Sessiz kriz kapıda: Sıcaklar vurdu, pirinç üretimi büyük risk altına girdi!

Yeni bir araştırma, 30°C’yi aşan sıcaklıkların Dünya nüfusunun yarısından fazlasının temel gıdası olan küresel pirinç rekoltesini tehdit ettiği konusunda uyarıyor.

29 Temmuz’da Science Advances dergisinde yayımlanan çalışmaya göre sorun, sadece sezon boyunca ortalama sıcaklığın yükselmesi değil; pirincin yüksek sıcaklığa maruz kaldığı gün sayısı. Ekibin analizine göre, üreme aşamasında 30°C’nin üzerinde geçen fazladan bir gün, rekolteyi yaklaşık %1,1 ile %1,8 oranında düşürebilir. Çalışmanın başyazarı ve Pekin Üniversitesi’nde Biyojeokimya Profesörü olan Feng Zhou, araştırmanın "Isınma nedeniyle pirinç kayıplarına ilişkin tahminler neden çalışmadan çalışmaya farklılık gösteriyor?" sorusundan yola çıktığını belirtiyor. Ekip, bu soruyu yanıtlamak için normal tarlalar ile daha yüksek sıcaklığa maruz bırakılan tarlalar arasında 214 karşılaştırmayı içeren, pirincin saha ısıtma deneylerine dair kendi kulvarındaki en büyük veri tabanını topladı.

Sıcaklık Vuruyor Veriler, yayımlanmış araştırmaların yanı sıra ekibin Çin’deki ana pirinç yetiştirme bölgelerinde yer alan 12 farklı noktada gerçekleştirdiği deneylerden elde edildi. Sürpriz olan şuydu: Sıcaklık pirince ömrü boyunca aynı şekilde zarar vermiyor. Bitkinin yaprak ve saplarını oluşturduğu vejetatif büyüme evresinde aşırı sıcaklık, biyokütle üretme kapasitesini etkiliyor. Ancak en büyük tehlike daha sonra, başakların ve tanelerin oluştuğu üreme aşamasında ortaya çıkıyor. Bu aşamada sıcaklık, bitki içindeki besin dağılım sürecini vuruyor ve tanelere fiilen ulaşan besin miktarını azaltıyor. Feng, Al Jazeera Net’e yaptığı açıklamada, "Bitki dik ve yeşil kalmaya devam edebilir ancak harcadığı çabayı yeterli taneye dönüştürmeyi başaramaz," diyor.

Araştırmacı, üreme aşamasındaki sıcaklık artışının tohum bağlama oranının düşmesiyle ve bitki içindeki karbon ile azot transferinin bozulmasıyla ilişkili olduğunu açıklıyor. Bu da sorunun sadece bitkinin boyutuyla değil, taneleri doldurma kapasitesiyle ilgili olduğu anlamına geliyor. Bu nedenle araştırmacılar "hasat indeksi" adı verilen önemli bir göstergeye, yani bitki kütlesinin ürün tanesine dönüşen oranına odaklandılar.

Ardından ekip, iklim değişikliği altında ürün üretimini tahmin etmek için kullanılan küresel modelleri test etti. Bu modellerin çoğunun pirincin yüksek sıcaklığa olan hassasiyetini hafifsettiğini tespit ettiler. Deneyler 30°C’nin üzerindeki fazladan bir günün verimi yaklaşık %0,9 veya daha fazla düşürebileceğini gösterirken, bazı modeller çok daha düşük kayıplar öngörüyordu.

Araştırmacılar bu sapmayı düzelttikten sonra, küresel sıcaklıktaki 1°C’lik bir artışın küresel pirinç rekoltesini düzeltilmemiş tahminlerdeki %3,8 yerine yaklaşık %8,1 oranında düşürebileceğini hesapladılar. Yani tehlike, modellerin işaret ettiğinin yaklaşık iki katı olabilir.

Endişe Haritası En yüksek risk altındaki bölgeler Güney ve Güneydoğu Asya’da öne çıkıyor. Pakistan, Hindistan ve Bangladeş’teki kayıp tahminleri %6,6’ya; Tayland, Filipinler ve Myanmar’da ise %7,7’ye yükseldi. Çin ve Japonya ise daha küçük ek kayıplarla bu tür sapmalara karşı daha az hassas görünüyor.

Çalışmanın başyazarı, bu sonuçların her pirinç tarlasının rekoltesinden aynı oranı kaybedeceği anlamına gelmediğini, ancak bazı bölgelerin mevcut modellerin ima ettiğinden çok daha kırılgan olabileceğini ortaya koyduğunu vurguluyor. Zira zarar sadece ortalama ısınma miktarına değil, sıcak hava dalgalarının zamanlamasına ve bitkinin tane oluşumunun hassas anındayken vurulduğu gün sayısına bağlı.

Çalışma ayrıca, yüksek sıcaklığa daha dayanıklı pirinç çeşitlerinin geliştirilmesi, sulama yönetiminin iyileştirilmesi ve bitkinin ısı stresine direnmesine yardımcı olmak için toprak kalitesinin artırılması gibi olası çözümlere de dikkat çekiyor.

Bulguların önemine rağmen çalışma bazı sınırlılıklardan yoksun değil. Deneyler esas olarak sulanan tarlalara dayanıyordu; oysa yağmurla beslenen pirinç tarlaları hem sıcaklıkla hem de su eksikliğiyle aynı anda karşı karşıya kaldığı için daha kırılgan olabilir.

Ayrıca küresel tahminlerde bitki yüzeyinin fiili sıcaklığı yerine hava sıcaklığı kullanıldı; oysa sulama bazı durumlarda bitkiyi serinletebilir ve zararı hafifletebilir. Benzer şekilde deneyler, dünyadaki tüm pirinç çeşitlerini ve tarımsal yönetim yöntemlerini kapsamıyor.

Finansman açısından çalışma, Çin Ulusal Doğal Bilimler Vakfı ve Genç Öğretim Üyeleri Araştırma ve İnovasyon Kapasitesini Destekleme Projesi tarafından finanse edildi. Araştırmacılar herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını beyan ettiler.