İran Hürmüz için yeni şartlar öne sürdü: Kısa vadede barış ihtimali zayıflıyor

İran ile Umman, Hürmüz Boğazı’nda yeni bir denizcilik düzenlemesi konusunda anlaşmaya yaklaşırken Tahran, bunun boğazın yeniden tamamen açılması için yeterli olmayacağını açıkladı. İran’ın ABD’den tazminat, yaptırımların kaldırılması, dondurulan varlıkların serbest bırakılması ve bölgedeki müttefiklerine yönelik saldırıların durdurulması gibi kapsamlı taleplerde bulunması, beş aydır devam eden savaşın kısa vadede sona ermesi ihtimalini azaltıyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Umman ile Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişlerini düzenleyecek yeni bir rota üzerinde anlaşmaya “çok yakın” olduklarını söyledi. Ancak Arakçi’ye göre bu teknik anlaşma, dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından birinin normal trafiğe açılması için tek başına yeterli olmayacak.

Tahran artık Hürmüz’ün tamamen açılmasını daha geniş kapsamlı ABD-İran müzakerelerine bağlıyor.

İran’ın talepleri arasında ABD’nin savaş nedeniyle tazminat ödemesi de bulunuyor.

İran şartları ağırlaştırdı İran’ın en üst düzey güvenlik organının sekreteri Mohammad Baqer Zolqadr, Tahran’ın taleplerini daha geniş bir çerçeveye taşıdı.

İran’ın öne sürdüğü koşullar arasında ABD’nin İran’a yönelik tehditlerini sona erdirmesi, İran ve Lübnan, Filistin, Yemen ile Irak’taki müttefiklerine yönelik saldırıların durdurulması, İran’a uygulanan abluka ve yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması bulunuyor.

Bu talepler, Hürmüz meselesinin artık yalnızca deniz trafiğinin teknik koşullarının belirlenmesiyle çözülemeyeceğini gösteriyor.

İran Devrim Muhafızları da aynı mesajı verdi.

Devrim Muhafızları Sözcüsü Hossein Mohebbi, boğazın yeniden açılmasının İran-Umman görüşmelerinden bağımsız olduğunu savunarak, “ABD İran’ın şartlarını kabul ettiği zaman Hürmüz Boğazı kesinlikle yeniden açılacaktır” dedi.

Bu açıklama, İran yönetimi içindeki farklı güç merkezlerinin en azından şimdilik Hürmüz üzerindeki baskıyı Washington’a karşı önemli bir pazarlık kozu olarak korumak istediğine işaret ediyor.

Umman: Görüşmeler olumlu ve yapıcı Arabuluculuk çalışmalarını sürdüren Umman ise İran ile yürütülen görüşmeleri “olumlu ve yapıcı” olarak nitelendirdi.

Umman Dışişleri Bakanlığı aynı zamanda Hürmüz’den geçen gemilere yönelik tekrarlanan saldırıları kınadı ve müzakerelerde kaydedilen ilerlemeyi tehlikeye atabilecek adımlardan kaçınılması çağrısında bulundu.

Arakçi’ye göre İran, savaş öncesinde kullanılan gemi trafik ayrım sisteminin artık kabul edilemez olduğunu düşünüyor. Tahran ile Maskat bu nedenle kalıcı düzenlemenin hukuki ve teknik ayrıntıları çözülene kadar kullanılabilecek geçici bir rota üzerinde çalışıyor.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise anlaşma konusunda daha iyimser bir mesaj verdi.

Pezeşkiyan, mevcut dönemin anlaşmaya varılması için en uygun zaman olduğunu belirterek İran’ın savaştan “güçlü ve galip” çıktığı görüşünü savundu.

Hürmüz’de bir gemi daha vuruldu Diplomatik görüşmeler sürerken sahadaki gelişmeler ise tam tersine gerilimin devam ettiğini gösteriyor.

Birleşik Arap Emirlikleri, ülkenin devlet petrol şirketiyle bağlantılı bir taşıyıcının Hürmüz Boğazı’ndan geçerken İran tarafından füzeyle vurulduğunu açıkladı. Saldırıda yaralanan olmadığı bildirildi.

İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi (UKMTO) da bir geminin kimliği belirlenemeyen bir mühimmatın isabet etmesi sonucu alev aldığını, ancak yangının söndürüldüğünü ve çevresel bir zarar rapor edilmediğini bildirdi.

İran makamları saldırı konusunda açıklama yapmadı.

Yeni olay, Umman’ın müzakereleri tehlikeye atabilecek eylemlerden kaçınılması çağrısıyla aynı döneme denk geldi.

ABD: Anlaşma olursa abluka kaldırılacak Washington ise daha iyimser bir tablo çiziyor.

