Fon skandalı dünyanın dilinde: Bloomberg krizin anatomisini çıkardı

Türkiye’de yatırım fonlarında başlayan likidite krizi uluslararası basının da gündeminde. Bloomberg, bazı fonların son yıllarda olağanüstü getirilerle hızla büyüdüğünü, düşük halka açıklığa sahip hisselerde yoğunlaşmanın kırılgan bir yapı yarattığını ve SPK’nın müdahalesinin ardından başlayan çıkışların sistemi tersine çevirdiğini yazdı. Habere göre 31 Ağustos-16 Eylül arasında yatırım fonlarından yaklaşık 213 milyar TL çıkarken, tasfiye kararı verilen 131 fonda 350 binden fazla yatırımcının 18 milyar doların üzerinde varlığı bulunuyor.

Türkiye’de bazı yatırım fonlarının son yıllarda kaydettiği olağanüstü getiriler ve ardından yaşanan likidite krizi uluslararası finans basınının yakın takibine girdi.

Bloomberg, Türkiye’deki fon krizinin nasıl ortaya çıktığını, Borsa İstanbul’a hangi kanallardan yayıldığını ve düzenleyici kurumların aldığı önlemleri ayrıntılı biçimde ele aldı.

Habere göre bazı yüksek profilli fonların üç haneli oranların çok üzerinde getiriler sağlaması uzun süredir finans sektöründe soru işaretleri yaratıyordu.

Bloomberg, örnek olarak Tera Portföy Yönetimi’nin amiral gemisi fonunun 16 Eylül’e kadar geçen üç yılda %66.000’in üzerinde getiri sağladığını aktardı.

Şimşek 2025 sonunda manipülasyon iddialarına dikkat çekmişti

Bloomberg’e göre Türkiye’de finans sektöründeki bazı yöneticiler fonların olağanüstü getirileri konusunda uzun süredir uyarılarda bulunuyordu.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de Kasım 2025’te isim vermeden bazı fonlara ilişkin manipülasyon iddialarının bulunduğunu kabul etmiş ve gerekli adımların atılacağını söylemişti.

Türkiye piyasalarındaki sıra dışı fiyat hareketleri uluslararası endeks sağlayıcılarının da dikkatini çekti.

Bloomberg, MSCI ve FTSE gibi kuruluşların bozulmuş hisse fiyatı hareketlerinin Türkiye’nin yatırımcılar açısından önemli olan “gelişen piyasa” statüsü açısından risk oluşturabileceğine ilişkin uyarılarını hatırlattı.

SPK düzenlemeleri çıkışları hızlandırdı

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ağustos ayında olağandışı hisse hareketlerine yönelik yatırımcı endişelerini azaltmayı amaçlayan yeni kuralları devreye aldı.

Ancak Bloomberg’e göre yeni düzenlemeler bazı fonlardan sert para çıkışlarını tetikledi.

Bunlardan biri Pusula Portföy Yönetimi oldu.

Pusula’nın portföyündeki hisse senetlerinin değerinin sert şekilde düşmesinin ardından şirket bazı fonlardaki katılma payı iade taleplerini karşılayamadığını açıkladı.

Tera daha sonra Pusula’yı satın alacağını duyurdu. Ancak yatırımcıların, fonlardan çıkış taleplerinin nasıl karşılanacağına ilişkin endişeleri devam etti.

Bu kez Tera fonlarına yönelik çıkışlar hızlandı ve şirket 16 Eylül’de bazı fonlarında katılma payı iade ödemelerinin gerçekleştirilemediğini açıkladı.

Fonlardan 16 günde 213 milyar TL çıktı

Krizin büyüklüğünü gösteren en önemli rakamlardan biri yatırım fonlarından gerçekleşen para çıkışı oldu.

Bloomberg’in Fintables verilerine dayandırdığı hesaplamaya göre 31 Ağustos ile 16 Eylül arasında Türkiye’deki yatırım fonlarından yaklaşık 213 milyar TL, yani 4,7 milyar dolar çıktı.

Satış baskısı Borsa İstanbul’a da yayıldı.

BIST 100 Endeksi 15 Eylül’de bir yılı aşkın sürenin en sert günlük düşüşünü yaşadı.

Tera Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen ise X üzerinden yaptığı açıklamada şirketin “olağanüstü ve benzeri görülmemiş” bir spekülatif saldırıyla karşı karşıya olduğunu ve durumun piyasaların geneline yayılma riski taşıdığını savundu.

