Gökyüzündeki Dev Hesaplaşma: Çin ve ABD’nin Yörüngedeki Gizli Savaşı

Bir ABD raporu, Pekin'deki özel şirketlerin hızlı bir şekilde genişlediği, "Starlink" ile rekabet etme kapasitesine ulaştığı ve küresel çapta askeri ile dijital nüfuzunu artırdığı konusunda uyarıyor.

Çin'deki ticari uzay sektörü, özel yatırımlara açılmasından bu yana şirket sayısındaki ve uydu fabrikalarındaki büyük genişlemeyle birlikte ivmeli bir büyüme kaydediyor.

Çin'deki ticari uzay sektörü, ABD'de artan endişelere yol açan hızlı bir büyümeye sahne oluyor. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) tarafından yayımlanan bir rapor, bu sektördeki devasa genişlemenin yalnızca ekonomik boyutlarla sınırlı kalmadığı; önümüzdeki yıllarda uzaydaki güç dengelerini yeniden çizebilecek askeri ve stratejik yansımalar taşıdığı konusunda uyardı.

Rapor, Çin'deki ticari uzay endüstrisinin şaşırtıcı bir hızla büyüdüğünü belirterek, Washington'ın Çin'in askeri uzay programlarına ve Pekin'in Ay ile ilgili planlarına odaklanırken, ticari sektörün Çin askeri mekanizmasıyla olan yakın bağına rağmen bu alanda yaşanan patlamaya yeterince ilgi göstermediğine işaret etti.

Eski ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) yetkilisi ve raporun hazırlık sürecini yöneten Kari Bingen, Financial Times gazetesine yaptığı açıklamada şunları söyledi: "Birleşik Devletler, Çin Ordusu'nun uzay tehditlerine ve Ay planlarına odaklanıyor ancak Çin uzay sektöründeki şaşırtıcı bir hız ve ölçekte ilerleyen ticari gelişmeleri yeterince takip etmiyor."

Sektörün Özel Yatırımlara Açılmasıyla Gelen Büyük Sıçrama

Çin hükümetinin 2014 yılında uzay endüstrisinde özel sektör yatırımlarına ilk kez izin vermesinden bu yana sektör köklü bir dönüşüm yaşadı. Rapora göre o tarihten bu yana roket fırlatma, uydu üretimi ve uzay iletişimi alanlarında faaliyet gösteren şirket sayısı birkaç düzineden yaklaşık 600 şirkete yükseldi. Çin, havacılık ve uzay sanayisine özel sanayi kentleri kurmanın yanı sıra ülke genelindeki roket fırlatma sahası ağını genişletiyor. Bu süreçte, onlarca yıldır fırlatma işlemlerini tekelinde tutan devlete ait "Uzun Yürüyüş" (Long March) roketleriyle rekabet eden 10'dan fazla start-up (girişimci şirket) ortaya çıktı.

Bu şirketlerin birçoğu ticari olarak sınıflandırılsa da rapor, Çin devletiyle yakın bağlara sahip olduklarını ve Halk Kurtuluş Ordusu'na da hizmet eden bir uzay ekosisteminin inşasına katkıda bulunduklarını vurguluyor.

"Starlink" ile Doğrudan Rekabet Raporda ele alınan en göze çarpan projeler arasında, "Guowang" ve "Thousand Sails" şirketlerinin her birinin 10 binden fazla uydu fırlatma planı yer alıyor. Bu adım, şirketleri Amerikalı SpaceX firmasına ait "Starlink" ağıyla doğrudan rekabet konumuna getiriyor. Söz konusu planlar, Çin'in alçak Dünya yörüngesinde hem sivil hem de askeri amaçlarla aynı anda kullanılabilecek uzay tabanlı internet ağları geliştirmeye yönelik daha geniş stratejisinin bir parçası olarak öne çıkıyor.

Buna paralel olarak Çin, uydu üretimi için tamamen otomatize edilmiş devasa fabrikalar inşa ediyor. Tahminler, ülkenin yıllık üretim kapasitesinin 3 yıl önceki 500 seviyesinden 4.100 ila 5.000 uyduya ulaştığını gösteriyor.

