksikliği Denetim eksikliği Yargı denetiminin işletilememesi Bunların sonucu olarak Türkiye, en iyinin ilk sırada yer aldığı Yolsuzluk Algı Endeksinde 180 ülke arasında 86’ncı sırada yer alıyor ( https://www.seffaflik.org/cpi2020/ ) Kurumsal Eksikler ve Yanlışlar Merkez Bankasının bağımsızlığının sıklıkla zedelenmesi Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların bağımsızlığının tümüyle tartışmalı hale gelmiş olması (RTÜK örneği) TÜİK’e yönelik siyasal yaklaşımların bir sonucu olarak yayınlanan istatistiklere duyulan güvenin yok olması Vergi denetiminin siyasal iktidarın yönlendirmesinden bağımsız hale getirilememiş olması Bunların sonucu olarak Türkiye, en iyinin ilk sırada yer aldığı Yönetişim Etkinlik Endeksinde Yolsuzluk Algı Endeksinde 180 ülke arasında 57’nci sırada yer alıyor ( https://solability.com/the-global-sustainable-competitiveness-index/the-index/governance-capital ) Medya Medya patronlarının medya dışında işlerle uğraşmaları ve bunun sonucu olarak siyasal iktidarın etkisi ve yönlendirmesi altında bulunmaları Basın özgürlüğünün en düşük düzeyde olması Siyasal iktidara eleştiri yönetenlerin çeşitli yollarla baskı altına alınması veya gözdağı verilmesi Bunların sonucu olarak Türkiye, en iyinin ilk sırada yer aldığı Dünya Basın Özgürlüğü Endeksinde 180 ülke arasında 153’üncü sırada bulunuyor ( https://rsf.org/en/ranking/2021 ) Yazının tamamı burada .