İran'dan Trump Koridoru'na tepki: Türkiye için tarihi fırsat, Tahran için jeopolitik tehdit

İran, Azerbaycan ile Nahçıvan'ı Ermenistan üzerinden birbirine bağlaması planlanan Trump Uluslararası Barış ve Refah Rotası'na (TRIPP) yönelik endişelerini yeniden gündeme taşıdı. Tahran, ABD'nin Güney Kafkasya'daki varlığının artmasından rahatsızlık duyarken, Türkiye açısından proje Azerbaycan ve Orta Asya'ya doğrudan ulaşım, daha düşük lojistik maliyetleri ve enerji ticaretinde yeni fırsatlar anlamına geliyor. Yaklaşık 43 kilometrelik koridor, bölgenin ekonomik ve jeopolitik dengelerini değiştirme potansiyeli taşıyor.

İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'dan ABD'ye sert eleştiri

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Ermenistan'ın başkenti Erivan'da düzenlenen Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi 17. Taraflar Konferansı (COP17) kapsamında Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile bir araya geldi.

Görüşmede ABD'nin dış politikasını eleştiren Pezeşkiyan, Washington yönetiminin yalnızca İran için değil, bütün dünya için sorunlar yarattığını savundu.

Pezeşkiyan, ABD'nin mevcut politikasını sürdürmesi halinde uluslararası koşulların daha da kötüleşeceğini belirterek, güç kullanmak yerine diplomasi ve diyalog yöntemlerinin tercih edilmesi gerektiğini söyledi.

İran Cumhurbaşkanı, ülkesinin komşularıyla koordinasyon içinde uluslararası ilişkilerini geliştirmeye devam edeceğini vurguladı.

Görüşmede İran-Ermenistan ilişkileri de ele alındı.

Pezeşkiyan, iki ülke arasındaki iş birliğinin farklı alanlarda genişletilmesi gerektiğini belirtirken, Paşinyan tarihi ve kültürel bağlara dikkat çekti.

Ermenistan Başbakanı, bölgesel barış ve istikrarın korunmasının öncelikleri arasında bulunduğunu ifade etti.

İran Dışişleri Bakanı: Bölgemizde ABD varlığından endişeliyiz

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise Trump Uluslararası Barış ve Refah Rotası'na ilişkin kaygılarını daha açık ifadelerle dile getirdi.

İran devlet televizyonuna konuşan Arakçi, ABD'nin Güney Kafkasya'daki rolünün genişlemesinden rahatsız olduklarını söyledi.

Arakçi, "Bölgemizde ve çevremizde ABD'nin herhangi bir varlık göstermesinden endişe duyuyoruz ve bu konuda hassasiyet taşıyoruz" ifadelerini kullandı.

Ermenistan ile diplomatik temasların süreceğini belirten İran Dışişleri Bakanı, Ermenistanlı mevkidaşı Ararat Mirzoyan'ın Tahran ziyaretinde verimli görüşmeler gerçekleştirdiklerini hatırlattı.

Tahran'ın endişeleri yalnızca ABD'nin bölgedeki etkisinin artmasıyla sınırlı değil.

İran, uzun yıllardır Azerbaycan ile Nahçıvan arasındaki kara ulaşımında önemli bir transit ülke konumunda bulunuyor.

Yeni koridorun faaliyete geçmesi, İran üzerinden geçen bazı ticaret ve ulaşım hatlarına alternatif oluşturabilir.

Bu da Tahran'ın bölgesel ekonomik ve stratejik ağırlığını azaltabilir.

Trump Koridoru nedir?

Trump Uluslararası Barış ve Refah Rotası (TRIPP), Azerbaycan'ın ana karası ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında Ermenistan topraklarından geçecek yeni bir ulaşım bağlantısı oluşturmayı amaçlıyor.

Zengezur Koridoru olarak da bilinen güzergâhın yaklaşık 43 kilometrelik bölümü, Ermenistan'ın güneyindeki Sünik bölgesinden geçiyor.

Projenin temeli, 8 Ağustos 2025'te ABD Başkanı Donald Trump'ın ev sahipliğinde Beyaz Saray'da gerçekleştirilen üçlü zirvede atıldı.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, iki ülke arasında yeni ulaşım bağlantılarının kurulmasını öngören TRIPP çerçevesinde anlaşmaya vardı.

Proje yalnızca bir kara yolundan ibaret değil.

Planlanan altyapı yatırımları arasında demir yolları, otoyollar, elektrik iletim hatları ve fiber optik bağlantılar bulunuyor. Enerji taşımacılığına yönelik ek altyapı da olası seçenekler arasında değerlendiriliyor.

İlk yatırım maliyetine ilişkin tahminler 3-5 milyar dolar arasında değişiyor. Ancak nihai maliyet, projenin kapsamına ve finansman modeline bağlı olacak.