Bingen, Pekin'in start-up'ları destekleyerek, yatırımcıları çekerek ve geniş ölçekli sanayi genişlemesi sağlayarak entegre bir ticari uzay ekosistemi inşa ettiğini, bunun da hem Çin ekonomisine hem de askeri kapasitesine aynı anda fayda sağlayacağını savunuyor.

Elektrikli Araç Sanayisine Benzer Bir Strateji

Rapor, Çin'in ticari uzay sektöründe daha önce elektrikli araçlar gibi sektörlerde küresel hakimiyet kurmak için kullandığı sanayi yaklaşımını benimsediğine dikkat çekiyor. Bu yaklaşım; merkezi hükümet yönlendirmesi, yerel yönetimler arası rekabet, devlet finansal desteği ve seçici pazar açılımını birleştirerek yenilikçiliği hızlandırmayı ve küresel pazarlardaki Çin payını artırmayı hedefliyor.

Uzay sektörünün öneminin artık sadece roket fırlatmak veya uydu üretmekle sınırlı kalmadığı; uzay sistemlerinin küresel iletişimin, bilgiye erişimin, dijital ekonominin ve milli güvenliğin dayandığı altyapının temel bir parçası haline geldiği uyarısı yapılıyor. Raporda, bu uzay ekosistemini şekillendirmeyi başaran ülkelerin gelecekte küresel stratejik ortamda en büyük nüfuza sahip olacağı ekleniyor.

"Uzay İpek Yolu" Rapor, Çin'in yalnızca yerel kapasitesini inşa etmekle yetinmeyip, uzay hizmetlerini "Kuşak ve Yol" girişimi bünyesinde entegre ederek uluslararası nüfuzunu genişlettiğini gösteriyor. "Uzay İpek Yolu" olarak adlandırılan bu konsept; ortak ülkelere uydu iletişimi, uzaktan algılama ve navigasyon sistemleri sağlamanın yanı sıra finansman, eğitim ve operasyonel destek sunmayı da kapsıyor.

bu bağlamda, Financial Times aktardığına göre, "Thousand Sails" şirketi kırsal bölgelerde internet hizmetlerini genişletmek amacıyla Brezilya ve Malezya ile anlaşmalar imzaladı ve özellikle "Starlink" hizmetlerinin zorluklarla karşılaştığı pazarlar başta olmak üzere 30'dan fazla ülkeyle görüşmeler yürütüyor. "GalaxySpace" şirketi ise Tayland'da bölgesel bir merkez kurarak uzay hizmetlerini genişletmek için 10'dan fazla ülkeyle anlaşma sağladı.

Rapor, Çin uzay ağlarının ortak ülkelerin dijital altyapısına entegre edilmesinin, Batı platformları ve standartlarının dışında giderek daha fazla faaliyet gösteren paralel bir internet altyapısının temelini attığını savunuyor.

ABD'nin Üstünlüğü Kaybetme Endişesi

Rapor, Çin'in ticari roket fırlatma alanında halen ABD'nin gerisinde olduğunu kabul etmekle birlikte, aradaki farkın hızla kapanabileceği konusunda uyarıyor. Çinli şirketlerin SpaceX'in "Falcon-9" roketine rakip olabilecek yeniden kullanılabilir orta ve ağır sınıf roketler geliştirme başarısının, ülkenin devasa üretim tabanından ve düşük üretim maliyetlerinden yararlanmalarını sağlayacağı; bunun da fırlatma sıklığında büyük bir artışa ve Amerikalı şirketlerin küresel rekabet gücünün zayıflamasına yol açabileceği ifade ediliyor.

Bingen, Çin'in uzay hedeflerinin başlangıçta zorluklar yaşayan ancak daha sonra küresel baskın bir güce dönüşen elektrikli araç sanayisiyle aynı yolu mu izleyeceğini, yoksa devasa yatırımların büyük kısmının atıl projelere dönüştüğü Çin gayrimenkul sektöründeki krize benzer bir kaderle mi karşılaşacağını sorguluyor.

Çalışma, Çin ticari uzay endüstrisinin gelişme şeklinin, önümüzdeki on yıllarda Pekin ile Washington arasındaki teknolojik ve jeopolitik rekabetin biçimini belirlemede belirleyici bir faktör olacağı sonucuyla tamamlanıyor.