İran-ABD gerilimi Avrupa’ya sıçrama riski taşıyor: Petrol yeniden yükselişte

ABD ile İran arasındaki savaşta diplomatik çözüm umutları giderek zayıflarken, Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam kapasiteyle deniz trafiğine açılacağına ilişkin beklentiler de geriliyor. Brent petrol 92 doların üzerine çıkarken, WTI 86 doları aştı. Financial Times’a göre Tahran, ABD’nin savaşı tırmandırması halinde Avrupa’daki Amerikan askeri hedeflerine yönelik saldırı seçeneklerini de değerlendiriyor. Ancak piyasalar açısından daha yakın ve somut risk, Hürmüz’deki tıkanıklığın uzaması ve enerji arzındaki aksamanın kalıcı hale gelmesi.

Brent 92 doları aştı

Petrol fiyatlarında Orta Doğu kaynaklı risk primi yeniden yükseliyor.

Brent ham petrol vadeli kontratları çarşamba günü yüzde 1,3 artışla varil başına 92,20 dolara, ABD tipi WTI ise yüzde 1,7 yükselişle 86,38 dolara çıktı.

Fiyatlardaki yükselişin arkasında birkaç jeopolitik gelişme aynı anda etkili oluyor. ABD-İran müzakerelerinde ilerleme sağlanamazken Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği düşük seviyelerde kalmaya devam ediyor. Birleşik Arap Emirlikleri'nin İran ile tüm finansal ve ekonomik işlemleri askıya alma kararı da bölgesel gerilimin daha geniş bir ekonomik çatışmaya dönüşebileceği endişelerini artırdı.

BOK Financial kıdemli işlem yöneticisi Dennis Kissler, ham petrolün Orta Doğu'daki jeopolitik gerilimden destek almaya devam ettiğini belirtti.

Pepperstone araştırma stratejisti Ahmad Assiri ise Brent'in 91 doların üzerine çıkmasının piyasanın giderek daha yüksek bir jeopolitik risk primi fiyatladığını gösterdiğini söyledi. Assiri'ye göre mevcut koşullar fiyatların yeniden üç haneli seviyelere çıkması riskini gündemde tutuyor.

Hürmüz hâlâ krizin merkezinde

Petrol piyasası açısından en önemli mesele, ABD ile İran arasındaki askeri gerilimden çok bunun Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğine etkisi olmaya devam ediyor.

Boğazın yeniden açılması için yürütülen görüşmelerde ilerleme sağlanamazken, gemi sahiplerinin önemli bölümü güvenlik konusunda açık ve güvenilir bir işaret olmadığı için bölgeden uzak duruyor.

Haziran ayında ABD ile İran arasında imzalanan geçici mutabakat, İran'ın boğazdaki gemilere saldırmasının ardından geçen ay çökmüştü. Washington ve Tahran birbirlerini anlaşmayı ihlal etmekle suçlarken karşılıklı saldırılar yeniden başlamış, ABD de İran limanlarına yönelik ablukayı devreye sokmuştu.

Son haftalarda yürütülen diplomatik girişimler ise ne boğazdaki normal deniz trafiğini yeniden başlatabildi ne de savaşı sona erdirecek daha kapsamlı müzakerelerin önünü açabildi.

ABD Başkanı Donald Trump salı günü İran ile halihazırda herhangi bir görüşme yapılmadığını ve yeni bir görüşmenin de planlanmadığını açıkladı.

Bu tablo, petrol piyasasının kısa sürede savaş öncesindeki koşullara dönmesi ihtimalini giderek azaltıyor.

FT: İran Avrupa’daki ABD hedeflerini değerlendiriyor

Financial Times'ın İran rejimine yakın iki kaynağa dayandırdığı haberine göre Tahran, Trump yönetiminin savaşı yeniden büyük çaplı biçimde tırmandırması halinde çatışmayı Orta Doğu'nun dışına taşıyabilecek seçenekleri değerlendiriyor.

İranlı askeri yetkililerin, Bulgaristan gibi Güneydoğu Avrupa ülkelerindeki ABD askeri varlıklarını olası hedefler arasında incelediği öne sürülüyor.

Bulgaristan geçen ay Bezmer Hava Üssü'nün Amerikan yakıt ikmal uçakları tarafından kullanılmasına izin vermişti.

Kaynaklardan biri, İngiliz askeri üssünün bulunduğu Kıbrıs'ın da olası misilleme senaryoları arasında değerlendirildiğini söyledi.

İran'ın ayrıca çatışmanın yeniden tırmanması durumunda Hürmüz Boğazı'ndan geçen denizaltı fiber optik kablolarına saldırı seçeneklerini incelediği iddia edildi.

