Kanada Başbakanı Karney Trump’a savaş açtı: 900 milyar dolarlık ticaret çöküyor mu?

Kanada Başbakanı Mark Carney, ülkesinin ABD ile ticaret ilişkilerinin “savaşa girdiğini” açıkladı. Gerekçesini net bir şekilde ortaya koydu: “Bir ülke saldırıya uğradığında savaş durumuna girer.” Carney’e göre Kanada da Washington’un saldırısına uğradı. Cumartesi akşamı halka seslenen başbakan, Amerikan Başkanı Donald Trump’ın “hesaplarını yanlış yaptığını” söyledi. Trump’ın Kanada’ya yüzde 50’ye varan gümrük tarifeleri uyguladığını, bunun yıllık yaklaşık 20 milyar dolarlık ihracatı etkilediğini belirten Carney, Trump’ın Kanada’nın ekonomik zorluklara dayanma gücünü küçümsediğini vurguladı.

Carney, 8 Eylül’den itibaren yürürlüğe girecek yeni gümrük tarifelerini duyurdu. Özellikle çelik ve elektronik sektörlerini hedef alan bu önlemlerle Kanada’nın “dolarına dolar” karşılık vereceğini açıkladı. ABD’nin “bizi kırmak ve kontrol altına almak istediğini” daha önce de uyardığını hatırlatan Carney, “Kanada artık daha güçlü ve Amerika’ya daha az bağımlı” dedi. Washington’un politikasını “çok az verip çok fazla isteyen” bir yaklaşım olarak niteledi.

Ancak Carney’nin ticari ilişkileri çeşitlendirme çabalarına rağmen Kanada ihracatının yaklaşık yüzde 70’i hâlâ ABD pazarlarına gidiyor. Bloomberg verilerine göre 2025’te iki ülke arasındaki ticaret hacmi 900 milyar dolara ulaştı.

Kanada şirketlerinin kayıpları

Financial Times’a göre Kanada, çelik ve alüminyumdaki yüzde 50’lik, otomotivdeki yüzde 25’lik tarifelerden ve kereste üzerindeki anti-damping önlemlerinden muafiyet arıyordu. Bu önlemler son 18 ayda Kanada’da fabrika kapanmalarına ve önemli istihdam kayıplarına yol açtı.

Kanada Bağımsız İşletmeler Federasyonu Başkanı Dan Kelly, federasyonun anketine katılan küçük ölçekli ihracatçıların yüzde 40’ının yeni tarifelerden doğrudan etkileneceğini, yaklaşık üçte birinin ise gelirlerinde yüzde 50 veya daha fazla düşüş beklediğini belirtti.

New York Times, Carney’nin iktidara gelmesinden bu yana Asya ve Avrupa’da yeni ekonomik ittifaklar kurmaya, Çin’le sınırlı bir ticaret anlaşması da dâhil olmak üzere ABD’ye bağımlılığı azaltmaya çalıştığını yazdı. Ancak diğer pazarların kısa vadede ABD pazarının yerini alması mümkün görünmüyor. Carney ayrıca Washington’un Kanada’nın üçüncü ülkelerle ticaret anlaşmaları yapma kapasitesini sınırlama girişimlerini eleştirdi. Bu durum özellikle ABD pazarı dışında önemli bağlantıları olan Fransızca konuşulan Quebec eyaletinde endişe yaratıyor.

Kanada GSYİH’sinde gerileme

Oxford Economics’in bağımsız bir araştırmasına göre, ABD’nin Kanada mallarına yüzde 25 oranında tarife uygulaması senaryosunda Kanada’nın gayrisafi yurt içi hasılası, tarife olmayan senaryoya kıyasla yaklaşık yüzde 2,5 gerileyecek. Bu, 2024 fiyatlarıyla yaklaşık 35 milyar dolarlık bir kayıp ve 150 bin civarında istihdam kaybı anlamına geliyor.

Dünya Bankası verilerine göre Kanada’nın 2025’teki GSYİH’si yaklaşık 2,32 trilyon dolarken ABD ekonomisi 31 trilyon dolar seviyesindeydi. Bu, iki komşu ülke arasındaki ekonomik güç farkını net biçimde ortaya koyuyor.

Araştırmaya göre en büyük darbe imalat sektörüne inecek. Metal, kimya ve maden sanayileri Amerikan tarifelerinden daha fazla etkilenecek. İnşaat sektörü de ekonomik büyümenin yavaşlaması ve yatırımların azalması nedeniyle baskı altında kalacak.

ABD pazarında fiyat artışları

ABD ekonomisi Kanada’dan çok daha büyük olsa da Amerikalı tüketiciler de Trump’ın en büyük ticaret ortaklarına uyguladığı tarifelerden etkilenecek. Yale Üniversitesi Bütçe Laboratuvarı, mevcut tarife politikasının ortalama bir Amerikan ailesinin yıllık maliyetini yaklaşık 1.100 dolar artıracağını ve tüketici fiyat seviyesini yüzde 0,7 yükselteceğini hesapladı.

Kanada’ya özgü maliyetleri tek başına ayırmak zor olsa da alüminyum fiyatı önemli bir gösterge. 2024’te ABD’de tüketilen alüminyumun yaklaşık dörtte biri Kanada’dan geldi; Kanada, ABD’nin en büyük tek alüminyum tedarikçisi konumunda.

Otomotiv, inşaat ve elektrikli aletler gibi birçok sektörde üretim maliyetleri tarifeler nedeniyle artarken, Amerikalı tüketiciler aynı zamanda İran savaşı sonrası yükselen enerji fiyatlarının da yükünü taşıyor.

Financial Times, Trump’ın karşı karşıya olduğu başlıca ekonomik zorlukları üç noktada özetledi: 40 trilyon doları aşan kamu borcu, galon başına 5 dolara yaklaşan dizel fiyatları ve yüzde 6,7 seviyesindeki mortgage faizlerinin milyonlarca Amerikalı için oluşturduğu yük.

Kanada ise İran savaşı sonrası küresel enerji fiyatlarındaki yükselişten yararlandı. Petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatındaki artış, Trump tarifelerinin olumsuz etkilerini bir ölçüde dengelemeye yardımcı oldu.

Sonuç olarak ABD-Kanada ticaret savaşının her iki ülke ekonomisine de olumsuz yansımaları olacak. Bu savaşın İran çatışması ve yüksek enerji fiyatlarıyla aynı döneme denk gelmesi, Amerikalı tüketiciler üzerindeki geçim baskısını artırırken, Kasım ayındaki kongre ara seçimleri öncesinde Trump yönetimine siyasi baskıyı da yükseltecek.

Kaynak: Atlantic + Al Jazeera + Financial Times + New York Times