IMF’den hükümetlere acil kemer sıkma çağrısı: Yüksek borç ve tahvil faizleri alarm veriyor

IMF Başkanı Kristalina Georgieva, küresel tahvil faizlerinin onlarca yılın zirvelerine çıkmasının ardından hükümetlere bütçe açıklarını azaltma ve harcamaları kontrol altına alma çağrısı yaptı. Küresel borcun GSYH’ye oranının yakında yüzde 100’ü aşacağına dikkat çeken Georgieva, yüksek enerji fiyatları, artan faizler ve büyüyen kamu borçlarının dünya ekonomisi için tehlikeli bir bileşim oluşturduğunu söyledi.

Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, küresel tahvil piyasalarındaki sert satışların hükümetleri “çok zor siyasi tercihlerle” karşı karşıya bıraktığını belirterek kamu harcamalarının kontrol altına alınması gerektiğini söyledi.

Singapur'da, IMF ve Dünya Bankası'nın gelecek hafta Bangkok'ta düzenlenecek yıllık toplantıları öncesinde konuşan Georgieva, İran savaşının tetiklediği yüksek enerji fiyatlarının ABD, Almanya ve Japonya'da 10 yıllık borçlanma maliyetlerini onlarca yılın en yüksek seviyelerine taşıdığını söyledi.

Georgieva, tahvil faizlerinin hâlâ yükselmeye devam ettiğine dikkat çekti.

Tahvil piyasalarında zehirli kokteyl

Küresel tahvil piyasaları son aylarda sert satışlarla karşı karşıya.

Yatırımcılar aynı anda Ortadoğu'da uzayan savaş, büyük merkez bankalarının faiz artırımları ve dünyanın en büyük ekonomilerinde giderek ağırlaşan kamu borçlarıyla mücadele ediyor.

Bu gelişmeler devlet tahvili faizlerini yükseltirken hükümetlerin borçlanma maliyetlerini de hızla artırıyor.

IMF'ye göre özellikle yüksek kamu borcuna sahip ülkeler açısından mevcut tablo giderek daha zor hale geliyor.

Georgieva, küresel borcun GSYH'ye oranının yakında yüzde 100'ün üzerine çıkmasının beklendiğini belirterek aşırı bütçe açıkları ve yüksek borç servis maliyetlerinin küresel ekonominin sağlığını etkileyen “önemli bir faktör” haline geldiğini söyledi.

“Faiz faturası hızla büyüyor”

IMF Başkanı, yükselen tahvil getirilerinin hükümetlerin faiz ödemelerini artırdığına dikkat çekti.

“Yüksek getiriler, bütçe kısıtlarının sıkı olduğu ve savunma dahil harcama önceliklerinin birbiriyle rekabet ettiği bir dönemde faiz faturasını şişiriyor” diyen Georgieva, merkez bankalarının politika faizlerini yükseltmesinin kısa vadeli borçlanmanın maliyetini de doğrudan artırdığını söyledi.

Bu durum hükümetlerin karşı karşıya olduğu mali açmazı büyütüyor.

Bir tarafta savunma, sosyal harcamalar, enerji güvenliği ve altyapı gibi alanlarda artan harcama ihtiyacı bulunurken diğer tarafta devletlerin mevcut borçlarını çevirmek için ödemek zorunda oldukları faiz hızla yükseliyor.

IMF: Bütçe açıkları çok uzun süre yüksek kaldı

Georgieva'ya göre sorunun kökenlerinden biri Covid-19 pandemisinden sonra bütçe açıklarının yeterince azaltılmaması.

Pandemi sırasında ekonomileri desteklemek amacıyla hükümetlerin harcamaları hızla artırdığını hatırlatan IMF Başkanı, sonrasında mali disipline dönüşün yeterli olmadığını söyledi.

Georgieva, ülkelerin mali hareket alanının yeniden oluşturulmaya “şiddetle ihtiyaç duyduğunu” belirterek bütçe konsolidasyonunun artık ertelenemeyeceğini ifade etti.

IMF Başkanı:

“Durum acil ve kapsamlı bir politika tepkisi gerektiriyor” dedi.

Ancak Georgieva, harcamaları azaltmanın hükümetler açısından ciddi siyasi maliyetler yaratabileceğini de kabul etti.

Fransa alarmın merkezinde

IMF Başkanı özellikle yüksek borçlu Euro Bölgesi ülkelerinde durumun “zorlu” olduğunu söyledi.

Son haftalarda tahvil piyasalarının en fazla odaklandığı ülkelerin başında Fransa geliyor.

Fransa'da hükümetin bütçe açığını kontrol altına almak amacıyla gündeme getirdiği harcama tedbirleri sokak protestolarına yol açarken ülkenin tahvil faizleri de sert yükseldi.