Türkiye için en büyük kazanç: Azerbaycan'a doğrudan kara bağlantısı

TRIPP'in Türkiye açısından en önemli sonucu, Azerbaycan'a ve Orta Asya'ya ulaşımda yeni bir kara güzergâhı oluşturması olacak.

Türkiye'nin Azerbaycan ve Orta Asya ile kara ticareti bugün büyük ölçüde Gürcistan ve İran üzerinden gerçekleştiriliyor.

Yeni koridor, Türkiye'nin Nahçıvan sınırından Azerbaycan ana karasına uzanan alternatif bir bağlantı sağlayacak.

Bu güzergâhın devreye girmesiyle Türk ihracatçıları için taşımacılık sürelerinin kısalması ve lojistik maliyetlerinin azalması mümkün olabilir.

Özellikle sanayi ürünleri, otomotiv yan sanayi, makine ve diğer imalat sektörleri açısından yeni ticaret fırsatları doğabilir.

Bununla birlikte ekonomik kazanımların büyüklüğü, demir yolu ve kara yolu altyapısının tamamlanmasına, sınır geçişlerinin etkinliğine ve transit ücretlerine bağlı olacak.

Orta Koridor'un stratejik önemi artacak

Türkiye uzun süredir Çin ve Orta Asya'yı Hazar Denizi, Güney Kafkasya ve Anadolu üzerinden Avrupa'ya bağlayan Orta Koridor projesini destekliyor.

Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Rotası olarak da bilinen bu güzergâh, Rusya ve İran üzerinden geçen ticaret yollarına alternatif oluşturuyor.

TRIPP'in faaliyete geçmesi, Orta Koridor'un ulaşım kapasitesini artırabilecek önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Yeni demir yolu, kara yolu ve dijital altyapı bağlantıları, Türkiye'nin Asya ile Avrupa arasındaki lojistik merkez rolünü güçlendirebilir.

Bölgedeki depolama, gümrükleme, taşımacılık ve sanayi yatırımlarının da bu gelişmeden yararlanması beklenebilir.

Projeye ilişkin bazı tahminlerde, tam entegre bir bölgesel ulaşım ağının yıllık 20-30 milyar dolarlık lojistik tasarruf potansiyeli yaratabileceği ileri sürülüyor.

Ancak bu rakamlar gerçekleşmiş ekonomik kazanımlar değil, geniş kapsamlı projeksiyonlar olarak değerlendirilmeli.

Koridorun ticari başarısı, taşınacak yük miktarına ve bölge ülkeleri arasındaki iş birliğine bağlı olacak.

İran ve Rusya'nın bölgesel etkisi azalabilir

Trump Koridoru'nun en hassas jeopolitik boyutu, İran ve Rusya'nın geleneksel nüfuz alanlarını etkileme potansiyeli.

İran, Azerbaycan ile Nahçıvan arasındaki mevcut ulaşım bağlantılarında önemli bir rol oynuyor.

Rusya ise Güney Kafkasya'da uzun yıllardır güvenlik ve ulaştırma düzenlemeleri üzerinde etkili bir aktör konumunda.

ABD'nin diplomatik öncülüğünde geliştirilen yeni bir ulaşım hattı, bölge ülkelerine alternatif seçenekler sunarak bu iki ülkeye bağımlılığı azaltabilir.

Türkiye ve Azerbaycan açısından bu durum, tedarik zincirlerinin güvenliğini ve dış ticarette esnekliği artırabilecek bir gelişme.

Ancak Tahran açısından aynı süreç, ekonomik gelir kaybının ötesinde jeopolitik nüfuzun zayıflaması anlamına gelebilir.

İran'ın asıl endişesi, yeni bir kara yolu veya demir yolunun inşa edilmesinden çok, ABD'nin bu proje aracılığıyla Güney Kafkasya'da kalıcı bir rol üstlenmesi.

Bununla birlikte ABD destekli bir ulaştırma projesinin hayata geçirilmesi, koridor boyunca Amerikan askeri birliklerinin konuşlandırılacağı anlamına gelmiyor.

ABD'nin uygulama ve güvenlik düzenlemelerindeki rolü, bölgesel tartışmaların önemli başlıklarından biri olmaya devam edecek.

Enerji ticaretinde Türkiye'ye yeni fırsatlar

TRIPP'in potansiyel ekonomik kazanımları yalnızca yük ve yolcu taşımacılığıyla sınırlı değil.

Koridorun elektrik iletim hatları ve dijital bağlantılarla desteklenmesi, bölgesel enerji ve iletişim altyapısının gelişmesine katkı sağlayabilir.

Azerbaycan ve Nahçıvan üzerinden Türkiye'ye uzanabilecek yeni elektrik bağlantıları, enerji ticaretinde ilave kapasite yaratabilir.

Uzun vadede petrol ve doğal gaz taşımacılığı açısından da yeni projeler gündeme gelebilir.

Bu gelişmeler, Türkiye'nin Avrupa ile Asya arasında bir enerji merkezi olma hedefini destekleyebilir.

