İran Hürmüz'de daha fazla kontrol istiyor: Müzakerelerde kritik aşama

ABD ile İran arasında beş aydır süren çatışmaları sona erdirecek diplomatik girişimlerde kritik bir eşiğe gelinirken, Hürmüz Boğazı'nın geleceğine ilişkin müzakereler bölgesel güç dengelerini değiştirebilecek yeni bir formül ortaya çıkardı. Reuters'a konuşan İranlı ve bölgesel kaynaklara göre, masadaki taslak anlaşma Tahran'a Basra Körfezi'ne giriş yapan gemiler üzerinde önemli ölçüde kontrol sağlayabilir.

Ancak taraflar arasında ücretlendirme, denetim mekanizması ve İran'ın yetki alanının kapsamı gibi temel başlıklarda henüz uzlaşma sağlanabilmiş değil.

İran giriş trafiğinde kontrol talep ediyor Reuters'ın görüştüğü üst düzey İranlı bir yetkili ile iki bölgesel kaynağa göre, müzakerelerde değerlendirilen taslak metin, Hürmüz Boğazı üzerinden Körfez'e giriş yapan ticari gemilerin İran kara sularını kullanmasını öngörüyor.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi de resmi IRNA ajansına yaptığı açıklamada, hem giriş hem de çıkış yönündeki ticari gemilerin İran kara sularından geçeceği bir model üzerinde "temel mutabakata" varıldığını söyledi. Garibabadi, görüşmelerin "nihai aşamaya çok yaklaştığını" ifade etti.

Ücret pazarlığı sürüyor Kaynaklara göre en önemli anlaşmazlıklardan biri geçiş ücretleri.

İran, taşınan yükün değerinin %5-7'si arasında ücret talep ediyor.Umman yaklaşık %3 seviyesinde bir formül üzerinde duruyor.ABD ise herhangi bir geçiş ücreti uygulanmasına karşı çıkıyor.

Bölgesel kaynaklar ayrıca Körfez ülkelerinin, gemi denetimlerinin yalnızca İran tarafından değil, bölgesel mekanizmalarla yürütülmesini istediğini belirtiyor.

Washington ile Tahran arasında görüş ayrılığı ABD Başkanı Donald Trump son günlerde Hürmüz konusunda anlaşmanın yakın olduğunu dile getirse de, Washington daha önce defalarca İran'ın boğaz üzerinde egemenlik kurmasını kabul etmeyeceğini açıklamıştı.

Reuters'a konuşan kaynaklar ise taraflar arasında hâlâ çözülmesi gereken çok sayıda teknik ve siyasi başlık bulunduğunu belirterek, nihai anlaşmanın henüz kesinleşmediğini vurguladı.

İran'dan Körfez ülkelerine sert uyarı Müzakereler devam ederken Tahran, bölgedeki Arap ülkelerine de açık mesaj gönderdi.

Reuters'ın aktardığına göre İran, ABD'nin ülkeye yönelik yeni bir saldırı düzenlemesi halinde Körfez'deki enerji altyapılarının hedef alınacağı uyarısını yaptı.

Bir Körfez ülkesi yetkilisi, İran'ın mesajını şu sözlerle özetledi: "ABD İran altyapısını vurursa, Körfez'deki enerji tesisleri ve diğer stratejik hedefler de karşılık görecek."

Son aylarda İran'ın bölgedeki ABD müttefiklerine yönelik füze ve İHA saldırıları ile Hürmüz'den izinsiz geçmeye çalışan ticari gemilere yönelik müdahaleleri tansiyonu yüksek tutuyor.

Trump diplomasiye ağırlık veriyor Las Vegas'ta konuşan ABD Başkanı Donald Trump ise askeri seçenekten önce diplomatik çözümü tercih ettiğini söyledi.

Trump, "Anlaşma yapmayı tercih ederim. İnsanların ölmesini istemiyorum. Ama bir noktada başka seçenek kalmayabilir" ifadelerini kullandı.

Şubat sonunda başlayan savaşta İran tarafı 3.400'den fazla kişinin hayatını kaybettiğini açıklarken, ABD ise 18 askerin öldüğünü duyurdu.

ABD üzerinde seçim baskısı artıyor Kasım ayındaki ara seçimler yaklaşırken Trump yönetimi de iç siyasi baskıyla karşı karşıya bulunuyor.

Reuters'ın değerlendirmesine göre Amerikan kamuoyunda savaş desteği zayıflarken, uzun süren askeri operasyonların hem mühimmat stoklarını tüketmesi hem de enerji fiyatları üzerindeki baskıyı artırması Beyaz Saray'ı diplomatik çözüme daha fazla yöneltiyor.

Trump'ın son günlerde yeni saldırıları askıya alarak müzakerelere fırsat tanımasıyla birlikte petrol fiyatlarında da sert geri çekilme yaşandı.

Piyasalar anlaşmayı fiyatlıyor Olası Hürmüz anlaşmasına yönelik iyimserlik son iki işlem gününde petrol fiyatlarını belirgin şekilde aşağı çekti.

Ancak Reuters'a konuşan kaynaklar, anlaşmanın ayrıntılarının hâlâ müzakere edildiğini ve özellikle İran'ın Hürmüz üzerindeki kontrol yetkisinin kapsamının taraflar arasında en kritik pazarlık konusu olmaya devam ettiğini belirtiyor.

Anlaşmanın mevcut haliyle kabul edilmesi durumunda, Hürmüz Boğazı'nın yönetiminde savaş öncesine kıyasla İran lehine önemli bir güç kayması yaşanabileceği değerlendiriliyor.