Yatırımcılar Fransa'nın yüksek kamu borcu ve siyasi sistemin bütçe açığını azaltacak önlemleri uygulama kapasitesi konusunda giderek daha fazla endişe duyuyor.

Georgieva, Fransa'nın yanı sıra İtalya'nın, daha sınırlı ölçüde ise Portekiz ve İrlanda'nın yükselen tahvil spreadleriyle karşı karşıya olduğunu söyledi.

Hükümetlerin önünde zor tercih

Tahvil faizlerinin yükselmesi, kamu maliyesi açısından kendi kendini besleyen bir risk yaratıyor.

Borçlanma maliyetleri yükseldikçe hükümetlerin faiz giderleri artıyor. Faiz giderleri arttıkça bütçe açıklarını kapatmak zorlaşıyor. Daha yüksek açıklar ise yatırımcıların daha yüksek risk primi istemesine ve tahvil faizlerinin daha da yükselmesine neden olabiliyor.

Bu nedenle IMF, yüksek borçlu ülkelerin piyasa baskısı daha fazla artmadan bütçe açıklarını azaltacak güvenilir planlar açıklaması gerektiğini savunuyor.

Ancak bunun siyasi bedeli yüksek olabilir.

Vergi artışları veya kamu harcamalarında kesintiler seçmen tepkisine yol açarken hükümetlerin savunma ve enerji güvenliği gibi alanlarda daha fazla harcama yapması gerekiyor.

Dünya ekonomisi şimdiye kadar dirençli kaldı

Georgieva, küresel ekonominin son yıllarda karşı karşıya kaldığı şoklara rağmen “dikkat çekici bir çeviklik” gösterdiğini söyledi.

Gelecek hafta Bangkok'ta bir araya gelecek maliye bakanları ve merkez bankası başkanlarının küresel ekonominin önündeki yeni riskleri değerlendirmesi bekleniyor.

Ancak IMF Başkanı, dünya ekonomisinin bugüne kadar gösterdiği direncin önümüzdeki aylarda ciddi biçimde test edilebileceği uyarısında bulundu.

Georgieva özellikle iki riske dikkat çekti: hızla gelişen yapay zekâ teknolojileri ve kalıcı biçimde yüksek seyreden enerji fiyatları.

YZ büyümeyi destekliyor ama eşitsizliği artırabilir

IMF Başkanı, yapay zekânın ekonomik büyümeyi desteklediğini ancak teknolojinin yarattığı kazanımların ülkeler ve toplum kesimleri arasında eşit dağılmadığını söyledi.

Bu nedenle YZ yatırımlarındaki hızlı büyümenin küresel eşitsizlikleri daha da artırma riski bulunduğunu belirtti.

Teknoloji yatırımları bir taraftan verimlilik ve ekonomik büyüme sağlarken diğer taraftan sermaye, enerji ve altyapı ihtiyacını artırıyor.

Bu da küresel ekonomideki mevcut yatırım ve finansman baskılarını güçlendirebiliyor.

Petrol yeniden yükselirse tablo zorlaşabilir

IMF'ye göre İran savaşının yarattığı enerji şoku şimdiye kadar büyük ölçüde kontrol altında tutuldu.

Ancak petrol fiyatlarının hâlâ varil başına 100 dolar civarında seyretmesi önemli bir risk oluşturuyor.

Georgieva, kuzey yarımkürede kış mevsiminin yaklaşması ve dünyanın en zengin, aynı zamanda enerji tüketimi yüksek ülkelerinin rezervlerini yeniden doldurmaya başlamasıyla petrol fiyatlarının daha da yükselebileceği uyarısında bulundu.

Enerji fiyatlarında yeni bir yükseliş küresel enflasyonu yeniden hızlandırabilir.

Bu durumda merkez bankaları faizleri daha uzun süre yüksek tutmak veya yeni faiz artırımlarına gitmek zorunda kalabilir.

Borç-faiz-petrol döngüsü

IMF'nin uyarısının merkezinde giderek daha tehlikeli hale gelen bir döngü bulunuyor:

Yüksek petrol → yüksek enflasyon → yüksek politika faizleri → yüksek tahvil faizleri → artan kamu faiz giderleri → daha büyük bütçe baskısı.

Küresel borç seviyelerinin zaten son derece yüksek olduğu bir ortamda bu döngünün devam etmesi özellikle yüksek borçlu ülkeleri tahvil piyasalarının baskısına açık hale getiriyor.

Georgieva'nın mesajı bu nedenle açık: Covid döneminden kalan geniş bütçe politikalarının devam ettirilmesi giderek daha pahalı hale geliyor.

Hükümetlerin önündeki seçenekler siyasi açıdan zor olsa da IMF'ye göre mali hareket alanının yeniden oluşturulması artık ertelenemeyecek bir ihtiyaç.

FT