Tahran'da savaşın yeniden tırmanacağı beklentisi güçleniyor

FT'ye göre İran yönetimi içindeki birçok isim artık savaşın yeniden genişlemesini bir ihtimalden çok zamanlama meselesi olarak değerlendiriyor.

İran'ın dini lideri Ayetullah Mojtaba Khamenei'nin geçen hafta güvenlik ve askeri yönetimde daha sertlik yanlısı isimleri üst görevlere getirmesi de bu eğilimin göstergelerinden biri olarak yorumlanıyor.

İran Devrim Muhafızları ve diğer askeri yetkililer, yeni ve kapsamlı bir çatışmada İran'ın yalnızca Orta Doğu'daki Amerikan üsleri, enerji tesisleri ve altyapısını hedef almakla yetinmeyebileceği mesajını veriyor.

İran'ın vereceği karşılığın büyüklüğü ise Washington'ın atacağı adımlara bağlı olacak.

FT'ye konuşan kaynaklardan biri, ABD'nin İran altyapısını hedef alması halinde Tahran'ın çatışmayı genişletecek bir plan üzerinde çalıştığını söyledi. Diğer kaynak ise yeni bir Amerikan saldırısına karşı İran'ın vereceği yanıtta “sınır olmayacağını” öne sürdü.

Avrupa tehdidinin askeri kapasitesi tartışmalı

Batılı savunma uzmanları İran'ın Avrupa'daki hedeflere saldırma kapasitesinin bulunduğunu ancak bunun sınırlı olduğunu düşünüyor.

Royal United Services Institute'tan Sidharth Kaushal, İran'ın orta menzilli balistik füzelerle Güney ve Güneydoğu Avrupa'daki bazı Amerikan hedeflerini vurabileceğini, ancak menzil uzadıkça silahların taşıyabileceği yükün ve isabet kabiliyetinin azaldığını belirtti.

International Institute for Strategic Studies uzmanı Douglas Barrie de İran'ın 2 bin kilometrenin üzerinde menzile sahip silahları bulunduğuna ilişkin göstergeler olduğunu, ancak Tahran'ın bunlardan kaç tanesine sahip olduğunun ve kaçını kullanmaya hazır olduğunun belirsiz kaldığını söyledi.

Dolayısıyla İran'ın Avrupa'ya yönelik tehditlerinin askeri sonuçlarından çok, ABD-İran savaşının coğrafi olarak genişleyebileceği algısını güçlendirmesi petrol piyasaları açısından önem taşıyor.

Rus petrol arzında da aksama var

Petrol fiyatlarını destekleyen tek faktör Orta Doğu değil.

Rusya'nın batı limanlarından gerçekleştirilen petrol sevkiyatları ağustosun ilk yarısında günlük yaklaşık 2,3 milyon varile geriledi. Bu rakam ilk yükleme planının yaklaşık yüzde 15 altında.

Gerilemede Karadeniz'deki Novorossiysk Limanı'nda yaşanan aksaklıklar etkili oldu.

Aynı zamanda Ukrayna'nın Rus rafineri altyapısına yönelik saldırıları küresel petrol ürünleri arzını sıkı tutarken, yüksek rafineri marjları nedeniyle rafinerilerin ham petrol talebi güçlü seyrediyor.

ABD'de ise arz tarafında daha rahat bir görünüm var. Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre ham petrol stokları geçen hafta 4,4 milyon varil artarak 428,8 milyon varile çıktı.

ABD rafinerilerinin kapasite kullanım oranı da bir haftada 1 puan yükselerek yüzde 97,2'ye ulaştı.

Petrol piyasasında gözler yeniden 100 dolarda

Petrol piyasası açısından temel belirsizlik Hürmüz Boğazı'nın ne zaman ve hangi koşullarda normal tanker trafiğine dönebileceği.

ABD ile İran arasında diplomatik temasın kesilmesi, Tahran'ın askeri söylemini sertleştirmesi ve bölgedeki diğer ülkelerin de İran'a karşı ekonomik önlemler almaya başlaması, kısa vadede çözüm ihtimalini azaltıyor.

Buna Rusya kaynaklı arz sorunlarının da eklenmesiyle Brent petrol 92 doların üzerine yerleşirken, piyasalarda 100 dolar seviyesinin yeniden test edilme ihtimali daha fazla tartışılmaya başladı.

Hürmüz'deki düşük tanker trafiğinin uzaması durumunda enerji arzına ilişkin risk priminin petrol fiyatlarından kısa sürede çıkması zor görünüyor.

FT, CNBC