SPK 131 fonun tasfiyesine karar verdi

Piyasadaki güveni yeniden tesis etmek ve sorunun belirli şirketlerle sınırlı olduğu mesajını vermek isteyen SPK, yedi portföy yönetim şirketinin yönettiği 131 fonun tasfiye edilmesine karar verdi.

17 Eylül’de hükümet yetkilileri de olası bir likidite sıkışıklığının önüne geçmek için önlemler alınacağını açıkladı ve Türkiye’nin genel finansal sistemi açısından yapısal bir risk bulunmadığını belirtti.

Bu açıklamaların ardından BIST 100 önceki kayıplarının bir bölümünü geri aldı.

Ancak Bloomberg, endeksteki toparlanmaya rağmen piyasanın altındaki görünümün zayıf kaldığına dikkat çekti. Çok sayıda hisse senedinde satışların sürdüğü, 100’den fazla hissede kayıpların günlük %10’luk taban sınırına yaklaştığı belirtildi.

Tera ise düzenleyici kurumlarla tam işbirliği yapacağını ve yatırımcıların çıkarlarının korunması için çalışacağını açıkladı. Bazı diğer portföy şirketleri de likidite problemi yaşamadıklarını bildirdi.

Bloomberg: Sorunun merkezinde düşük halka açıklıklı hisseler vardı

Bloomberg haberinin en dikkat çekici bölümü, sorunlu fonların yatırım stratejilerine ilişkin değerlendirmeler oldu.

Haberde görüşlerine başvurulan finans uzmanlarına göre bazı fonlar, likiditesi düşük ve halka açıklık oranı sınırlı hisselerde yoğun pozisyonlar oluşturdu.

Piyasada işlem görebilecek hisse miktarının düşük olması nedeniyle görece küçük alımlar bile fiyatların hızla yükselmesine yol açabiliyordu.

Bloomberg’in aktardığı uzman değerlendirmelerine göre fonlar daha sonra yükselen hisseleri teminat göstererek kısa vadeli finansman sağlıyor ve bu kaynakların bir bölümünü yeniden aynı hisselere yatırıyordu.

Bu mekanizma yükseliş döneminde kendi kendisini besleyen bir döngü yaratıyordu.

Hisse fiyatları yükseldikçe fonların net aktif değeri artıyor, olağanüstü getiriler yeni yatırımcıları çekiyor, gelen yeni para da aynı hisselere yönelerek fiyatları daha da yukarı taşıyordu.

Yukarı yönlü döngü tersine döndü

SPK’nın yeni kurallarının ardından yatırımcıların bazı fonlardan çıkmaya başlamasıyla mekanizma ters yönde çalışmaya başladı.

Fonlar iade taleplerini karşılamak için ellerindeki hisseleri satmak zorunda kaldı.

Likiditesi düşük hisselerde satışların artması fiyatların hızla gerilemesine, hisse fiyatlarının düşmesi fonların net aktif değerlerinin azalmasına ve bunun da yeni yatırımcı çıkışlarını tetiklemesine yol açtı.

Böylece daha önce yükselişi destekleyen mekanizma bu kez aşağı yönlü bir satış–değer kaybı–fon çıkışı döngüsüne dönüştü.

Para piyasası fonlarına nasıl yayıldı?

Bloomberg’e göre kriz yalnızca riskli hisse senedi fonlarıyla sınırlı kalmadı.

Daha geleneksel kabul edilen bazı para piyasası fonları da sistemdeki bağlantılar nedeniyle sorunlardan etkilendi.

Haberde, bazı şirketlerin ters repo işlemleri yoluyla para piyasası fonlarından finansman sağladığı ve karşılığında teminat olarak fiyatları ciddi şekilde yükselmiş hisselerin kullanıldığı belirtildi.

Bu hisselerin değerleri sert biçimde düşünce teminatların değeri de azaldı.

Böylece bazı para piyasası fonlarında yatırımcıların çıkış taleplerini karşılamak için gerekli likidite üzerinde baskı oluştu.

Fonların portföylerinde bulunan büyük ve likit BIST şirketlerinin hisselerini nakit yaratmak amacıyla satması ise krizin daha geniş piyasaya yayılmasına katkıda bulundu.

