Kanada'da Ayrılıkçı Referandum: Petrol Zengini Alberta Bağımsızlık İçin Sandık Başında

Kanada'nın petrol üretim merkezi Alberta eyaletinde seçmenler, ülkeden ayrılma konusunda tarihi bir referandum için sandık başına gidiyor. Anketler seçmenlerin yüzde 66'sının Kanada'da kalmak istediğini gösterse de uzmanlar ayrılıkçı hareketin referandumdan sonra da varlığını sürdüreceğini düşünüyor. Ekonomik kaynakların paylaşımı, petrol sektörüne yönelik çevre düzenlemeleri ve Ottawa yönetimiyle yaşanan anlaşmazlıklar, bağımsızlık taleplerinin temelini oluşturuyor. Referandum, ABD Başkanı Donald Trump'ın Kanada'yı 51'inci eyalet yapma çağrılarıyla mücadele eden Başbakan Mark Carney üzerindeki siyasi baskıyı da artırıyor.

Kanada'nın enerji merkezi bağımsızlığı oyluyor

Kanada'nın batısındaki petrol zengini Alberta eyaletinde seçmenler, 19 Ekim Pazartesi günü ülkeden ayrılma konusunda bağlayıcı olmayan bir referandumda oy kullanıyor.

Yaklaşık 5 milyon kişinin yaşadığı Alberta, Kanada'nın enerji üretiminde stratejik öneme sahip eyaletlerinden biri.

Yüzölçümü bakımından ABD'nin Teksas eyaletinden biraz küçük olan Alberta'nın nüfusu ise Teksas'ın yaklaşık altıda biri düzeyinde.

Eyalette uzun yıllardır varlığını sürdüren ayrılıkçı hareket, özellikle son dönemde ekonomik şikâyetler ve federal hükümetin enerji politikalarına yönelik tepkiler nedeniyle yeniden güç kazandı.

Ancak kamuoyu araştırmaları, Alberta halkının çoğunluğunun Kanada'dan ayrılmaya karşı olduğunu gösteriyor.

Referandumun ayrılıkçıların yenilgisiyle sonuçlanması beklenirken siyasi gözlemciler, bağımsızlık tartışmasının kolay kolay sona ermeyeceği görüşünde.

Anket: Halkın yüzde 66'sı Kanada'da kalmak istiyor

Angus Reid tarafından cuma günü yayımlanan kamuoyu araştırmasına göre Alberta seçmenlerinin yüzde 66'sı Kanada'da kalma yönünde oy kullanmayı planlıyor.

Buna karşılık seçmenlerin yaklaşık üçte biri bağımsızlık fikrine destek veriyor.

Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de ayrılıkçı hareketin geleceğine ilişkin beklentiler.

Ankete katılan her beş kişiden üçü, Alberta'daki ayrılıkçı hareketin hiçbir zaman tamamen sona ermeyeceğine inanıyor.

Calgary'deki Mount Royal Üniversitesi'nden siyaset bilimci Duane Bratt, ayrılıkçı grupların artık örgütlü bir siyasi ağ oluşturduğunu belirtiyor.

Bratt'a göre hareketin destekçileri arasında kurulan bağlantılar ve gelişen örgütlenme kapasitesi, referandumda alınacak olumsuz sonuca rağmen bağımsızlık tartışmasının devam etmesine neden olabilir.

Referandumda oy verme işleminin Alberta yerel saatiyle 20.00'de sona ermesi ve sonuçların sayım ilerledikçe açıklanması bekleniyor.

Ayrılıkçılığın temelinde petrol gelirleri var

Alberta'daki bağımsızlık hareketini Kanada'nın Fransızca konuşulan Quebec eyaletindeki ayrılıkçılıktan ayıran en önemli özellik, ekonomik taleplerin ön planda olması.

Quebec'te bağımsızlık tartışmaları büyük ölçüde dil, kültür ve ulusal kimlik üzerinden şekillenirken Alberta'da anlaşmazlıkların merkezinde enerji politikaları ve mali kaynakların paylaşımı bulunuyor.

Alberta'daki ayrılıkçılar, Liberal Parti öncülüğündeki federal hükümetlerin çevre düzenlemeleri yoluyla eyaletin petrol sektörünü sınırlandırdığını savunuyor.

Ayrıca Alberta'nın Kanada ekonomisine yaptığı katkının federal sistemden elde ettiği ekonomik faydadan daha yüksek olduğunu ileri sürüyorlar.