Reuters’a konuşan bir ABD'li yetkili, İran ile Umman arasında ticari gemilerin yeniden engelsiz geçişini sağlayacak bir anlaşmanın yakın olduğunu düşündüklerini söyledi.

Yetkiliye göre anlaşmanın açıklanması ve İran’ın yükümlülüklerini uygulamaya başlamasının ardından ABD, İran limanlarına uyguladığı ablukayı kaldıracak.

Ancak Washington’ın beklentileri ile Tahran’ın açıklamaları arasında önemli bir fark bulunuyor.

Trump yönetimi son haftalarda birkaç kez Hürmüz’ün açılmasını sağlayacak anlaşmanın yakın olduğunu açıklarken İran tarafı ya müzakerelerin varlığını reddetti ya da yeni koşullar ileri sürdü.

Bu nedenle son görüşmelerin kalıcı bir uzlaşmaya dönüşüp dönüşmeyeceği belirsizliğini koruyor.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), mevcut ablukanın başlamasından bu yana insani yardım taşıyan 30’dan fazla geminin geçişine izin verildiğini açıkladı. Aynı dönemde 53 geminin geri çevrildiği, iki geminin etkisiz hale getirildiği ve iki gemiye çıkıldığı belirtildi.

Hürmüz için tartışmalı formül: İran'a daha fazla kontrol Reuters’ın bölgesel kaynaklara dayandırdığı bilgilere göre üzerinde çalışılan İran-Umman düzenlemesi, Tahran’a Basra Körfezi’ne Hürmüz üzerinden giriş yapan gemiler üzerinde belirli ölçüde kontrol sağlayabilir.

Böyle bir düzenleme, savaşın başlamasından bu yana İran’a verilmesi gündeme gelen en önemli tavizlerden biri anlamına gelecek.

Ancak burada Washington açısından ciddi bir sorun bulunuyor.

ABD yönetimi daha önce dünyanın enerji ticareti açısından en önemli su yollarından birinin kontrolünün İran’a bırakılmasını kabul etmeyeceğini defalarca açıklamıştı.

Dolayısıyla İran-Umman görüşmelerinde ortaya çıkan formülün Washington tarafından hangi ölçüde kabul edilebileceği henüz bilinmiyor.

Hürmüz artık İran’ın en güçlü pazarlık kartlarından biri 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın ardından Tahran, Hürmüz Boğazı üzerindeki askeri baskısını artırdı.

Savaş öncesinde dünya petrol ve LNG sevkiyatının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan geçiyordu.

İran, savaş sırasında tankerlerden geçiş ücreti talep etmeye başladı ve izni olmadan boğazı kullanmaya çalışan bazı gemilere saldırdı. Bunun sonucunda küresel enerji taşımacılığı ciddi şekilde aksarken petrol ve diğer enerji fiyatlarında yükseliş yaşandı.

İran açısından bu durum önemli bir stratejik avantaj yaratıyor.

ABD'nin İran limanlarına uyguladığı abluka Tahran'ın petrol ihracatını giderek zorlaştırırken İran da Hürmüz üzerinden dünya enerji ticaretine maliyet yükleyebiliyor. Böylece iki taraf karşılıklı ekonomik baskı uyguluyor.

Kısa vadede kapsamlı barış zor Son gelişmeler Hürmüz konusunda teknik bir anlaşmanın yakın, siyasi bir anlaşmanın ise hâlâ uzak olabileceğine işaret ediyor.

İran ile Umman arasında geçici veya kalıcı bir deniz rotası konusunda uzlaşılması, boğazdaki trafiğin kademeli olarak normalleşmesinin önünü açabilir.

Ancak Tahran’ın Hürmüz’ün tamamen açılmasını ABD’den tazminat alınması, yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve İran’ın bölgesel müttefiklerine yönelik saldırıların sona erdirilmesi gibi çok daha kapsamlı şartlara bağlaması müzakere alanını ciddi biçimde genişletiyor.

Daha da önemlisi, İran’ın taleplerinin bir kısmı yalnızca Washington’ın kararlarına bağlı değil. Lübnan, Filistin, Yemen ve Irak’taki çatışmaların da pazarlık paketine dahil edilmesi, olası bir anlaşmanın bölgesel boyutunu büyütüyor.

Bu nedenle önümüzdeki günlerde Hürmüz’de gemi trafiğini kolaylaştıracak sınırlı bir düzenleme mümkün görünse bile, bunun ABD-İran savaşını sona erdirecek kapsamlı bir barış anlaşmasına hızla dönüşmesini beklemek güç.

Hürmüz’de çözüm yaklaşmış olabilir; fakat savaşın çözümü henüz yaklaşmış görünmüyor.

Reuters, ParaAnaliz