“Bu varlıklar bağımsız satışta çok düşük fiyatlara gidebilir”

İstanbul merkezli OMG Capital Advisors CEO’su Murat Gülkan, Bloomberg’e yaptığı değerlendirmede krizin merkezindeki küçük şirketlerde kayıpların devam edebileceğini söyledi.

Gülkan:

“Bu varlıklar bağımsız bir üçüncü tarafa yapılacak satışta dolar başına birkaç sent seviyesinde fiyat bulabilir.”

değerlendirmesinde bulundu.

Bloomberg, kriz patlak verdikten sonra etkilenen fonların üst düzey yöneticilerinin söz konusu iddialar hakkında yorum yapmadığını da belirtti.

SPK ve TCMB devreye girdi

Kriz büyürken düzenleyici kurumlar peş peşe önlem aldı.

SPK, hisse fiyatlarının manipüle edildiği iddialarını araştırırken bazı piyasa oyuncularına işlem yasağı getirdi.

Ardından Pusula ve Tera tarafından yönetilen fonların da aralarında bulunduğu 131 fonun tasfiyesine karar verildi.

SPK ayrıca bazı fon yöneticileri hakkında suç duyurusunda bulundu ve iki yıllık işlem yasakları uyguladı.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığındaki Finansal İstikrar Komitesi ise önceliğin olası bir likidite krizinin önlenmesi olduğunu açıkladı.

Komite, yaşanan sorunların “geçici ve yönetilebilir” olduğunu bildirdi.

Merkez Bankası likiditeyi artırdı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da piyasalardaki likidite sıkışıklığını azaltmak amacıyla devreye girdi.

Bloomberg’in aktardığına göre TCMB haftalık repo ihaleleri üzerinden sağladığı fonlamayı artırırken, bankaların bankalararası para piyasasındaki borçlanma limitlerini yükseltti.

Merkez Bankası ayrıca piyasa oynaklığı sırasında TL tahvil faizlerinde sert yükselişi önlemek amacıyla doğrudan tahvil alımlarına başladı.

Bu adımlar, fon kaynaklı satış baskısının finansal sistemin diğer bölümlerine yayılmasını engellemeyi amaçlıyor.

18 milyar dolarlık fon nasıl tasfiye edilecek?

Tasfiye kararı verilen fonların toplam büyüklüğü 18 milyar doların üzerinde.

Bloomberg’e göre bu fonlarda 350 binden fazla yatırımcının birikimleri bulunuyor.

SPK 18 Eylül’de tasfiye sürecinin İş Bankası ve Ziraat Bankası tarafından yürütüleceğini açıkladı.

Sürecin en geç üç ay içinde tamamlanması planlanıyor.

Bankalar fonların sahip olduğu varlıkları piyasa koşullarını dikkate alarak kademeli biçimde satacak. Elde edilen nakit ise yatırımcıların sahip oldukları fon payları oranında dağıtılacak.

Böylece düzenleyici kurumlar bir taraftan yatırımcıların alacaklarını karşılamaya çalışırken diğer taraftan fon portföylerindeki hisselerin aynı anda piyasaya sürülerek yeni bir satış dalgası yaratmasının önüne geçmeye çalışacak.

Kriz Borsa İstanbul’un geneline yayılır mı?

Bloomberg’e konuşan analistlere göre bulaşma etkisi şimdilik büyük ölçüde krizin merkezindeki küçük hisseler ve yedi portföy yönetim şirketiyle sınırlı.

Ancak bundan sonraki en önemli sorun yatırımcı güveninin yeniden sağlanması olacak.

Fon analiz platformu Fon Turkey’nin kurucusu Onur Duygu, Bloomberg’e yaptığı değerlendirmede:

“Fonlara duyulan güven ciddi biçimde zarar gördü. Yatırımcıları yeniden fon ekosistemine çekmek uzun zaman alabilir.”

dedi.

Bloomberg’in çizdiği tabloya göre Türkiye’deki fon krizinin bundan sonraki aşamasında piyasanın temel sınavı yalnızca 131 fonun düzenli biçimde tasfiye edilmesi olmayacak.

Asıl mesele, olağanüstü getirilerle büyüyen fonlarda ortaya çıkan sorunların daha geniş yatırım fonu sektörüne ve Borsa İstanbul’a yayılmasını önlemek ve yüz binlerce yatırımcının sarsılan güvenini yeniden kazanmak olacak.