Bağımsızlık yanlısı Pathway to Independence adlı kuruluşun kurucusu Cory Morgan, Kanada'nın ekonomik sisteminin üretici eyaletler aleyhine işlediğini öne sürdü.

Morgan'a göre federal yapı, ülkenin nüfus ve siyasi güç merkezlerini Alberta gibi kaynak üreten eyaletlerin aleyhine destekliyor.

Bu görüş, bağımsızlık kampanyasının temel ekonomik argümanlarından birini oluşturuyor.

Başbakan Carney bağımsızlığa karşı kampanya yürüttü

Referandum, Kanada Başbakanı Mark Carney açısından önemli bir siyasi sınav niteliği taşıyor.

Alberta'da büyüyen Carney, referandum öncesindeki son hafta boyunca Kanada'da kalma yanlısı kampanyaya destek verdi.

Seçmenlere sandığa gitme çağrısında bulunan Carney, Kanada'nın yalnızca eyaletler arasındaki ekonomik çıkar ilişkilerinden oluşmadığını vurguladı.

Cuma günü Alberta'nın Red Deer kentinde konuşan Başbakan, ülkenin birlikteliğinin eyaletlerin ne kadar verdiği veya ne kadar aldığı hesabına indirgenemeyeceğini savundu.

Carney'nin mesajı, ayrılıkçıların ekonomik paylaşım eleştirilerine karşı ulusal dayanışma ve ortak kimlik vurgusu taşıyor.

Başbakanın Alberta'daki ayrılıkçı hareketle mücadele etmek zorunda kalması, Kanada'nın ABD ile ilişkilerinde de önemli gerilimler yaşadığı bir döneme denk geliyor.

Trump'ın 51'inci eyalet çıkışı siyasi baskıyı artırıyor

ABD Başkanı Donald Trump'ın Kanada'nın ABD'nin 51'inci eyaleti olması gerektiğine yönelik tekrarlanan açıklamaları, Ottawa yönetimi açısından ayrı bir siyasi sorun oluşturuyor.

Carney, ABD'nin uyguladığı gümrük tarifeleri ve Trump'ın açıklamaları karşısında Kanada'nın egemenliğini savunmayı hükümetinin temel önceliklerinden biri haline getirdi.

Bu ortamda Alberta'daki ayrılıkçı hareket, ülkenin iç siyasi bütünlüğüne ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıyor.

Kanada hükümeti bir yandan ABD ile ticari ve siyasi anlaşmazlıkları yönetmeye çalışırken diğer yandan ülkenin en önemli enerji üretim merkezlerinden birindeki hoşnutsuzluğu azaltmaya uğraşıyor.

Alberta'nın olası bağımsızlığı, Kanada'nın enerji üretimi, ihracat gelirleri ve ekonomik bütünlüğü açısından önemli sonuçlar doğurabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Ancak mevcut anketler, seçmenlerin çoğunluğunun böyle bir ayrılığı desteklemediğini gösteriyor.

Carney petrol politikalarında geri adım attı

Federal hükümet, Alberta'daki ekonomik şikâyetleri azaltmak amacıyla enerji politikalarında bazı değişikliklere gitti.

Carney yönetimi, önceki dönemde uygulanan bazı çevre politikalarını geri çekerken Alberta petrolünün Asya pazarlarına ihracatını artırabilecek yeni bir boru hattı projesine de destek verdi.

Bu adımlar, eyaletin enerji sektörüne yönelik federal kısıtlamalara ilişkin eleştirileri hafifletmeyi amaçlıyor.

Ancak ayrılıkçı hareketin destekçileri açısından ekonomik tavizlerin yeterli olup olmayacağı belirsizliğini koruyor.

Alberta'daki siyasi tartışmalar, Kanada'nın enerji üretimi ile iklim ve çevre politikaları arasında nasıl bir denge kurması gerektiği sorusunu da yeniden gündeme getiriyor.

Ayrılıkçıların çoğu gerçekten bağımsızlık mı istiyor?

Angus Reid araştırmasının en dikkat çekici bulgularından biri, bağımsızlık yanlılarının motivasyonlarına ilişkin.

Gelecekte düzenlenebilecek bağlayıcı bir bağımsızlık referandumunda ayrılma yönünde oy vereceğini belirten seçmenlerin yüzde 60'ı, asıl amaçlarının federal hükümete siyasi bir mesaj göndermek olduğunu söyledi.