Ancak olası petrol ve doğal gaz boru hatları için ayrıca ticari anlaşmalar, yatırım kararları ve gerekli izinlerin alınması gerekecek.

Dolayısıyla TRIPP'in enerji alanındaki potansiyeli yüksek olsa da bütün projelerin kesinleştiğini söylemek için erken.

Türk Devletleri Teşkilatı için ekonomik entegrasyon fırsatı

Koridor, Türk Devletleri Teşkilatı açısından da stratejik önem taşıyor.

Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan ve Kırgızistan arasındaki ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi, Ankara'nın uzun vadeli dış politika hedeflerinden biri.

Yeni ulaşım bağlantısı, Türkiye ile Hazar havzası ve Orta Asya arasındaki ticareti kolaylaştırabilir.

Gümrük işlemlerinin uyumlaştırılması, lojistik yatırımlarının artırılması ve bölgesel sanayi iş birliğinin geliştirilmesi de projenin olası kazanımları arasında.

Türkiye açısından hedef, Avrupa ile Orta Asya arasındaki ticarette daha merkezi bir konuma ulaşmak.

Azerbaycan açısından ise Hazar bölgesinin uluslararası ulaşım ağlarındaki ağırlığını artırmak.

Ancak ekonomik entegrasyonun başarısı yalnızca yeni yolların yapılmasına bağlı değil.

Gümrük düzenlemeleri, sınır geçişleri, finansman ve siyasi istikrar da belirleyici olacak.

Ermenistan'ın egemenlik kaygıları nasıl aşılacak?

Koridorun hayata geçirilmesinde Ermenistan'ın tutumu kritik önemde.

Çünkü güzergâh Ermenistan topraklarından geçiyor.

Erivan açısından proje, yeni transit gelirleri, altyapı yatırımları ve bölgesel ticaret fırsatları sağlayabilir.

Ayrıca Azerbaycan ve Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesine katkıda bulunabilir.

Bununla birlikte koridorun yönetimi, sınır güvenliği ve Ermenistan'ın egemenlik haklarının korunması gibi konular hassasiyetini sürdürüyor.

Azerbaycan'ın Nahçıvan'a güvenilir ve kesintisiz ulaşım talebi ile Ermenistan'ın kendi toprakları üzerindeki egemenlik beklentisinin uzlaştırılması gerekecek.

İran'ın Ermenistan ile yakın ilişkileri de müzakerelerin jeopolitik boyutunu güçlendiriyor.

Tahran, yeni düzenlemelerin kendi güvenlik çıkarlarına zarar vermemesini istiyor.

ANALİZ: 43 kilometrelik koridor bölgenin dengelerini değiştirebilir

Trump Koridoru'nun önemi, yalnızca 43 kilometrelik bir ulaşım bağlantısı olmasından kaynaklanmıyor.

Proje, Güney Kafkasya'daki ticaret yollarının, enerji bağlantılarının ve siyasi ilişkilerin yeniden şekillenmesine katkıda bulunabilir.

Türkiye ve Azerbaycan, koridoru ekonomik bütünleşmeyi hızlandıracak stratejik bir fırsat olarak görüyor.

ABD, bölgesel ulaşım ve ticaret bağlantılarının geliştirilmesi yoluyla Güney Kafkasya'daki diplomatik rolünü güçlendirme imkânı elde ediyor.

Ermenistan ise projeden ekonomik kazanç sağlamak ve komşularıyla ilişkilerini normalleştirmek istiyor.

İran açısından ise tablo farklı.

Tahran, hem transit taşımacılıktaki rolünün azalmasından hem de ABD'nin kuzey sınırlarına yakın bölgelerde etkisini artırmasından endişe duyuyor.

Rusya'nın geleneksel bölgesel nüfuzunun nasıl etkileneceği de önemli bir soru.

Sonuç olarak TRIPP, Türkiye için önemli bir ekonomik ve jeopolitik fırsat sunarken İran açısından yeni bir stratejik rekabet alanı yaratıyor.

Koridorun başarıyla tamamlanması, Türkiye'nin Azerbaycan ve Orta Asya ile bağlantılarını güçlendirebilir, Orta Koridor'un cazibesini artırabilir ve enerji ticaretinde yeni seçenekler yaratabilir.

Ancak bu kazanımların gerçekleşmesi için Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki anlaşmaların uygulanması, gerekli altyapının tamamlanması ve bölgesel güvenlik risklerinin yönetilmesi gerekiyor.

Ankara açısından stratejik bir kazanım olabilecek Trump Koridoru'nun, Tahran için neden ciddi bir endişe kaynağı olduğu da tam olarak burada ortaya çıkıyor.

Güldem Atabay ve Atilla Yeşilada tarafından kaleme alınan GADT Raporlarına abone olmak ister misiniz?

 Bize e-mail atın:  istanbulanalytics@gmail com

 Raporlar ücretlidir, yatırım önerisi içermez

BirGün, ParaAnaliz