Bu gruptaki katılımcıların yalnızca yüzde 37'si, temel hedeflerinin bağımsız bir devlet kurmak olduğunu belirtti.

Bu sonuç, bağımsızlık desteğinin tamamının Kanada'dan kesin biçimde ayrılma isteğinden kaynaklanmadığını gösteriyor.

Bazı seçmenler, bağımsızlık seçeneğini Ottawa üzerindeki siyasi baskıyı artırmanın bir aracı olarak görüyor.

Dolayısıyla referandumda ayrılıkçıların alacağı oy oranı, gerçek bağımsızlık talebinin yanı sıra federal hükümete duyulan ekonomik ve siyasi hoşnutsuzluğu da yansıtacak.

Eyalet Başbakanı da Kanada'da kalınmasını istiyor

Alberta Eyalet Başbakanı Danielle Smith, eyalet tarihinde bağımsızlık konusunu halkoyuna sunan ilk lider oldu.

Ancak Smith'in kendisi de Alberta'nın Kanada'da kalmasından yana.

Referandum kararı, Smith'in liderliğindeki Birleşik Muhafazakâr Parti içinde yer alan küçük ancak etkili bir ayrılıkçı kanadın aylar süren baskısının ardından alındı.

Smith, referandumda bağımsızlık yanlılarının çoğunluğu elde etmesi halinde ayrılma konusunda bağlayıcı ikinci bir referandum düzenlenmesi için girişimde bulunacağını açıkladı.

Bu nedenle pazartesi günkü oylama, doğrudan bağımsızlık kararı anlamına gelmiyor.

Ancak ayrılıkçıların beklenenden yüksek oy alması, Alberta siyasetindeki dengeleri değiştirebilir.

Bağımsızlık planlarında büyük belirsizlikler bulunuyor

Alberta'daki ayrılıkçı kuruluşlar, bağımsızlık sonrasında izlenebilecek geçiş sürecine ilişkin çeşitli planlar yayımladı.

Bununla birlikte bağımsız bir Alberta'nın nasıl işleyeceği konusunda önemli sorular yanıtsız.

Özellikle şu konular belirsizliğini koruyor:

• Bağımsız Alberta'nın hangi para birimini kullanacağı

• Kanada ile sınır kontrollerinin nasıl düzenleneceği

• Savunma ve güvenlik hizmetlerinin nasıl sağlanacağı

• Federal kurumlarla ekonomik ve idari ilişkilerin nasıl yeniden yapılandırılacağı

• Petrol ihracatı ve uluslararası ticaret anlaşmalarının nasıl yönetileceği

Bu sorunlar, bağımsızlık seçeneğinin yalnızca siyasi değil, aynı zamanda kapsamlı ekonomik ve kurumsal sonuçları olacağını ortaya koyuyor.

Referandum kaybedilse bile ayrılıkçılık sürebilir

Siyaset bilimcilere göre Alberta'daki bağımsızlık hareketinin geleceği, referandumun ardından izleyeceği stratejiye bağlı olacak.

Mount Royal Üniversitesi'nden Duane Bratt, ayrılıkçıların önünde iki temel siyasi seçenek bulunduğunu belirtiyor.

Hareket, gelecekte yeni bir referandum için destek toplamaya devam edebilir.

Diğer seçenek ise bağımsızlık yanlılarının mevcut siyasi partilerden ayrılarak güçlü bir ayrılıkçı parti kurmaya çalışması.

Bu ikinci senaryo, Alberta'daki siyasi rekabetin yapısını değiştirebilir.

Referandum öncesinde Calgary'de oy kullanan Ross Watson ise bağımsızlık fikrini gerçekçi bulmadığını belirterek eyaletteki ekonomik şikâyetlerin ayrılığı haklı çıkarmadığını savundu.

Ancak Watson da ayrılıkçıların tartışmayı kolay kolay sona erdirmeyeceği görüşünde.

Kanada'da kalma yanlılarının referandumdan galip çıkması beklense de Alberta'daki ekonomik hoşnutsuzluk ve federal hükümetle yaşanan anlaşmazlıklar varlığını sürdürüyor.

Bu nedenle 19 Ekim referandumu, Kanada'nın bölünmesi tartışmasını sona erdirmekten çok Alberta'daki ayrılıkçı hareketin gelecekte nasıl bir siyasi güç haline geleceğini belirleyen bir dönüm noktası olabilir.

Reuters

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

Bize e-mail atın: istanbulanalytics@gmail com

Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez.